tel.: +48 22 694 55 55 ul. Świętokrzyska 12
fax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/10
Warszawa, 29 stycznia 2025 roku
Sprawa: Interpelacja nr 7225 posła Grzegorza Adama Płaczka w sprawie
konieczności realnego uzupełnienia wsparcia finansowego dla
jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności w kontekście
miasta Ruda Śląska
Znak sprawy: ST1.054.1.2025
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację nr 7225 posła Pana Grzegorza Adama Płaczka w
sprawie konieczności realnego uzupełnienia wsparcia finansowego dla jednostek
samorządu terytorialnego, w szczególności w kontekście miasta Ruda Śląska, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia.
1. Z dniem 25 października 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 1 października 2024
r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego1. Ustawa ta zmieniła system
finansowania jednostek samorządu terytorialnego (JST), wprowadzając do
porządku prawnego regulacje zapewniające stabilny system finansowania JST oraz
zwiększające dochody JST w sposób systemowy.
Od 2025 r. dochody samorządów będą zwiększały się w sposób przewidywalny, a
nie będą opierać się na doraźnym wsparciu finansowym. Każdy samorząd na 2025
rok ma zagwarantowane wyższe dochody. Łączny skutek finansowy wynikający z
nowej ustawy jest dla JST pozytywny i oznacza zwiększenie ich dochodów o 24,8 mld
zł w roku 2025 w stosunku do obowiązującego systemu, a w perspektywie
najbliższej dekady szacuje się, że dochody JST wzrosną o ponad 345 mld zł.
Nowy system dochodów jednostek samorządu terytorialnego zbudowany został
m.in. po to, by samorządy na etapie konstruowania projektu budżetu na rok przyszły,
jak również opracowywania wieloletniej prognozy finansowej, wiedziały jakimi
środkami, ustalonymi według obiektywnych kryteriów i zasad, będą dysponować i
ile środków mogę przeznaczyć na zadania bieżące i inwestycyjne.
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1572 i 1717

-- 1 of 10 --

2
Strona samorządowa od dłuższego czasu postulowała wprowadzenie takich
regulacji, które pozwolą na realistyczne sporządzanie budżetów i wieloletnich
prognoz finansowych. Regulacje wprowadzone w ustawie z dnia 1 października
2024 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego wpisują się w postulaty
strony samorządowej.
2. W odniesieniu do pytania o kryteria podziału środków przeznaczonych na
wsparcie samorządów w 2024 r. informuję, że sposób podziału między jednostki
samorządu terytorialnego 10 mld zł (w celu wsparcia realizacji zadań) został
określony w art. 31a ustawy z dnia 16 stycznia 2024 r. o szczególnych rozwiązaniach
służących realizacji ustawy budżetowej na rok 20242.
W 2024 r., w ramach podziału kwoty 10 mld zł, JST otrzymały dodatkowe dochody:
 z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT),
w wysokości 8,2 mld zł.
Kwota ta została rozdzielona między gminy, powiaty i województwa
proporcjonalnie do wysokości udziału kwoty dochodów na rok 2024 z tytułu
udziału we wpływach z podatku PIT - odpowiednio gmin, powiatów i
województw - w łącznej kwocie dochodów wszystkich jednostek samorządu
terytorialnego z tego tytułu na rok 2024, ustalonych z uwzględnieniem kwot
wynikających z korekty, o której mowa w art. 9c ustawy z dnia 13 listopada 2003
r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (w brzmieniu z dnia
26 października 2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 1927).
 z tytułu uzupełnienia subwencji ogólnej z budżetu państwa, w wysokości
1,8 mld zł.
Kwota ta została rozdzielona między JST, dla których kwota z tytułu udziału we
wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych, obliczona w wyżej
opisany sposób, była niższa od kwoty:
1) 1 mln zł, a liczba mieszkańców gminy nie przekracza 5.000,
2) 1,5 mln zł, a liczba mieszkańców gminy przekracza 5.000, ale nie przekracza
10.000,
3) 2 mln zł, a liczba mieszkańców gminy przekracza 10.000,
4) 3 mln zł, a liczba mieszkańców powiatu nie przekracza 75.000,
5) 4 mln zł, a liczba mieszkańców powiatu przekracza 75.000,
6) 6 mln zł, a liczba mieszkańców województwa nie przekracza 1.250.000,
7) 8 mln zł, a liczba mieszkańców województwa przekracza 1.250.000.
Należy jednak zaznaczyć, że gdy suma dochodów jednostki samorządu
terytorialnego, z obu tytułów, o których mowa wyżej, była wyższa od dochodów tej
jednostki na rok 2024 z tytułu udziału we wpływach z podatku PIT, ustalonych
z uwzględnieniem kwot wynikających z korekty, o której mowa w art. 9c ustawy z
dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (w
brzmieniu z dnia 26 października 2021 r., Dz.U. z 2021 r. poz. 1927), wówczas kwota
z tytułu uzupełnienia subwencji ogólnej podlegała zmniejszeniu.
Należy zwrócić uwagę, że miastom na prawach powiatu (w tym Miastu Ruda Śląska)
przysługiwały dodatkowe dochody, o których mowa wyżej, z każdej z części
ustalonej odpowiednio dla gmin i powiatów.
Taki sposób podziału 10 mld zł jest transparenty i prosty. Dodatkowo zbieżny
z oczekiwaniami samorządów, które wyrażały aprobatę dla metody podziału. Strona
2 Dz.U. poz. 123, 834 i 1755

