+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Sławomir Pałka
BK-VII.0520.6.2025
Warszawa, 26 stycznia 2026 26 stycznia 2026 r.
Pan
Włodzimierz Czarzasty
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
uprzejmie przekazuję odpowiedź na interpelację nr 7263 Pana Posła Marcina
Romanowskiego w sprawie funkcjonowania systemu nieodpłatnej pomocy prawnej
i nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego za 2024 rok.
Ad 1
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło w 2024 roku w szerokim zakresie monitoring
funkcjonowania punktów nieodpłatnej pomocy prawnej oraz poradnictwa
obywatelskiego, poprzez działania podejmowane przez pracowników Wydziału
Nieodpłatnej Pomocy Prawnej w Departamencie Funduszy i Nieodpłatnej Pomocy
Prawnej.
Ustalono, iż system został zorganizowany w sposób nie zapewniający optymalnego
wykorzystania środków finansowych. Efektem tego oferowane w ramach systemu dyżury
zostały wykorzystane w niewielkim stopniu – średnio 1,3 porady na jeden czterogodzinny
dyżur. Na szczególną uwagę zasługuje niewielkie zainteresowanie beneficjentów pomocy
poradnictwem obywatelskim oraz pomoc organizowana w małych miejscowościach,
co budzi wątpliwości w zakresie zasadności utrzymywania systemu w obecnym kształcie.

-- 1 of 10 --

2
Na rynku organizacji pozarządowych w systemie nieodpłatnej pomocy wykształciły się
duże „przedsiębiorstwa pomocowe”, działające na terenie całego kraju, deklarujące
dostępność znacznej liczby wykonawców (tj. adwokatów i radców prawnych) nawet 400-
500 wykonawcami rocznie. Z kolei liczba organizacji pozarządowych zawierających
umowy z powiatami na świadczenie usług w ramach systemu corocznie maleje (od 124
w 2021 r. do 93 w 2024 r.).
Ponadto ustalono, iż strony internetowe powiatów zawierają często nieaktualne
i niewystarczające informacje o systemie, zaś sposób prezentacji treści może wskazywać,
że nie będzie ona dla wszystkich zrozumiały. Dodatkowo świadomość dostępności
pomocy jest niewielka, a działania promocyjne ograniczone, co bezpośrednio wpływa
na liczbę porad w systemie.
Ad 2
W 2024 r. Ministerstwo Sprawiedliwości nie organizowało kampanii informacyjnych,
mających na celu zwiększenie świadomości obywateli o dostępnych formach wsparcia,
albowiem obowiązująca ustawa z dnia 5 sierpnia 2005 roku o nieodpłatnej pomocy
prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej (Dz.U. z 2024
r. poz. 1534, dalej „ustawa”), nie zapewnia resortowi żadnych środków na tego typu
działania promocyjne.
Jednakże w 2025 r. Ministerstwo Sprawiedliwości, we współpracy z Ministrą do spraw
Polityki Senioralnej, Wojewodą Świętokrzyskim, Komendantem Głównym Policji,
Ministerstwem Cyfryzacji oraz Naukową i Akademicką Siecią Komputerową –
Państwowym Instytutem Badawczym, zrealizowało program pilotażowy edukacji prawnej
skierowany do mieszkańców województwa świętokrzyskiego w wieku 60 lat i więcej.
Celem inicjatywy było nie tylko przekazanie seniorom wiedzy i podniesienie ich
kompetencji prawnych, ale również prezentacja praktycznych przykładów i wskazówek
w zakresie:
1. przestępstw przeciwko mieniu (kradzieże z włamaniem, oszustwa,
przywłaszczenia rzeczy, szczególnie wobec osób starszych);

