Interpelacja nr 7222
Interpelacja w sprawie naboru wniosków w ramach programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający:
•
Adresat:
Infrastruktura i Transport (55%)
Klimat, Energia i Środowisko (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie naboru wniosków w ramach programu "Czyste Powietrze"
Interpelacja nr 7222
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie naboru wniosków w ramach programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 31-12-2024
Szanowna Pani Minister!
W związku ze stanowiskiem Zgromadzenia Ogólnego Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, które zrzesza 161 jednostek samorządu terytorialnego z terenu województwa śląskiego, zwracam się do Pani Minister w sprawie wstrzymania naboru wniosków do rządowego programu „Czyste Powietrze”.
Program ten od lat jest fundamentem działań na rzecz czystego powietrza w samorządach i stanowi dla wielu mieszkańców jedyną szansę na dofinansowanie wymiany starych, nieekologicznych źródeł ciepła oraz innych działań termomodernizacyjnych, co w efekcie prowadzi do obniżenia rachunków za ogrzewanie w dobie wysokich cen energii.
Śląski Związek Gmin i Powiatów od lat prowadzi intensywne działania na rzecz poprawy jakości powietrza, współpracując w tym obszarze zarówno z szeroko pojętymi instytucjami publicznymi, jak i pozarządowymi. W ramach tej współpracy wypracowano rekomendacje mające na celu wsparcie gmin we wdrażaniu tzw. uchwały antysmogowej obowiązującej w województwie śląskim oraz w miarę możliwości jednolite postępowanie gmin w zakresie kontroli palenisk. Stosowanie tego dokumentu przyczyniło się i nadal przyczynia do zwiększenia efektywności prowadzonych działań antysmogowych w naszym regionie.
Wspólny wysiłek samorządów, które zainwestowały wiele zasobów w stworzenie punktów obsługi beneficjentów oraz przygotowanie sieci wykwalifikowanych ekodoradców, instytucji oraz organizacji pozarządowych, przyniósł efekt w postaci likwidacji wielu pozaklasowych kotłów i innych nielegalnych w świetle przepisów prawa źródeł ciepła oraz — w rezultacie — wyraźnej poprawy wskaźników jakości powietrza w regionie, a także wzrostu świadomości społeczeństwa. Jednak skuteczność tych działań uzależniona jest w głównej mierze od zapewnienia publicznych źródeł finansowania wymiany źródeł ciepła i przedsięwzięć termomodernizacyjnych, których koszt w wielu przypadkach znacząco przekracza możliwości finansowe gospodarstw domowych w całym kraju.
Rok 2023 był rokiem rekordowym pod względem liczby złożonych wniosków do programu „Czyste Powietrze” (217 tysięcy). Był to też pierwszy rok, w którym gospodarstwa domowe zaczęły traktować inwestycje w termomodernizację domów jako skuteczny sposób na obniżenie rachunków za energię. Wskazuje to na fakt, iż program dobrze odpowiadał na oczekiwania społeczne i był niezbędny dla realizacji długofalowych celów środowiskowych. Z punktu widzenia mieszkańców stała dostępność środków finansowych programu była zatem najlepszym uwiarygodnieniem naszej wspólnej, rządowo-samorządowej i obywatelskiej walki o czyste powietrze.
Program „Czyste Powietrze”, jak każde wieloletnie przedsięwzięcie, wymagał zmian i udoskonaleń. Przede wszystkim, na co związek zwracał uwagę w wystąpieniach, wymagał usprawnienia obsługi beneficjentów, ograniczenia biurokracji, wyeliminowania wielomiesięcznych zatorów oraz ograniczenia nieprawidłowości i nadużyć, które powodowały, że środki publiczne nie trafiały do faktycznie potrzebujących osób, a także większego wsparcia dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach.
W ocenie Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w naszym kraju do wymiany pozostało jeszcze ok. 2,5 miliona pozaklasowych i najstarszych kotłów, których dalsze użytkowanie przyczynia się do przekraczania norm jakości powietrza. Polska wciąż jest krajem o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu w całej Unii Europejskiej. Smog przyczynia się każdego roku do ponad 40 tysięcy przedwczesnych zgonów. Występujące na terenie całego kraju alarmy smogowe — jak chociażby w styczniu br., kiedy to polskie miasta znalazły się na czołowych miejscach najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie — pokazują, że problem zimowego smogu wciąż trwa i zagraża zdrowiu i życiu mieszkańców Polski. Tym bardziej powinny zostać podjęte kolejne działania, które mogą przyczynić się do zapowiadanej intensyfikacji procesu termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Jakie są powody decyzji o wstrzymaniu naboru wniosków do programu „Czyste Powietrze”, a także o zapowiedzi zmiany jego charakteru na instrument naborowy?
Jaka jest szansa na ponowne przywrócenie naboru wniosków, tj. uruchomienia generatora wniosków — platformy, na której mieszkańcy i urzędnicy gminni mogli składać wnioski o dotacje?
Czy planowane są konsultacje z samorządami przed wprowadzeniem zmian w programie „Czyste Powietrze”? Jeśli tak, to w jakiej formie?
Jakie konkretne działania zostaną przez Państwa podjęte w celu usprawnienia obsługi beneficjentów programu, aby uniknąć długotrwałych zatorów i biurokracji?
W jaki sposób ministerstwo planuje zapewnić dostępność środków finansowych dla gospodarstw domowych, które chcą wymienić stare źródła ciepła, zwłaszcza w kontekście sezonu grzewczego?
W jaki sposób zamierzają Państwo przeciwdziałać spadkowi zainteresowania programem „Czyste Powietrze” w wyniku jego wstrzymania i opóźnień w naborze wniosków?
Czy rząd planuje zwiększenie wsparcia dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach w kontekście termomodernizacji?
Jakie są przewidywania dotyczące wpływu wstrzymania naboru wniosków na jakość powietrza w Polsce oraz na realizację regionalnych programów ochrony powietrza?
Kiedy można spodziewać się działań przyspieszających wymianę źródeł ciepła i termomodernizację domów oraz usprawnienia obsługi beneficjentów programu?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 7222
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie naboru wniosków w ramach programu "Czyste Powietrze"
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 31-12-2024
Szanowna Pani Minister!
W związku ze stanowiskiem Zgromadzenia Ogólnego Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, które zrzesza 161 jednostek samorządu terytorialnego z terenu województwa śląskiego, zwracam się do Pani Minister w sprawie wstrzymania naboru wniosków do rządowego programu „Czyste Powietrze”.
Program ten od lat jest fundamentem działań na rzecz czystego powietrza w samorządach i stanowi dla wielu mieszkańców jedyną szansę na dofinansowanie wymiany starych, nieekologicznych źródeł ciepła oraz innych działań termomodernizacyjnych, co w efekcie prowadzi do obniżenia rachunków za ogrzewanie w dobie wysokich cen energii.
Śląski Związek Gmin i Powiatów od lat prowadzi intensywne działania na rzecz poprawy jakości powietrza, współpracując w tym obszarze zarówno z szeroko pojętymi instytucjami publicznymi, jak i pozarządowymi. W ramach tej współpracy wypracowano rekomendacje mające na celu wsparcie gmin we wdrażaniu tzw. uchwały antysmogowej obowiązującej w województwie śląskim oraz w miarę możliwości jednolite postępowanie gmin w zakresie kontroli palenisk. Stosowanie tego dokumentu przyczyniło się i nadal przyczynia do zwiększenia efektywności prowadzonych działań antysmogowych w naszym regionie.
Wspólny wysiłek samorządów, które zainwestowały wiele zasobów w stworzenie punktów obsługi beneficjentów oraz przygotowanie sieci wykwalifikowanych ekodoradców, instytucji oraz organizacji pozarządowych, przyniósł efekt w postaci likwidacji wielu pozaklasowych kotłów i innych nielegalnych w świetle przepisów prawa źródeł ciepła oraz — w rezultacie — wyraźnej poprawy wskaźników jakości powietrza w regionie, a także wzrostu świadomości społeczeństwa. Jednak skuteczność tych działań uzależniona jest w głównej mierze od zapewnienia publicznych źródeł finansowania wymiany źródeł ciepła i przedsięwzięć termomodernizacyjnych, których koszt w wielu przypadkach znacząco przekracza możliwości finansowe gospodarstw domowych w całym kraju.
Rok 2023 był rokiem rekordowym pod względem liczby złożonych wniosków do programu „Czyste Powietrze” (217 tysięcy). Był to też pierwszy rok, w którym gospodarstwa domowe zaczęły traktować inwestycje w termomodernizację domów jako skuteczny sposób na obniżenie rachunków za energię. Wskazuje to na fakt, iż program dobrze odpowiadał na oczekiwania społeczne i był niezbędny dla realizacji długofalowych celów środowiskowych. Z punktu widzenia mieszkańców stała dostępność środków finansowych programu była zatem najlepszym uwiarygodnieniem naszej wspólnej, rządowo-samorządowej i obywatelskiej walki o czyste powietrze.
Program „Czyste Powietrze”, jak każde wieloletnie przedsięwzięcie, wymagał zmian i udoskonaleń. Przede wszystkim, na co związek zwracał uwagę w wystąpieniach, wymagał usprawnienia obsługi beneficjentów, ograniczenia biurokracji, wyeliminowania wielomiesięcznych zatorów oraz ograniczenia nieprawidłowości i nadużyć, które powodowały, że środki publiczne nie trafiały do faktycznie potrzebujących osób, a także większego wsparcia dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach.
W ocenie Śląskiego Związku Gmin i Powiatów w naszym kraju do wymiany pozostało jeszcze ok. 2,5 miliona pozaklasowych i najstarszych kotłów, których dalsze użytkowanie przyczynia się do przekraczania norm jakości powietrza. Polska wciąż jest krajem o najbardziej zanieczyszczonym powietrzu w całej Unii Europejskiej. Smog przyczynia się każdego roku do ponad 40 tysięcy przedwczesnych zgonów. Występujące na terenie całego kraju alarmy smogowe — jak chociażby w styczniu br., kiedy to polskie miasta znalazły się na czołowych miejscach najbardziej zanieczyszczonych miast na świecie — pokazują, że problem zimowego smogu wciąż trwa i zagraża zdrowiu i życiu mieszkańców Polski. Tym bardziej powinny zostać podjęte kolejne działania, które mogą przyczynić się do zapowiadanej intensyfikacji procesu termomodernizacji i wymiany źródeł ciepła.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
Jakie są powody decyzji o wstrzymaniu naboru wniosków do programu „Czyste Powietrze”, a także o zapowiedzi zmiany jego charakteru na instrument naborowy?
Jaka jest szansa na ponowne przywrócenie naboru wniosków, tj. uruchomienia generatora wniosków — platformy, na której mieszkańcy i urzędnicy gminni mogli składać wnioski o dotacje?
Czy planowane są konsultacje z samorządami przed wprowadzeniem zmian w programie „Czyste Powietrze”? Jeśli tak, to w jakiej formie?
Jakie konkretne działania zostaną przez Państwa podjęte w celu usprawnienia obsługi beneficjentów programu, aby uniknąć długotrwałych zatorów i biurokracji?
W jaki sposób ministerstwo planuje zapewnić dostępność środków finansowych dla gospodarstw domowych, które chcą wymienić stare źródła ciepła, zwłaszcza w kontekście sezonu grzewczego?
W jaki sposób zamierzają Państwo przeciwdziałać spadkowi zainteresowania programem „Czyste Powietrze” w wyniku jego wstrzymania i opóźnień w naborze wniosków?
Czy rząd planuje zwiększenie wsparcia dla gospodarstw domowych o najniższych dochodach w kontekście termomodernizacji?
Jakie są przewidywania dotyczące wpływu wstrzymania naboru wniosków na jakość powietrza w Polsce oraz na realizację regionalnych programów ochrony powietrza?
Kiedy można spodziewać się działań przyspieszających wymianę źródeł ciepła i termomodernizację domów oraz usprawnienia obsługi beneficjentów programu?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
8
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9519 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WWM.050.1.2025.MB
3577272.14240047.11482395
Warszawa, 24-01-2025
Dotyczy: Interpelacji Posłanki Małgorzaty Pępek w sprawie naboru wniosków w ramach
Programu "Czyste Powietrze" – nr K10INT7222.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
decyzja Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej
„NFOŚiGW”) o tymczasowym wstrzymaniu przyjmowania nowych wniosków w Programie
„Czyste Powietrze” związana jest z potrzebą wdrożenia kompleksowych zmian
w programie. Ich celem jest m.in. lepsza ochrona Polek i Polaków przed nieuczciwymi
wykonawcami.