-- 2 of 10 --

3
Samorządowa wydała pozytywną opinię dla projektu, natomiast Strona Rządowa
wyasygnowała dodatkowe, znaczne zasoby, które pomogły samorządom w realizacji
ich zadań.
Porównując środki z tytułu subwencji, rezerw subwencji, dochodów z tytułu udziału
we wpływach z podatków PIT i CIT dla Miasta Ruda Śląska, należy zauważyć, że
środki otrzymane z ww. tytułów w 2024 r. (556,7 mln zł) były wyższe o 21,7% od
środków z analogicznych tytułów, otrzymanych w 2023 r. (457,4 mln zł).
Natomiast środki zaplanowane dla Miasta Ruda Śląska na 2025 r. z tytułu udziału
w podatkach PIT i CIT (659,3 mln zł) są wyższe o 18,4% od porównywalnych
środków otrzymanych w 2024 r.
3. W zakresie rozwiązań uwzględniających specyfikę miast górniczych istnieją
poniższe formy wsparcia kierowane dla terenów pogórniczych:
 Fundusz na rzecz Sprawiedliwej Transformacji - jest instrumentem
finansowym w ramach polityki spójności służącym zapewnieniu wsparcia
obszarom borykającym się z poważnymi wyzwaniami społeczno-
gospodarczymi wynikającymi z transformacji w dążeniu do osiągnięcia
neutralności klimatycznej;
 Program dla Śląska – głównym celem jest doprowadzenie do zmiany profilu
gospodarczego regionu i stopniowe zastępowanie tradycyjnych sektorów
gospodarki, takich jak górnictwo i hutnictwo, nowymi przedsięwzięciami
w sektorach bardziej produktywnych, innowacyjnych i zaawansowanych
technologicznie.
Program realizuje ponadto sześć celów szczegółowych:
 wzrost innowacyjności przemysłu i inwestycji rozwojowych w regionie,
 zwiększenie aktywności zawodowej i podniesienie kwalifikacji
mieszkańców regionu,
 poprawa jakości środowiska przyrodniczego,
 rozwój i modernizacja infrastruktury transportowej,
 wykorzystanie potencjału województwa śląskiego w celu zapewnienia
bezpieczeństwa energetycznego kraju oraz rozwój innowacji
w energetyce,
 poprawa warunków rozwojowych miast woj. Śląskiego;
 Fundusz Transformacji Województwa Śląskiego - zadaniem Funduszu jest
wspieranie procesu transformacji województwa śląskiego oraz podmiotów,
w celu przeciwdziałania negatywnym skutkom wygaszania działalności
gospodarczej, w tym działalności wydobywczej węgla kamiennego,
występującym na terytorium województwa śląskiego lub poza jego
terytorium.
4. Jedną z podstawowych regulacji prawnych odnoszących się do kwestii
kalkulowania wysokości dotacji na realizację zadań z zakresu administracji rządowej
oraz inne zadania zlecone odrębnymi ustawami jednostkom samorządu
terytorialnego jest art. 129 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach
publicznych. Stosownie do postanowień tego artykułu, kwoty dotacji celowych na
zadania z zakresu administracji rządowej oraz inne zadania zlecone odrębnymi
ustawami jednostkom samorządu terytorialnego określane są przez dysponentów
części budżetowych według zasad przyjętych w budżecie państwa do określenia
wydatków podobnego rodzaju, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej.
Właściwa jednostka samorządu terytorialnego, decyduje o sposobie realizacji
zadań, jednocześnie, przy wydatkowaniu środków z dotacji celowej, zobowiązana

