+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
Warszawa, 28 stycznia 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na Interpelację Pana Posła Jana Warzechy nr 7070, dotyczącą
problemu przedłużających się hospitalizacji pacjentów oddziałów psychiatrii sadowej,
wynikającego z braku możliwości przekazania ich do instytucji opiekuńczo-leczniczej po
zwolnieniu z detencji, uprzejmie informuję, że tematyka poruszona w interpelacji jest
bardzo istotna z punktu widzenia Ministra Sprawiedliwości, a jednocześnie pozostaje
w zakresie kompetencji Ministra Zdrowia.
Minister Sprawiedliwości zwrócił się do Ministra Zdrowia o zajęcie stanowiska
w przedmiocie poruszonym w interpelacji Pana Posła czyli tematyki przenoszenia
pacjentów z placówek detencji do odpowiednich zakładów opiekuńczo leczniczych.
Z uzyskanej odpowiedzi wynika, iż w całkowitej gestii Ministerstwa Zdrowia pozostaje
kwestia zapewnienia dostępności świadczeń w psychiatrii sądowej przeznaczonych dla
osób, w stosunku do których orzeczono izolacyjny środek zabezpieczający w formie
pobytu w zakładzie psychiatrycznym o podstawowym, wzmocnionym lub maksymalnym
poziomie, jak również kwestia dostępności świadczeń opieki zdrowotnej po uchyleniu
przez sąd orzeczonego środka zabezpieczającego. Zaś celem środka zabezpieczającego
jest odpowiednie postępowanie lecznicze, psychoterapeutyczne, rehabilitacyjne lub
resocjalizacyjne, którego celem jest poprawa stanu zdrowia i zachowania sprawcy
w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający
zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie
psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem.
Niewątpliwie, jednym z podstawowych problemów z jakimi borykają się oddziały na
wszystkich poziomach zabezpieczenia są pacjenci, którzy przebywają w tych oddziałach
przez wiele lat, i mają powyżej 60 r. ż. z nasilającymi się problemami zdrowotnymi,

-- 1 of 4 --

typowymi dla wieku podeszłego, chorobami układu krążenia, układu oddechowego
i onkologicznymi. Stąd często zapewnienie opieki medycznej ma charakter
wielospecjalistyczny. Pacjenci ci, z uwagi na swój stan somatyczny i psychiczny często
wymagają odmiennego charakteru sprawowanej opieki w zakresie bezpieczeństwa, opieki
ogólnomedycznej i rehabilitacji społecznej. Przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia
z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki
psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. poz. 1285) określają definicję poszczególnych
świadczeń, czyli wymagane czynności medyczne/terapeutyczne, wymagany personel oraz
wskazania do dalszej realizacji danych świadczeń zgodnie ze stwierdzeniem wg.
klasyfikacji chorób. Ponadto, podkreślenia wymaga, iż także orzeczenie sądu
opiekuńczego stanowi podstawę do umieszczenia świadczeniobiorcy w zakładzie
opiekuńczym. Minister Zdrowia poinformował Ministra Sprawiedliwości, że w zakresie
procedury przyjęć do zakładu opiekuńczo-leczniczego (również o profilu
psychiatrycznym), aktualnie nie są prowadzone prace legislacyjne.
Jednocześnie wskazuję, iż problem poruszony w Interpelacji Pana Posła jest
tożsamy z problematyką wskazaną w wystąpieniu Rzecznika Praw Pacjenta – Bartłomieja
Chmielowca, skierowanego do Ministra Sprawiedliwości w dniu 8 listopada 2024 roku
w sprawie RzPP-DZP.420.14.2024.
W wystąpieniu Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że Departament ds. Zdrowia
Psychicznego działający przy Rzeczniku przeprowadził badania systemowe dotyczące
sygnałów o przedłużających się hospitalizacjach pacjentów m.in. na oddziałach psychiatrii
sądowej dla dorosłych bez wskazań medycznych, do niekorzystnie wpływa na stan
zdrowia psychicznego pacjentów oraz proces adaptacji w społeczeństwie po opuszczeniu
szpitala. Wyniki przeprowadzonej analizy wskazały, że przyczyną przedłużających się
hospitalizacji jest brak możliwości bezpośredniego przekazania pacjenta po zwolnieniu
z detencji do instytucji opiekuńczej czy opiekuńczo-leczniczej, zaś dokonanie
odpowiedniej zmiany zapewniłoby osiągniecie poprawy stanu zdrowia pacjentów oraz
zaspokoiłoby ich potrzeby, a także zapobiegałoby ponownemu popełnieniu czynu
zabronionego.
Zwrócono zatem uwagę na konieczność zapewnienia ciągłości opieki instytucjonalnej
osobom przebywającym w oddziałach psychiatrii sądowej – obecne brzmienie art. 204 §
3 Kodeksu karnego wykonawczego wskazuje, że sąd orzekając o zwolnieniu z zakładu
psychiatrycznego, w razie stwierdzenia, że zachodzą przesłanki do przyjęcia sprawcy do
domu pomocy społecznej w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie
zdrowia psychicznego, zawiadamia o tym właściwy organ do spraw pomocy społecznej.
Autor wystąpienia sugeruje, że oznacza to w praktyce, że taka osoba wychodzi na wolność
i jest pozostawiona bez żadnej opieki, co nie powinno mieć miejsca. Obowiązujące
przepisy nie przewidują możliwości zmiany przez sąd orzeczonego wobec sprawy środka
zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym na jego umieszczenie