Do NFOŚiGW spływały informacje o nadużyciach w Programie „Czyste Powietrze”, w tym
także od beneficjentów, którzy dostawali podejrzane oferty. Równocześnie NFOŚiGW
podjął współprace z organami ścigania, pod kątem dopuszczenia się oszustw przez
wykonawców i pośredników.
Przerwa w przyjmowaniu wniosków była konieczna w związku z narastającą liczbą
składanych wniosków, zwłaszcza w części Programu skierowanej do osób najbardziej
ubogich energetycznie i starszych, gdzie pełnomocnictwo nad umową przyjmowały często
podmioty działające na szkodę beneficjenta, przez co Program został narażony na niższą
od planowanej skuteczność.
W związku z informacjami, w szczególności dotyczącymi potencjalnych nieprawidłowości
ze strony podmiotów, będących wykonawcami przedsięwzięć realizowanych w ramach
Programu, NFOŚiGW w trybie pilnym przeprowadził kontrole w miejscu realizacji takich
przedsięwzięć. Ustalenia z tych kontroli wskazują, że mogło dochodzić do
nieprawidłowości takich jak m.in.: brak lub nieprawidłowości w dokumentacji
przedsięwzięcia oraz w audytach energetycznych, zawyżanie kosztów, brak pełnej
realizacji zakresu rzeczowego przedsięwzięcia, wynikającego z umowy o dofinansowania.
W wyniku tego, NFOŚiGW zdecydował o konieczności złożenia zawiadomienia do
Prokuratury Okręgowej w Warszawie o możliwości popełnienia przestępstwa przez
niektórych wykonawców/pełnomocników, którzy realizowali inwestycje na rzecz
beneficjentów.
Z tego też względu, kontynuacja naboru wniosków wiązałaby się z coraz większym
ryzykiem wyłudzeń pieniędzy publicznych przez nieuczciwych wykonawców,
pełnomocników, ale również beneficjentów. Mogłoby to oznaczać również kolejne
oszukane osoby, a obowiązkiem NFOŚiGW, jako instytucji publicznej jest m.in. ochrona
(zarówno NFOŚiGW jako instytucji oraz beneficjentów) przed nieuczciwymi
wykonawcami.
Wobec powyższego reakcja NFOŚiGW musiała być stanowcza i wykonana w trybie
minimalizującym ryzyko wzmożenia oszustw generujących potencjalną możliwość
niewłaściwego wydatkowania środków publicznych. Gdyby wstrzymanie naboru nowych
-- 1 of 3 --
wniosków zostało ogłoszone z wyprzedzeniem czasowym, mielibyśmy do czynienia
ze wzmożoną aktywnością firm, zwłaszcza tych nierzetelnych. Trzeba pamiętać, że
ostatnie tygodnie przynosiły 5 - 6 tys. nowych wniosków w Programie. Zamysłem takiej
formy ogłoszenia wstrzymania naboru wniosków było więc uniknięcie tego ryzyka.
Należy jednak podkreślić, że zawieszenie naboru dotyczy wyłącznie nowych wniosków
o dofinansowanie. Obsługa złożonych już wniosków o dofinansowanie i o płatność jest
realizowana – wypłacane są również dofinansowania.
Dla osób, które złożyły wniosek w Programie do 28.11.2024 r., a jeszcze go nie rozliczyły,
nic się nie zmienia - mogą realizować swoje przedsięwzięcie, zgodnie z dotychczasowymi
warunkami Programu, przy czym wypłata dofinansowania przysługuje wyłącznie
w przypadku zawarcia umowy o dofinansowanie.
Niemniej, dla osób, które są w trakcie inwestycji lub ją zakończyły a nie złożyły wniosku
o dofinansowanie NFOŚiGW, przygotowuje specjalne rozwiązanie, które uwzględni
dłuższy okres kwalifikowalności kosztów. Po wznowieniu naboru okres kwalifikowalności
kosztów będzie obowiązywał od 28.05.2024 r. (tj. 6 miesięcy przed datą zawieszenia
naboru).