-- 3 of 10 --

4
jest do uwzględnienia zasady określonej w art. 254 pkt 3 ustawy o finansach
publicznych, zgodnie z którą, dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot
określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych
przeniesień i zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny,
z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.
Podkreślić należy, iż dotacja przekazywana jest na realizację zadania a nie na
poszczególne koszty rodzajowe, tj. wynagrodzenie osób realizujących zadania
zlecone, na co wskazuje również art. 166 Konstytucji RP oraz regulacje ustawy o
finansach publicznych, jednoznacznie określając, że państwo zleca jednostkom
samorządu terytorialnego zadanie i finansuje zlecone zadanie.
Oznacza to, iż np. wydatki na część wynagrodzeniową czy pozostałe wydatki bieżące
ujęte w dotacjach na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej
powinny być wyliczane odpowiednio tak jak dla jednostek rządowych. W oparciu o
powyższe zasady, w kalkulacji dotacji został uwzględniony m.in. planowany na rok
2025 wzrost wynagrodzeń o 5%. Przy czym należy zaznaczyć, iż w wielu ustawach
zlecających do realizacji dane zadania przyjęty jest wystandaryzowany sposób
kalkulacji wysokości środków na ich realizację. Takim przykładem są m.in. ustawy z
dnia: 6 grudnia 2004 r. o Karcie Dużej Rodziny, 28 listopada 2003 r. o świadczeniach
rodzinnych, 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych.
Realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego zadania zlecone wynikające
z ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o ewidencji ludności oraz ustawy
o dowodach osobistych (tzw. sprawy obywatelskie) są zadaniami zleconymi z
zakresu administracji rządowej. Zadania te nie są wyceniane w sposób dowolny i
uwzględnia się przy ich wycenie zasady przyjęte w budżecie państwa do określenia
wydatków na zadania o podobnym charakterze realizowane przez urzędy
wojewódzkie na co wskazuje ww. regulacja art. 129 ufp.
W celu wypracowania mechanizmów umożliwiających przyjęcie jednolitych
sposobów kalkulacji wysokości kosztów zadań realizowanych przez jednostki
samorządu terytorialnego w zakresie spraw obywatelskich, we współpracy z
ministrem właściwym do spraw wewnętrznych oraz wojewodami, zostały podjęte
działania, w wyniku których, począwszy od 2015 roku, podział środków na realizację
ww. zadań pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego
dokonywany jest przez właściwych wojewodów według kryterium liczby
zrealizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego spraw, z uwzględnieniem
ujednoliconego czasu realizacji zadań oraz przyjętej stawki roboczogodziny. Jedynie
konserwacja ksiąg stanu cywilnego jest finansowana odrębnie. Konieczność
wykonania konserwacji ksiąg stanu cywilnego nie jest bowiem bezpośrednio
związana z liczbą rejestrowanych w danym urzędzie stanu cywilnego zdarzeń, a
uwarunkowana ich stanem.
W przyjętej stawce roboczogodziny uwzględnione zostały, co do zasady, wszystkie
koszty związane z realizacją przedmiotowych zadań zleconych, w tym koszty
rzeczowe. Część wynagrodzeniowa stawki dla poszczególnych zadań została
określona przy przyjęciu wysokości przeciętnego wynagrodzenia pracowników
komórek organizacyjnych w danym urzędzie wojewódzkim realizujących zadania o
podobnym charakterze. W celu ustalenia jednej stawki dla całego kraju podjęto
decyzję o przyjęciu mediany stawki roboczogodziny ze wszystkich województw.
Należy przy tym zauważyć, że stawka roboczogodziny jest odpowiednio przeliczana
(zwiększana), w tym w przypadku przewidywanego wzrostu wynagrodzeń
pracowników urzędów wojewódzkich. Obecnie stawka ta wynosi 50,02 zł.