-- 2 of 4 --

w domu pomocy społecznej lub w zakładzie opiekuńczo-leczniczym w sytuacji, gdy
sprawca nie wymaga już leczenia szpitalnego, ale też stan jego zdrowia nie pozwala na to,
by wyszedł na wolność, bowiem potrzebuje nadal nadzoru i opieki po co, aby nie stwarzał
nadal zagrożenia dla siebie i innych. Podkreślono, że są to często osoby bezdomne albo
nieposiadające żadnej rodziny, która mogłaby zapewnić im odpowiednią opiekę.
Mając na uwadze powyższe, należy jednak zaznaczyć, że sąd karny w opisanej sytuacji
może jedynie orzec o uchyleniu środka zapobiegawczego w postaci umieszczenia sprawcy
w zakładzie psychiatrycznym, przy czym czyni to zawsze po uzyskaniu stosownej opinii
biegłych lekarzy.
Przypomnieć należy, że na podstawie art. 203 § 1 Kkw Kierownik zakładu
psychiatrycznego, w którym wykonuje się środek zabezpieczający w postaci pobytu
w zakładzie psychiatrycznym, nie rzadziej niż co 6 miesięcy przesyła do sądu opinię
o stanie zdrowia sprawcy umieszczonego w tym zakładzie oraz o postępach w leczeniu lub
terapii. Opinię taką kierownik zakładu psychiatrycznego obowiązany jest przesłać
bezzwłocznie, jeżeli w związku ze zmianą stanu zdrowia sprawcy uzna, że jego dalsze
pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne. Na podstawie § 2 tego przepisu Sąd może
jednak w każdym czasie żądać opinii o stanie zdrowia i stosowanym leczeniu lub terapii
oraz ich wyników wobec sprawcy umieszczonego w takim zakładzie. Jeżeli stan zdrowia
psychicznego według lekarzy uległ poprawie, to sąd musi podjąć decyzję, czy nadal
konieczne jest przebywanie w zakładzie psychiatrycznym czy też możliwe jest
zastosowanie innych środków zabezpieczających o charakterze nieizolacyjnym. Takimi
środkami są: elektroniczna kontrola miejsca pobytu, terapia oraz terapia uzależnień.
Sąd karny natomiast nie może orzec na podstawie obowiązujących przepisów
o zamianie orzeczonego wobec sprawy środka zabezpieczającego w postaci pobytu
w zakładzie psychiatrycznym na jego umieszczenie w domu pomocy społecznej lub
w zakładzie opiekuńczo-leczniczym w sytuacji, gdy sprawca nie wymaga już leczenia
szpitalnego, ale potrzebuje nadal nadzoru i opieki. W tej sytuacji, orzekając o zwolnieniu
z zakładu psychiatrycznego, zawiadamia właściwy organ do spraw pomocy społecznej
o tym, że zachodzą przesłanki do przyjęcia sprawcy do domu pomocy społecznej
w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 roku o ochronie zdrowia psychicznego (art.
204 § 3 kkw) . Jak słusznie natomiast zauważył Rzecznik Praw Pacjenta, właściwym do
wydania orzeczenia w przedmiocie umieszczenia sprawcy bez jego zgody w domu pomocy
społeczne lub psychiatrycznym zakładzie opiekuńczo-leczniczym, jest już sąd opiekuńczy
(sąd rodzinny) i nie wydaje się, aby w tym zakresie istniała konieczność interwencji
ustawodawczej.
Niezależnie od powyższego, uprzejmie informuję, że Przewodniczący Komisji
Kodyfikacyjnej Prawa Karnego prof. dr hab. Włodzimierz Wróbel decyzją z dnia 29 maja
2024 roku powołał specjalny zespół problemowy dot. systemu środków
zabezpieczających i ich wykonywania, zatem problemowi opisanemu zarówno

-- 3 of 4 --

w rzeczonej Interpelacji, jak i wystąpieniu Rzecznika Praw Pacjenta przyjrzy się wskazany
zespół problemowy.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --