Interpelacja w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu

Interpelacja nr 7136

do ministra spraw zagranicznych, ministra sprawiedliwości

w sprawie obowiązania się rządu do zapłaty odszkodowań osobom, które twierdzą, że zostały pozbawione prawa do sądu

Zgłaszający: Przemysław Wipler

Data wpływu: 23-12-2024

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu składam za pośrednictwem Marszałka Sejmu interpelację poselską skierowaną do Pana Ministra w sprawie zobowiązania się polskiego rządu do zapłaty kwot po 10 tys. euro na rzecz osób, które przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka wywodziły, że Polska naruszyła ich prawo do sądu, tj. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez dopuszczenie do orzekania w ich sprawach sędziów Sądu Najwyższego powołanych do pełnienia urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (dalej jako: „Prezydenta RP”) na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa (dalej jako: „KRS”) ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw.

W dniu 7 listopada 2024 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu (dalej jako: „ETPCz”) zakomunikował, że w przypadku 20 skarg złożonych do ETPCz przez osoby, które zarzuciły Polsce pozbawienie ich prawa do sądu z powodu rozstrzygania ich spraw przez sędziów różnych izb Sądu Najwyższego powołanych w wyżej wskazanym trybie, złożone zostały oświadczenia o polubownym załatwieniu sprawy w taki sposób, że skarżący zgodzili się zrzec dalszych roszczeń wobec Polski w zamian za zobowiązanie rządu do zapłaty na rzecz każdego z nich 10 tys. euro na pokrycie wszelkich szkód, a także kosztów i wydatków. Co więcej, w przypadku dwóch spraw skarżący uznali zaoferowane im 10 tys. euro za kwoty zbyt niskie, jednakże polski rząd i tak uznał w formie jednostronnej deklaracji, że doszło do naruszenia prawa do sądu.

W swoich decyzjach z 8 października 2024 r. w sprawach D. i L. przeciwko Polsce oraz I. G. i 19 innych przeciwko Polsce Europejski Trybunał Praw Człowieka jednogłośnie skreślił skargi z listy spraw. Decyzje te są ostateczne, a sprawy dotyczyły postępowań z udziałem skarżących rozstrzyganych przez składy polskiego Sądu Najwyższego, które, jak twierdzili, nie były „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowiony ustawą” (art. 6 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, dalej jako „EKPCz”).

W sprawie D.i L. ETPCz przyjął jednostronne deklaracje rządu, w tym przyznanie się do naruszenia art. 6 EKPCz i ofertę odszkodowania, a w pozostałych przypadkach ETPCz zaakceptował ugodę zawartą między stronami, a następnie skreślił wnioski ze swojej listy. Jak wynika z przedstawionych przez ETPCz informacji, strona polska nie tylko zgodziła się, ale wręcz sama zaproponowała wypłacenie „odszkodowań za naruszenie prawa do sądu”. Polska również wprost sama przyznała, że wydanie orzeczeń przez sędziów Sądu Najwyższego powołanych we wskazanych wyżej okolicznościach stanowi naruszenie art. 6 EKPCz.

Jak podaje ETPCz, obecnie na rozpatrzenie oczekuje ok. 700 spraw dotyczących domniemanego naruszenia prawa do „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” (art. 6 EKPCz) przeciwko Polsce. Biorąc pod uwagę tożsamość okoliczności faktycznych, nie ulega wątpliwości, że sprawy te najprawdopodobniej zakończą się w ten sam sposób, tj. przyznaniem przez Polskę, że doszło do naruszenia prawa do sądu oraz propozycją odszkodowania.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się o:

1) udostępnienie i przekazanie wydrukowanych kopii, albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii, wszelkich dokumentów związanych z opisywaną powyżej sprawą, w tym w szczególności:

- skarg złożonych przed ETPCz, w których skarżący wskazywali na naruszenie ich prawa do sądu w związku z orzekaniem przez sędziów powołanych do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, w których Polska zawarła ugodę,
- dokumentów, w których Polska przyznała, że doszło do naruszenia art. 6 EKPCz,
- dokumentów, w których Polska zobowiązała się do zapłaty na rzecz skarżących kwot po 10 tys. euro lub innych;

2) wskazanie wraz z uzasadnieniem podstaw prawnych, w oparciu o które Polska przyjęła za zasadne dążenie do polubownego rozwiązania toczących się przed ETPCz spraw związanych z orzekaniem przez sędziów powołanych do orzekania w ww. okolicznościach oraz ustalenie kwoty po 10 tys. euro jako adekwatnej na pokrycie szkód, kosztów i wydatków osób skarżących;

3) wskazanie: Jakie racje i przesłanki stały za podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu sprawy ze skarżącymi w taki sposób, że zaproponowano im zapłatę mającą pokryć m.in. szkody? W szczególności proszę o wskazanie, co strona polska rozumiała w tej sprawie poprzez „szkodę” i jakie są podstawy przyjętej przez stronę polską wykładni;

4) wskazanie: Czy przed podjęciem decyzji o polubownym załatwieniu ww. spraw zlecone zostały analizy lub opinie? Jeżeli tak, to proszę o udostępnienie ich w formie wydrukowanych kopii albo przesłanie na adres e-mailowy biuro@wipler.pl fotokopii;

5) wskazanie: Jakie koszty poniosła i poniesie jeszcze Polska w związku z przyjętym zobowiązaniem do zapłaty na rzecz skarżących oraz w związku z faktem, że kolejne 700 tożsamych spraw zawisło przed ETPCz?

6) wskazanie: Czy wypłata odszkodowań jest planowana w analogicznych stanach faktycznych także w przyszłości, a jeśli tak, to jakie koszty spowoduje dla budżetu państwa?

7) wskazanie: Ile do dnia udzielenia odpowiedzi na niniejszą interpelację wyroków wydali sędziowie, którzy zostali powołani do pełnienia urzędu przez Prezydenta RP na wniosek KRS ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw, i ilu jest tych sędziów?

8) wskazanie: Czy strona polska pracuje nad rozwiązaniem systemowym, legislacyjnym lub innym, które rozwiąże podobne problemy w przyszłości, a jeżeli tak, to jaki jest kierunek i stan tych prac?