-- 4 of 10 --

5
Natomiast weryfikacja katalogu i określonych czasochłonności w odniesieniu do
zadań zleconych z zakresu spraw obywatelskich należy do ministra właściwego do
spraw wewnętrznych.
Na realizację zadań związanych z gospodarowaniem nieruchomościami Skarbu
Państwa powiaty (w tym Miasto na prawach powiatu Ruda Śląska) otrzymują
dotacje z budżetu państwa. Dodatkowo, w 2017 r. wprowadzony został mechanizm,
który umożliwił przyjęcie jednolitego sposobu kalkulacji kosztów zadania zleconego
z zakresu administracji rządowej w części obsługi administracyjnej, realizowanego
przez powiaty w obszarze gospodarki nieruchomościami Skarbu Państwa
(standaryzacja). Dotacja dla powiatów na zadania zlecone w części obsługi
administracyjnej zadania planowana jest zgodnie z katalogiem zadań zleconych, z
zastosowaniem ujednoliconego czasu realizacji zadań i przyjętej stawki
roboczogodziny. Katalog zadań zleconych, przyjęte czasochłonności, jak również
stawka roboczogodziny, opracowane zostały we współpracy z wojewodami. Podjęte
działania miały na względzie dokonywanie wydatków publicznych w sposób celowy
i oszczędny, z zachowaniem zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych
nakładów.
W ustawie budżetowej na 2025 r. dla części 85/24 Województwo śląskie na
realizację (przez starostów) zadań związanych z gospodarowaniem
nieruchomościami Skarbu Państwa zaplanowano dotację celową w łącznej kwocie
40.134 tys. zł, co stanowi wzrost o 6.760 tys. zł (20,3%), w stosunku do dotacji
(przeznaczonej na ten cel) zaplanowanej w ustawie budżetowej na 2024 r.
W celu umożliwienia starostom pełnego i terminowego wykonania zadań zleconych,
w ustawie budżetowej zaplanowana jest rezerwa w poz. 47 – Środki na uzupełnienie
dotacji dla jednostek samorządu terytorialnego, z przeznaczeniem na realizację
zadań wynikających z ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o ewidencji
ludności oraz ustawy o dowodach osobistych, w tym związanych z
odmiejscowieniem niektórych czynności, a także na inne zadania, których koszt
realizacji kalkulowany jest w ujednolicony sposób, dedykowana na uzupełnienie
wydatków na pokrycie kosztów realizacji zadań w części wystandaryzowanej w
obszarze gospodarki nieruchomościami. Środki z rezerwy są uruchamiane
sukcesywnie na wniosek dysponentów (wojewodów).
Ponadto, zgodnie z art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce
nieruchomościami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1145, z późn. zm.), powiaty w tym miasta na
prawach powiatu – potrącają 25 % środków (które stanowią dochód powiatu), od
wpływów osiąganych ze sprzedaży, opłat z tytułu trwałego zarządu, użytkowania,
czynszu dzierżawnego i najmu – nieruchomości Skarbu Państwa, a także od
wpływów osiąganych z opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości
Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste, oraz od odsetek za
nieterminowe wnoszenie tych należności, na obszarze których położone są te
nieruchomości.
5. W odniesieniu do kwestii wsparcia finansowego samorządów w zakresie realizacji
ustawowych podwyżek wynagrodzeń minimalnych oraz wynikających z tego
kosztów dodatkowych (np. funduszu świadczeń socjalnych nauczycieli), należy
zauważyć, iż zgodnie z przepisem art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 27 października 2017 r.
o finansowaniu zadań oświatowych, środki niezbędne do realizacji zadań
oświatowych jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w art. 11 ust. 2-
4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w tym na wynagrodzenia
nauczycieli oraz utrzymanie placówek wychowania przedszkolnego, szkół i
placówek, zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego.