-- 2 of 10 --

3
2. cyberprzemocy (phishing, smishing, vishing oraz zagrożenia w relacjach
internetowych);
3. własności rzeczy ruchomych i nieruchomości, dziedziczenia, spraw
konsumenckich (dziedziczenie ustawowe, zachowek, nabycie własności,
służebności, nadużycia wobec seniorów);
4. opieki i rodziny (przemoc domowa wobec osób starszych, dysfunkcje rodzinne,
kontakty dziadków z wnukami, opieka nad niesamodzielnymi członkami rodziny,
zobowiązania alimentacyjne).
Ad 3
W 2024 roku przeznaczono 104 837 tys. zł dotacji celowej na realizację zadań z zakresu
nieodpłatnej pomocy. Pismem z 13 stycznia 2025 roku zwrócono się do Wojewodów
z prośbą o przekazanie rozliczenia dotacji do 7 lutego 2025 roku. Zgodnie z przekazanymi
danymi od Wojewodów łącznie wykorzystano około 103 705 tys. zł dotacji.
Ad 4
Zgodnie z danymi z systemu teleinformatycznego, w 2024 wprowadzono 499 812 kart
pomocy (stan na 20 stycznia 2026 roku), które odpowiadają za udzielenie pomocy
obywatelom. Poniższa tabela przedstawia liczbę wprowadzonych kart do systemu
z podziałem na miesiące w 2024 roku.
Miesiąc Liczba wprowadzonych kart
Styczeń 44570
Luty 46709
Marzec 42328
Kwiecień 42870
Maj 37973
Czerwiec 39898
Lipiec 44896
Sierpień 40977
Wrzesień 42341
Październik 45138

-- 3 of 10 --

4
Listopad 39217
Grudzień 32895
Razem: 499812
Ad 5
Poniższa tabela przedstawia liczbę wprowadzonych kart do systemu, przy założeniu
funkcjonowania 1489 punktów w ujęciu tygodniowym.
Tydzień Ilość wprowadzonych kart Wprowadzone karty na punkt
w ujęciu tygodniowym
1 6734 4,52
2 9810 6,59
3 10581 7,11
4 10726 7,20
5 10964 7,36
6 10998 7,39
7 11014 7,40
8 11250 7,56
9 11383 7,64
10 10810 7,26
11 10812 7,26
12 10202 6,85
13 8323 5,59
14 7543 5,07
15 10169 6,83
16 10594 7,11
17 10670 7,17
18 4808 3,23
19 9703 6,52
20 10005 6,72
21 9948 6,68

-- 4 of 10 --

5
22 7411 4,98
23 10106 6,79
24 10181 6,84
25 10008 6,72
26 9595 6,44
27 9907 6,65
28 9563 6,42
29 9585 6,44
30 9849 6,61
31 9677 6,50
32 9989 6,71
33 7318 4,91
34 9985 6,71
35 10000 6,72
36 10040 6,74
37 10164 6,83
38 9822 6,60
39 10373 6,97
40 9337 6,27
41 9900 6,65
42 10052 6,75
43 10252 6,89
44 7541 5,06
45 10247 6,88
46 8119 5,45
47 10507 7,06
48 10352 6,95
49 9894 6,64
50 9393 6,31
51 8654 5,81

-- 5 of 10 --

6
52 2627 1,76
53 2317 1,56
Razem 499812
Poniższa tabela przedstawia liczbę wprowadzonych kart do systemu, przy założeniu
funkcjonowania 1489 punktów w ujęciu miesięcznym.
Miesiąc Liczba wprowadzonych
kart
Wprowadzone karty na punkt
w ujęciu miesięcznym
Styczeń 44570 29,9328
Luty 46709 31,3694
Marzec 42328 28,4271
Kwiecień 42870 28,7911
Maj 37973 25,5024
Czerwiec 39898 26,7952
Lipiec 44896 30,1518
Sierpień 40977 27,5198
Wrzesień 42341 28,4359
Październik 45138 30,3143
Listopad 39217 26,3378
Grudzień 32895 22,0920
Razem 499812
Ad 6
Ministerstwo Sprawiedliwości celem monitorowania równego dostępu do nieodpłatnej
pomocy w 2024 roku przeanalizowało działania 30 powiatów z najniższą i 15 powiatów
z najwyższą liczbą udzielonych porad na 10 tyś. mieszkańców za 2023 rok. Wyniki analizy
pozwoliły ustalić, że m.in. dysproporcja pomiędzy najlepszym, a najgorszym powiatem
pod względem średniej dziennej liczby porad w powiecie na 10000 mieszkańców jest
prawie 10 krotna (0,13-1,24), a czynniki geograficzne, demograficzne i ekonomiczne
nie okazały się decydujące dla kształtu rankingu. Ustalono również, iż większe