Należy również dodać, że 12.12.2024 r., ruszył dodatkowy nabór wniosków na
termomodernizację domów na terenach województw dotkniętych powodzią
(dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego i śląskiego). Więcej informacji pod linkiem:
https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-komunikaty/czyste-powietrze-dla-powodzian.
Aktualnie, NFOŚiGW prowadzi prace związane z reformą Programu „Czyste Powietrze”.
NFOŚiGW zaprosił do zgłaszania propozycji zmian w Programie „Czyste Powietrze” gminy,
przedstawicieli branży instalatorskiej i budowlanej, przedstawicieli organizacji
pozarządowych oraz wfośigw. Pierwsze z cyklu spotkań odbyło się 04.10.2024 r.
w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, kolejne 15, 18 i 22.10.2024 r.
W drugim etapie, NFOŚiGW przedstawił do szerokich konsultacji społecznych projekt
nowej odsłony Programu „Czyste Powietrze”. Uwagi można było zgłaszać od 9 do
27.12.2024 r. Do Programu przesłano niemal 4 tys. zgłoszeń w ramach konsultacji, które
są analizowane. Dodatkowym etapem konsultacji były kolejne spotkania z gminami, branżą
i organizacjami pozarządowymi przeprowadzone na dedykowanych spotkaniach
w NFOŚiGW i online w ostatnich dniach grudnia 2024 r.
Uruchomienie nowej odsłony Programu planowane jest 31 marca 2025 roku. Szczegółowe
rozwiązania w zakresie nowej odsłony Programu zostaną przygotowane po analizie
zgłoszonych w ramach konsultacji uwag i postulatów. Obecnie NFOŚiGW analizuje
stanowiska, propozycje oraz uwagi, które wpłynęły w trakcie konsultacji. Efektem tych
prac będzie uruchomienie nowej odsłony Programu „Czyste Powietrze”. Usprawnienie
obsługi beneficjentów będzie naturalną konsekwencją nowych zasad programu.
Warto również zwrócić uwagę na zwiększanie roli gmin w realizacji programu. Gminy
będące podmiotami znającymi potrzeby mieszkańców i będące organami najbliższymi
mieszkańcom powinny pozytywnie wpłynąć na obsługę beneficjentów oraz realizację
programu w całości. W szczególności możliwość przyjęcia przez gminy roli operatorów
programu powinno zapewnić wsparcie dla najuboższej części mieszkańców gmin.
Zgodnie z przygotowaną koncepcją docelowi operatorzy mają zapewnić kompleksową
opiekę najuboższym beneficjentom programu w realizacji inwestycji, od złożenia wniosku,
aż po jego rozliczenie.
We wrześniu 2024 r. NFOŚiGW informował o podjęciu decyzji o kontynuacji współpracy
z gminami w zakresie realizacji Programu „Czyste Powietrze” w kolejnym roku (tj. 2025 r.),
-- 2 of 3 --
w ramach punktów konsultacyjno-informacyjnych programu, co niewątpliwie będzie miało
także pozytywny wpływ na bardziej sprawną i kompleksową obsługę beneficjentów.
Pomimo przerwy w możliwości składania wniosku, cały czas są i będą wypłacane dotacje
z programu, trwa obsługa wszystkich złożonych wniosków. NFOŚiGW jest przekonany,
że po wznowieniu naboru wniosków w nowej wersji Programu „Czyste Powietrze” system
ich obsługi będzie działał sprawnie i wnioski będą rozpatrywane na bieżąco. Planowane
wznowienie naboru Programu „Czyste Powietrze” w jego zmienionej wersji, pozwoli na
wprowadzone usprawnień w zakresie obsługi beneficjentów programu oraz procesu oceny
wniosków.