-- 5 of 10 --

6
W związku z powyższym, źródłem wydatków ponoszonych przez JST (w tym na
realizację zadań z zakresu oświaty i wychowania) są łączne dochody JST, przede
wszystkim dochody własne (głównie dochody z podatków PIT i CIT) uzupełniane
dochodami z tytułu subwencji ogólnej i dotacji z budżetu państwa.
Należy również dodać, iż ustawa z dnia 1 października 2024 r. o dochodach
jednostek samorządu terytorialnego wprowadziła, zamiast obecnych części
subwencji ogólnej, pojęcie potrzeb finansowych JST, które to potrzeby podlegają
finansowaniu zwiększonymi dochodami z tytułu podatków PIT i CIT, a w przypadku
gdy są one niewystarczające - subwencją ogólną z budżetu państwa. Potrzeby
finansowe są zatem elementem kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z
budżetu państwa. Docelowo subwencja ogólna dla JST będzie zależeć od przyrostu
potrzeb finansowych, w tym oświatowych. Od 2026 r. będzie stosowana tzw.
metoda przyrostowa, w świetle której przyrost potrzeb finansowych będzie
porównywany z przyrostem zwiększonej części dochodów PIT i CIT i jeśli przyrost
potrzeb finansowych będzie wyższy niż przyrost zwiększonych dochodów, to taki
samorząd otrzyma subwencję,
W nowej ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego kwota potrzeb
oświatowych zastąpiła dotychczasową część oświatową subwencji ogólnej.
Określona ona została w sposób zbliżony, jak dotychczasowa część oświatowa
subwencji ogólnej, czyli podstawą ustalenia jej jest kwota z roku poprzedniego, z
uwzględnieniem zmiany zakresu realizowanych zadań oświatowych, z wyłączeniem
zadań związanych z dowozem dzieci, uczniów, słuchaczy i wychowanków
określonych jednostek systemu oświaty oraz zadań związanych z funkcjonowaniem
branżowych centrów umiejętności niewchodzących w skład ogólnopolskiej sieci
branżowych centrów umiejętności.
W odróżnieniu od dotychczasowego sposobu kształtowania wysokości części
oświatowej subwencji ogólnej potrzeby oświatowe zwiększono o:
- równowartość kwoty dotacji z budżetu państwa na dofinansowanie zadań w
zakresie wychowania przedszkolnego (zamiana formy finansowania zadań w
zakresie wychowania przedszkolnego z dotacji celowych z budżetu państwa na
dochody własne) – propozycja ta uelastyczni sposób wykorzystania środków przez
jednostki samorządu terytorialnego wskutek odejścia od transferu dotacyjnego na
rzecz dochodów własnych ustalanych w tej samej wysokości,
- skutki podwyżek średnich wynagrodzeń nauczycieli zatrudnionych w
przedszkolach prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego –
dotychczas przy ustalaniu części oświatowej subwencji ogólnej uwzględniane były
wyłącznie skutki podwyżek średnich wynagrodzeń nauczycieli szkół i placówek
prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego,
- dodatkową kwotę 3 mld zł w związku ze wzrostem liczby dzieci w wychowaniu
przedszkolnym.
Kwota potrzeb oświatowych dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego na
rok 2025 wynosi 102 652 279 tys. zł. W kwocie planowanych potrzeb oświatowych
ujęto zwiększony zakres zadań oświatowych, m.in. wzrost średnich wynagrodzeń
nauczycieli przedszkoli, szkół i placówek od 1 stycznia 2025 r., wzrost odpisu na
ZFŚS dla nauczycieli, wzrost dotacji z budżetów JST dla szkół niesamorządowych (w
związku ze wzrostem kwoty na ucznia przeliczeniowego), skutki zmiany liczby
etatów nauczycieli i awansu zawodowego w 2025 r., skutki przyjętych standardów
zatrudnienia w szkołach, placówkach specjalistów (pedagogów, psychologów etc.).
Dodatkowo, w rezerwie celowej budżetu państwa na 2025 rok zabezpieczono
środki na wzrost średnich wynagrodzeń nauczycieli do wysokości 5% w wysokości 1