-- 6 of 10 --

7
zainteresowanie poradami w stolicy powiatu, sugeruje poprawienie efektywności
systemu poprzez zmianę sposobu ich przydzielania i organizacji.
Ad 7
Dane statystyczne przedstawione w ocenie rocznej w przedmiocie wykonywania zadań
z zakresu nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego
oraz edukacji prawnej za 2024 rok pozwalają na sformułowanie następujących wniosków:
1. Udzielono 499 812 porad w 2024 roku, co stanowiło o 9 353 porad mniej niż
w roku 2023. Najwięcej porad udzielono w województwach śląskim,
mazowieckim i wielkopolskim (odpowiednio 68 228, 59 786, 45 351), a najmniej
w województwie opolskim, lubuskim, podlaskim (odpowiednio 11 078, 12 228,
12 995).
2. W przeliczeniu na 1.000 mieszkańców w 2024 roku najwięcej porad udzielono
w województwach: pomorskim (15,1), świętokrzyskim (15,2) oraz śląskim (15,8),
natomiast najmniej w przeliczeniu na 1.000 mieszkańców w danym
województwie, udzielono porad w województwach: mazowieckim (10,8),
podlaskim (11,4), opolskim (11,9). Różnice pomiędzy ilością porad na punkt,
a ilością porad na 1.000 mieszkańców mogą wynikać z kilku kwestii:
 koncentracji usług w dużych ośrodkach miejskich tj. przykładowo
Warszawa (najwięcej porad w województwie) jako stolica generuje
wysokie zapotrzebowanie na nieodpłatną pomoc prawną ze względu
na gęstość zaludnienia i złożoność spraw. Punkty w dużych ośrodkach
miejskich mogą być nieliczne, ale bardzo aktywne co przekłada się
na zwiększoną ilość porad. W Warszawie najwięcej porad udzielono
w punktach mieszczących się m.in. w Urzędach Dzielnic: Praga Północ
(1022), Bielany (892) i Białołęka (855), przy średniej ilości porad na punkt
w województwie mazowieckim na poziomie 328 oraz średniej ilości porad
na punkt w Polsce w ilości 336;
 otwarciu punktów w różnych godzinach (również popołudniowych
i wieczornych) w dużych ośrodkach miejskich;

-- 7 of 10 --

8
 nierównomiernego podziału punktów względem populacji – pomimo
wysokiej wydajności pojedynczych punktów, ich całkowita liczba może
być niewspółmierna do populacji województwa;
 mobilności mieszkańców – mieszkańcy obszarów wiejskich mogą
korzystać z punktów ulokowanych w dużych miastach wojewódzkich,
zwiększając obciążenie tych placówek, ale nie wpływając na statystyki per
capita w swoich gminach. Zawyża to liczbę porad na punkt,
nie poprawiając wskaźnika na 1.000 mieszkańców danego regionu.
3. Koszt udzielania jednej porady w ramach systemu nieodpłatnej pomocy wyniósł
w roku 2024 – 209,74 zł. Koszt porady został obliczony na podstawie ilorazu liczby
porad i kwoty przyznanej dotacji, która przeznaczana jest na wynagrodzenia osób
świadczących porady (91%), obsługę organizacyjno-techniczną zadań (6%)
i zadania z zakresu edukacji prawnej (3%).
4. Podobnie jak w poprzednich latach poradnictwo obywatelskie udzielane jest
na stałym podobnym poziomie – 18% wszystkich porad.
5. Najwięcej porad w 2024 roku udzielono w pierwszym kwartale – 133 275,
a najmniej w czwartym kwartale – 117 469.
6. Podobnie jak w roku 2023 – najwięcej porad dotyczyło prawa cywilnego (51,37%),
w kategorii rodzina, dziedziczenie (21,55%, 14,41%, odpowiednio), najrzadziej
udzielane były porady z zakresu działalności gospodarczej (0,21%) oraz z prawa
podatkowego (0,77%). Najniższy odsetek porad dotyczył takich kategorii jak
zdrowie (2,31%) oraz opieka i kształcenie (0,52%).
7. Dominującą formą nieodpłatnej pomocy prawnej w 2024 roku było
poinformowanie beneficjenta o obowiązującym stanie prawnym (59,27%).
Najniższy odsetek porad prawnych stanowiła usługa poinformowania osoby
uprawnionej o innych jednostkach poradnictwa (0,54%).
8. W przypadku nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego, usługa była
realizowana najczęściej jako porada obywatelska (87,37%). Tylko 4,99% porad
polegało na przekazaniu osobie uprawnionej informacji o innych jednostkach
poradnictwa.