Odnosząc się do kwestii ewentualnego spadku zainteresowania Programem, NFOŚiGW w
ramach realizowanych działań informacyjno-promocyjno-edukacyjnych na bieżąco
informuje zainteresowanych o Programie „Czyste Powietrze”. Dotychczas działalność
informacyjna była realizowana w kampaniach internetowych, telewizyjnych, radiowych, a
także bezpośrednio w ponad 2 tysiącach gminnych punktów konsultacyjno-
informacyjnych Programu „Czyste Powietrze”. Obecnie w fazie przejściowej (tj. pracy nad
nową wersja programu) działania informacyjnie odbywają się głównie na stronie
internetowej programu (tj. https://czystepowietrze.gov.pl) oraz w mediach
społecznościowych. NFOŚiGW na bieżąco informuje zainteresowanych o istotnych
kwestiach dotyczących jego realizacji. Wraz z uruchomieniem nowej odsłony programu,
NFOŚiGW planuje wzmożone działania informacyjno-promocyjne, zarówno w skali
ogólnopolskiej (planowana jest szeroka kampania medialna), jak i na niższym szczeblu we
współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz
gminami. W ramach tych działań przygotowane zostaną m.in. nowe materiały typu
poradniki, foldery, ulotki, itp.
W kontekście działań przyspieszających wymianę źródeł ciepła i termomodernizację
domów pragniemy wskazać, że wprowadzenie nowej wersji Programu „Czyste Powietrze”
i wznowienie naboru powinno skutkować przyśpieszeniem procesu udzielania
dofinansowań na realizację takich przedsięwzięć, co pośrednio może przyśpieszyć decyzje
beneficjentów, co do realizacji inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła oraz prac
termomodernizacyjnych.
W kwestii realizacji zadań związanych z termomodernizacją budynków należy również
wskazać, że obecnie trwają w Ministerstwie Rozwoju i Technologii prace nad Krajowym
planem renowacji budynków, który przedstawi kompleksowe działania mające na celu
zapewnienie renowacji krajowych zasobów budynków mieszkalnych i niemieszkalnych,
zarówno publicznych, jak i prywatnych, w celu osiągnięcia w Polsce do 2050 r. wysoce
energooszczędnych, bezemisyjnych i zdekarbonizowanych zasobów budowlanych.
Dokument ten jest obecnie poddawany szerokim konsultacjom publicznym.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WWM.050.1.2025.MB
3577272.14240047.11482395
Warszawa, 24-01-2025
Dotyczy: Interpelacji Posłanki Małgorzaty Pępek w sprawie naboru wniosków w ramach
Programu "Czyste Powietrze" – nr K10INT7222.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
decyzja Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej
„NFOŚiGW”) o tymczasowym wstrzymaniu przyjmowania nowych wniosków w Programie
„Czyste Powietrze” związana jest z potrzebą wdrożenia kompleksowych zmian
w programie. Ich celem jest m.in. lepsza ochrona Polek i Polaków przed nieuczciwymi
wykonawcami.
Do NFOŚiGW spływały informacje o nadużyciach w Programie „Czyste Powietrze”, w tym
także od beneficjentów, którzy dostawali podejrzane oferty. Równocześnie NFOŚiGW
podjął współprace z organami ścigania, pod kątem dopuszczenia się oszustw przez
wykonawców i pośredników.
Przerwa w przyjmowaniu wniosków była konieczna w związku z narastającą liczbą
składanych wniosków, zwłaszcza w części Programu skierowanej do osób najbardziej
ubogich energetycznie i starszych, gdzie pełnomocnictwo nad umową przyjmowały często
podmioty działające na szkodę beneficjenta, przez co Program został narażony na niższą
od planowanej skuteczność.
W związku z informacjami, w szczególności dotyczącymi potencjalnych nieprawidłowości
ze strony podmiotów, będących wykonawcami przedsięwzięć realizowanych w ramach
Programu, NFOŚiGW w trybie pilnym przeprowadził kontrole w miejscu realizacji takich
przedsięwzięć. Ustalenia z tych kontroli wskazują, że mogło dochodzić do
nieprawidłowości takich jak m.in.: brak lub nieprawidłowości w dokumentacji
przedsięwzięcia oraz w audytach energetycznych, zawyżanie kosztów, brak pełnej
realizacji zakresu rzeczowego przedsięwzięcia, wynikającego z umowy o dofinansowania.
W wyniku tego, NFOŚiGW zdecydował o konieczności złożenia zawiadomienia do
Prokuratury Okręgowej w Warszawie o możliwości popełnienia przestępstwa przez
niektórych wykonawców/pełnomocników, którzy realizowali inwestycje na rzecz
beneficjentów.
Z tego też względu, kontynuacja naboru wniosków wiązałaby się z coraz większym
ryzykiem wyłudzeń pieniędzy publicznych przez nieuczciwych wykonawców,
pełnomocników, ale również beneficjentów. Mogłoby to oznaczać również kolejne
oszukane osoby, a obowiązkiem NFOŚiGW, jako instytucji publicznej jest m.in. ochrona
(zarówno NFOŚiGW jako instytucji oraz beneficjentów) przed nieuczciwymi
wykonawcami.
Wobec powyższego reakcja NFOŚiGW musiała być stanowcza i wykonana w trybie
minimalizującym ryzyko wzmożenia oszustw generujących potencjalną możliwość
niewłaściwego wydatkowania środków publicznych. Gdyby wstrzymanie naboru nowych
-- 1 of 3 --
wniosków zostało ogłoszone z wyprzedzeniem czasowym, mielibyśmy do czynienia
ze wzmożoną aktywnością firm, zwłaszcza tych nierzetelnych. Trzeba pamiętać, że
ostatnie tygodnie przynosiły 5 - 6 tys. nowych wniosków w Programie. Zamysłem takiej
formy ogłoszenia wstrzymania naboru wniosków było więc uniknięcie tego ryzyka.
Należy jednak podkreślić, że zawieszenie naboru dotyczy wyłącznie nowych wniosków
o dofinansowanie. Obsługa złożonych już wniosków o dofinansowanie i o płatność jest
realizowana – wypłacane są również dofinansowania.
Dla osób, które złożyły wniosek w Programie do 28.11.2024 r., a jeszcze go nie rozliczyły,
nic się nie zmienia - mogą realizować swoje przedsięwzięcie, zgodnie z dotychczasowymi
warunkami Programu, przy czym wypłata dofinansowania przysługuje wyłącznie
w przypadku zawarcia umowy o dofinansowanie.
Niemniej, dla osób, które są w trakcie inwestycji lub ją zakończyły a nie złożyły wniosku
o dofinansowanie NFOŚiGW, przygotowuje specjalne rozwiązanie, które uwzględni
dłuższy okres kwalifikowalności kosztów. Po wznowieniu naboru okres kwalifikowalności
kosztów będzie obowiązywał od 28.05.2024 r. (tj. 6 miesięcy przed datą zawieszenia
naboru).
Należy również dodać, że 12.12.2024 r., ruszył dodatkowy nabór wniosków na
termomodernizację domów na terenach województw dotkniętych powodzią
(dolnośląskiego, lubuskiego, opolskiego i śląskiego). Więcej informacji pod linkiem:
https://czystepowietrze.gov.pl/wazne-komunikaty/czyste-powietrze-dla-powodzian.
Aktualnie, NFOŚiGW prowadzi prace związane z reformą Programu „Czyste Powietrze”.
NFOŚiGW zaprosił do zgłaszania propozycji zmian w Programie „Czyste Powietrze” gminy,
przedstawicieli branży instalatorskiej i budowlanej, przedstawicieli organizacji
pozarządowych oraz wfośigw. Pierwsze z cyklu spotkań odbyło się 04.10.2024 r.
w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, kolejne 15, 18 i 22.10.2024 r.
W drugim etapie, NFOŚiGW przedstawił do szerokich konsultacji społecznych projekt
nowej odsłony Programu „Czyste Powietrze”. Uwagi można było zgłaszać od 9 do
27.12.2024 r. Do Programu przesłano niemal 4 tys. zgłoszeń w ramach konsultacji, które
są analizowane. Dodatkowym etapem konsultacji były kolejne spotkania z gminami, branżą
i organizacjami pozarządowymi przeprowadzone na dedykowanych spotkaniach
w NFOŚiGW i online w ostatnich dniach grudnia 2024 r.
Uruchomienie nowej odsłony Programu planowane jest 31 marca 2025 roku. Szczegółowe
rozwiązania w zakresie nowej odsłony Programu zostaną przygotowane po analizie
zgłoszonych w ramach konsultacji uwag i postulatów. Obecnie NFOŚiGW analizuje
stanowiska, propozycje oraz uwagi, które wpłynęły w trakcie konsultacji. Efektem tych
prac będzie uruchomienie nowej odsłony Programu „Czyste Powietrze”. Usprawnienie
obsługi beneficjentów będzie naturalną konsekwencją nowych zasad programu.
Warto również zwrócić uwagę na zwiększanie roli gmin w realizacji programu. Gminy
będące podmiotami znającymi potrzeby mieszkańców i będące organami najbliższymi
mieszkańcom powinny pozytywnie wpłynąć na obsługę beneficjentów oraz realizację
programu w całości. W szczególności możliwość przyjęcia przez gminy roli operatorów
programu powinno zapewnić wsparcie dla najuboższej części mieszkańców gmin.
Zgodnie z przygotowaną koncepcją docelowi operatorzy mają zapewnić kompleksową
opiekę najuboższym beneficjentom programu w realizacji inwestycji, od złożenia wniosku,
aż po jego rozliczenie.
We wrześniu 2024 r. NFOŚiGW informował o podjęciu decyzji o kontynuacji współpracy
z gminami w zakresie realizacji Programu „Czyste Powietrze” w kolejnym roku (tj. 2025 r.),
-- 2 of 3 --
w ramach punktów konsultacyjno-informacyjnych programu, co niewątpliwie będzie miało
także pozytywny wpływ na bardziej sprawną i kompleksową obsługę beneficjentów.
Pomimo przerwy w możliwości składania wniosku, cały czas są i będą wypłacane dotacje
z programu, trwa obsługa wszystkich złożonych wniosków. NFOŚiGW jest przekonany,
że po wznowieniu naboru wniosków w nowej wersji Programu „Czyste Powietrze” system
ich obsługi będzie działał sprawnie i wnioski będą rozpatrywane na bieżąco. Planowane
wznowienie naboru Programu „Czyste Powietrze” w jego zmienionej wersji, pozwoli na
wprowadzone usprawnień w zakresie obsługi beneficjentów programu oraz procesu oceny
wniosków.
Odnosząc się do kwestii ewentualnego spadku zainteresowania Programem, NFOŚiGW w
ramach realizowanych działań informacyjno-promocyjno-edukacyjnych na bieżąco
informuje zainteresowanych o Programie „Czyste Powietrze”. Dotychczas działalność
informacyjna była realizowana w kampaniach internetowych, telewizyjnych, radiowych, a
także bezpośrednio w ponad 2 tysiącach gminnych punktów konsultacyjno-
informacyjnych Programu „Czyste Powietrze”. Obecnie w fazie przejściowej (tj. pracy nad
nową wersja programu) działania informacyjnie odbywają się głównie na stronie
internetowej programu (tj. https://czystepowietrze.gov.pl) oraz w mediach
społecznościowych. NFOŚiGW na bieżąco informuje zainteresowanych o istotnych
kwestiach dotyczących jego realizacji. Wraz z uruchomieniem nowej odsłony programu,
NFOŚiGW planuje wzmożone działania informacyjno-promocyjne, zarówno w skali
ogólnopolskiej (planowana jest szeroka kampania medialna), jak i na niższym szczeblu we
współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz
gminami. W ramach tych działań przygotowane zostaną m.in. nowe materiały typu
poradniki, foldery, ulotki, itp.
W kontekście działań przyspieszających wymianę źródeł ciepła i termomodernizację
domów pragniemy wskazać, że wprowadzenie nowej wersji Programu „Czyste Powietrze”
i wznowienie naboru powinno skutkować przyśpieszeniem procesu udzielania
dofinansowań na realizację takich przedsięwzięć, co pośrednio może przyśpieszyć decyzje
beneficjentów, co do realizacji inwestycji w zakresie wymiany źródeł ciepła oraz prac
termomodernizacyjnych.
W kwestii realizacji zadań związanych z termomodernizacją budynków należy również
wskazać, że obecnie trwają w Ministerstwie Rozwoju i Technologii prace nad Krajowym
planem renowacji budynków, który przedstawi kompleksowe działania mające na celu
zapewnienie renowacji krajowych zasobów budynków mieszkalnych i niemieszkalnych,
zarówno publicznych, jak i prywatnych, w celu osiągnięcia w Polsce do 2050 r. wysoce
energooszczędnych, bezemisyjnych i zdekarbonizowanych zasobów budowlanych.
Dokument ten jest obecnie poddawany szerokim konsultacjom publicznym.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 3 of 3 --