-- 6 of 10 --

7
mld zł. Na etapie kształtowania wysokości potrzeb oświatowych na 2025 r. ujętych
w projekcie ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego skierowanej
do Sejmu RP przyjmowano wzrost średnich wynagrodzeń nauczycieli na poziomie
4,1%.
6. Kwestie dotyczące finansowania zadań z zakresu obronny cywilnej realizowanych
przez jednostki samorządu terytorialnego pozostają poza zakresem właściwości
Ministra Finansów.
7. Na podstawie zapisów ustawy z dnia 27 października 2022 r. o środkach
nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej
oraz wsparciu niektórych odbiorców w latach 2023–2025, odbiorca uprawniony,
którym jest m.in. jednostka samorządu terytorialnego, w zakresie, w jakim zużywa
energię elektryczną na potrzeby wykonywania zadań zleconych i zadań własnych, w
tym usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym, z zakresu wskazanego
w ustawie, objęta jest ceną maksymalna wynoszącą 693 zł/MWh, przy czym cenę tę
stosuje się w rozliczeniach za dostawy energii elektrycznej zrealizowane w okresie
od dnia 1 stycznia 2025 r. do dnia 31 marca 2025 r.
W odniesieniu do kosztów transportu publicznego, przede wszystkim należy
wskazać, że sprawy transportu zbiorowego stanowią zadania własne jednostek
samorządu terytorialnego, stosownie do art. 7 ust. 1 pkt 4 ustawy o samorządzie
gminnym, art. 4 ust. 1 pkt 6 ustawy o samorządzie powiatowym i art. 14 ust. 1 pkt 10
ustawy o samorządzie województwa.
Dofinansowanie zadań jednostek samorządu terytorialnego w zakresie transportu
publicznego odbywa się przy wykorzystaniu różnych źródeł. Należy tu wskazać na
Fundusz rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej,
z którego środków finansowaniu podlegają zadania własne organizatorów
dotyczące zapewnienia funkcjonowania publicznego transportu zbiorowego w
zakresie przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej. Dzięki
wsparciu JST ze środków Funduszu powstają nowe linie komunikacyjne i w efekcie
następuje zwiększenie siatki połączeń autobusowych, co wpływa na zmniejszenie
zjawiska wykluczenia transportowego.
Rozszerzenie sieci połączeń autobusowych ma wpływ na wysokość środków
niezbędnych do finansowania uprawnień do bezpłatnych lub ulgowych przejazdów
środkami publicznego transportu zbiorowego w ramach krajowych autobusowych
przewozów pasażerskich. Jednostki samorządu terytorialnego, jako organizatorzy
transportu zbiorowego, zobowiązani są do przekazywania operatorom transportu
rekompensaty z tytułu korzystania przez uprawnionych pasażerów z ustawowych
ulg przejazdowych – na zasadach wynikających z ustawy o publicznym transporcie
zbiorowym. Zadanie dotyczące finansowania ulgowych przejazdów autobusowych
jest zadaniem zleconym ustawami realizowanym przez samorząd województwa.
Środki na te zadania planowane są w budżetach województw. Na 2025 rok dla
województwa śląskiego w rozdziale 60003 - Krajowe pasażerskie przewozy
autobusowe na realizację ww. zadań zaplanowane zostały środki w wysokości
27.738 tys. zł, co stanowi 100% kwoty wydatków zaplanowanych na ww. zadania w
2024 roku i odpowiednio 118,6% w roku 2023. Ponadto w 2024 r. budżet
województwa śląskiego został dodatkowo zwiększony środkami rezerwy celowej w
wysokości 6.407.597,62 zł, tj. zgodnie z wnioskami Wojewody Śląskiego, z
przeznaczeniem na finansowanie zobowiązań wymagalnych dotyczących ulgowych
przejazdów w komunikacji autobusowej.
Niezależnie od środków przeznaczonych na finansowanie uprawnień do
bezpłatnych lub ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu
zbiorowego w 2023 i 2024 r. z budżetu państwa były finansowane wydatki