-- 8 of 10 --

9
9. W przypadku nieodpłatnej mediacji najczęstszą formą (89,96%) było
poinformowanie osoby uprawnionej o możliwościach skorzystania
z polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji,
a najrzadszą – przygotowanie projektu wniosku o przeprowadzenie postępowania
mediacyjnego w sprawie karnej – 0,33%.
10. W 2024 r. przeprowadzono 458 mediacji, z czego w 297 przypadkach (niecałe
65%) zakończyło się zawarciem ugody.
11. W ramach edukacji prawnej zrealizowano zadania, które skupiały się głównie
na działaniach z wykorzystaniem internetowych serwisów edukacyjnych,
informatorów i poradników w wersji elektronicznej (29,14%). Tematyka dotyczyła
przede wszystkim urzędów i sądów (10,25%), przestępstw i wykroczeń (10,08%)
oraz rodziny (9,02%).
12. W 98,91% porady były udzielane w formie stacjonarnej, w punktach. Osobom
ze znaczną niepełnosprawnością ruchową, które nie mogły stawić się w punkcie
osobiście oraz osobom doświadczającym trudności w komunikowaniu się
udzielono: poza punktem – 688 (0,14%) oraz za pośrednictwem środków
porozumiewania się na odległość – 1 797 (0,36%) porad.
13. Głównym źródłem informacji o działalności punktów nieodpłatnej pomocy
był Internet – 37,94% oraz inni klienci punktów – 35,07%.
14. W 2024 r. średnia liczba porad w punkcie wyniosła 1,33 porady. Wyniki
te oznaczają niewielki spadek w stosunku do roku 2023 r., w którym średnia
dzienna liczba porad w punkcie wynosiła 1,36 porady.
Ad 8
Uprzejmie informujemy, że nowelizacja ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o nieodpłatnej
pomocy prawnej, nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej w dniu
21 sierpnia 2025 r. została podpisana przez Prezydenta RP. Nowelizacja weszła w życie
z dniem 1 stycznia 2026 r. i obejmuje swoim zakresem najważniejsze zagadnienia:
1. Określenie limitów wydatków budżetu państwa w latach 2026–2035 będących
skutkiem finansowym ustawy. Zapewnia finansowanie systemu na kolejne 10 lat.

-- 9 of 10 --

10
2. Wprowadzenie możliwości udzielania porad za pośrednictwem środków
porozumiewania się na odległość – „PORADY ZDALNE” także poza stanem epidemii lub
stanem zagrożenia epidemicznego, jako opcji dostępnej dla wszystkich beneficjentów
porad. Porady zdalne sprawdziły się w okresie pandemii - stanowiły wówczas 20% porad
i istnieje znaczne zapotrzebowanie społeczne na ich przywrócenie. Nie ulega wątpliwości,
że porady zdalne zapewnią większą dostępność usług dla osób uprawnionych.
3. Wprowadzenie ustnych oświadczeń składanych przez osoby uprawnione, że nie
są w stanie ponieść kosztów odpłatnej pomocy prawnej. Obowiązek składania oświadczeń
o niemożności poniesienia kosztów odpłatnej pomocy prawnej (oraz o prowadzeniu
jednoosobowej działalności gospodarczej) przez osobę uprawnioną zostały utrzymane,
ale przy poradach zdalnych będzie można je składać w formie ustnej, co też zostanie
odnotowane w centralnym systemie teleinformatycznym do obsługi nieodpłatnej
pomocy.
4. Wprowadzenie możliwości uzależnienia udzielenia porady, od osobistego
stawiennictwa osoby uprawnionej w punkcie. W przypadku, gdy porada odbywa się
za pomocą środków porozumiewania się na odległość, wykonawca pomocy (adwokat,
radca prawny) może uznać, że zachodzi konieczność bezpośredniej analizy dokumentów
i może uzależnić udzielenie porady od osobistego stawiennictwa osoby uprawnionej
w punkcie nieodpłatnej pomocy.
Jednocześnie Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi intensywne prace koncepcyjne
nad kompleksową reformą systemu nieodpłatnej pomocy. W tym celu resort uwzględnił
wspólne elementy z zebranych stanowisk przedstawicieli grupy roboczej powołanej
spośród członków Rady Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, Nieodpłatnego Poradnictwa
Obywatelskiego oraz Edukacji Prawnej, w tym przedstawicieli organów administracji
rządowej i samorządów zawodów prawniczych, przedstawicieli samorządu powiatowego,
organizacji pozarządowych, które przedstawiły stanowisko w prekonsultacjach. Wszelkie
opracowywane zmiany mają na celu poprawę działania systemu pomocowego, poprawę
jakości świadczonych usług oraz wyraźne określenie zakresu dostęp do pomocy.
Z wyrazami szacunku
Sławomir Pałka/podpisano elektronicznie/

-- 10 of 10 --