-- 7 of 10 --

8
wynikające z wejścia w życie ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy –
Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2023 r. poz. 497), która
nałożyła na organy wykonawcze gmin obowiązek zorganizowania bezpłatnych
przewozów do i z lokali wyborczych dla wyborców niepełnosprawnych oraz
wyborców, którzy najpóźniej w dniu głosowania kończą 60 lat, a także dla wyborców
ujętych w spisie wyborców w stałym obwodzie głosowania położonym na obszarze
danej gminy, jeżeli w ramach tej gminy w dniu wyborów nie funkcjonuje transport
publiczny (dodany art. 37e i 37f ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks wyborczy).
Na te cele, decyzjami MF, uruchomiono środki dla województwa śląskiego w 2023
roku w wysokości 2.850.000 zł (wybory parlamentarne) i w 2024 roku - 939.620 zł
(wybory do Parlamentu Europejskiego i samorządowe).
8. W odniesieniu do podnoszonych w interpelacji kwestii przeciwdziałania luce
finansowej w budżetach samorządów wynikających z ubytków w dochodach z tytułu
podatku dochodowego od osób fizycznych w latach 2019-2024, planów
wprowadzenia długofalowych rozwiązań prawnych i finansowych, które zapewnią
stabilność i przewidywalność w budżetowaniu samorządów oraz wprowadzenia
dodatkowych instrumentów finansowych wspierających miasta, które w wyniku
zmian systemowych i ustawowych odnotowały największe ubytki w dochodach
warto dodać, że już w roku 2024, samorządy dysponowały większą pulą środków niż
w 2023 roku. W 2024 r. zanotowano znaczny wzrost wpływów z podatków
dochodowych, w których jednostki samorządu terytorialnego miały udziały.
Dochody jednostek samorządu terytorialnego z tytułu udziału we wpływach z PIT
za 2024 r. były wyższe o 39,9% od dochodów z 2023 r., a dochody z tytułu podatku
dochodowego od osób prawnych były wyższe o 20,9% od dochodów z 2023 r.
W 2024 r. zwiększone zostało także wsparcie dla samorządów w obszarze
przedszkoli (o 2,3 mld zł) w związku z podwyżkami wynagrodzeń nauczycieli
przedszkolnych, tj. na zadanie które jest zadaniem własnym jednostek samorządu
terytorialnego a jego finansowanie środkami budżetu państwa stanowiło formę
pomocy, która pozwalała wygospodarować samorządom wolne środki na inne cele.
Dodatkowo, w roku 2024 jednostki samorządu terytorialnego otrzymały po raz
pierwszy środki z tytułu części rozwojowej subwencji ogólnej w kwocie 3,2 mld zł.
Należy też podkreślić, że w czerwcu 2024 r. zostały przyjęte rządowe programy3, w
wyniku których do samorządów są przekazywane dodatkowe środki na
dofinansowanie wynagrodzeń oraz kosztów składek od tych wynagrodzeń
pracowników określonych w tych programach, zatrudnionych we wskazanych w
tych uchwałach jednostkach organizacyjnych, w tym jednostkach pomocy
3 - Uchwała Nr 63 Rady Ministrów w sprawie rządowego programu „Dofinansowanie
wynagrodzeń pracowników jednostek wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej na
lata 2024-2027” z 19-6-2024 (UC) M.P.2024.504
- Uchwała Nr 62 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia rządowego programu
„Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy
społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024- 2027” z 19-6-2024 (UC)
M.P.2024.505
- Uchwała Nr 64 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia rządowego programu
„Dofinansowanie wynagrodzeń w postaci dodatku motywacyjnego oraz kosztów składek
od tych wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w samorządowych instytucjach opieki
nad dziećmi w wieku do lat 3 na lata 2024-2027” z 19-6-2024 (UC) M.P.2024.506
- Uchwała Nr 61 Rady Ministrów w sprawie ustanowienia rządowego programu
„Dofinansowanie wynagrodzeń rodzin zastępczych zawodowych i prowadzących rodzinne
domy dziecka na lata 2024-2027” z 19-6-2024 (UC) M.P.2024.507

-- 8 of 10 --

9
społecznej oraz jednostkach wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej,
prowadzonych przez jednostki samorządu terytorialnego lub na ich zlecenie.
Znając sytuację finansową samorządów Minister Finansów jako pierwszy podjął
działania mające na celu zmianę tej sytuacji. W osiem miesięcy roku 2024 została
przygotowana reforma systemu dochodów JST, która była tak bardzo oczekiwana
przez stronę samorządową. Nowa ustawa o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego weszła w życie z dniem 25 października 2024 r.
Nowy system dochodów jednostek samorządu terytorialnego został oparty na
obiektywnym i algorytmicznym naliczaniu środków finansowych dla każdej
jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa ta zwiększyła dochody własne
jednostek samorządu terytorialnego, głównym źródłem dochodów samorządów
terytorialnych stały się dochody podatkowe. System zasilania finansowego
jednostek samorządu terytorialnego został oparty na lokalnej bazie podatników
podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatników podatku dochodowego
od osób prawnych. Ponadto od 2025 r. katalog dochodów z podatku dochodowego
od osób fizycznych w jakim samorządy terytorialne mają swój udział został
rozszerzony o podatek PIT pobierany w formie ryczałtu od przychodów
ewidencjonowanych.
Nowa ustawa wprowadziła zmianę sposobu ustalania dochodów JST z tytułu udziału
w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) i w podatku dochodowym od osób
prawnych (CIT). Dochody te od 2025 r. liczone są jako procent od dochodów
podatników danego podatku z terenu danej jednostki samorządu terytorialnego (do
2024 r. dochód samorządów z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT naliczany był na
podstawie podatku należnego). Główną zaletą tego rozwiązania jest to, że na
dochody jednostek samorządu terytorialnego nie będą miały wpływu zmiany
systemu podatkowego (m.in. żadne odliczenia od dochodu, wprowadzane ulgi i
zwolnienia podatkowe, czy podwyższenia kwoty wolnej od podatku).
Ta zasadnicza zmiana ustabilizuje dochody jednostek samorządu terytorialnego
z tytułu udziału w podatkach PIT i CIT i uniezależni w dużym stopniu samorządy od
skutków zmian w systemie podatkowym. Dochody podatkowe jednostek samorządu
terytorialnego zostaną odseparowane od bezpośredniego wpływu zmian
podatkowych. Należy jednocześnie podkreślić, że w nowym systemie samorządy
terytorialne będą miały silniejszą motywację do wspierania rozwoju gospodarczego
na swoim terenie, gdyż im wyższe będą dochody podatników, tym wyższe będą
dochody samorządu, bez względu na wprowadzone zmiany w podatkach.
Wskutek wejścia w życie nowej ustawy dochody Miasta Ruda Śląska w roku 2025
wzrosną o 53,5 mln zł, tj. o 8,8% w stosunku do przepisów ustawy z dnia 13 listopada
2003 r.
Ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego przewiduje także, inne niż
wymienione wyżej, środki z rezerwy na uzupełnienie dochodów, które zostaną
rozdzielone między jednostki samorządu terytorialnego w 2025 roku w sposób
określony w tej ustawie.
Należy podkreślić, iż rok 2025 w nowej ustawie zawiera rozwiązania przejściowe,
docelowe korzyści wynikające z tej ustawy będą widoczne od 2026 roku a skutki
wdrożenia nowej ustawy będą monitorowane. W czerwcu 2026 roku zostanie

-- 9 of 10 --

10
przedłożona reprezentacji JST informacja o skutkach obowiązywania ustawy oraz
ewentualne propozycje zmian (art. 119 ustawy).
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Hanna Majszczyk
podsekretarz stanu

-- 10 of 10 --