Interpelacja w sprawie zniszczenia brzegu Bugu w rezerwacie przyrody Szwajcaria Podlaska
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 7051
do ministra klimatu i środowiska, ministra obrony narodowej
w sprawie zniszczenia brzegu Bugu w rezerwacie przyrody Szwajcaria Podlaska
Zgłaszający: Krzysztof Mieszkowski
Data wpływu: 18-12-2024
Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,
w celu montażu systemu monitoringu granicy polsko-białoruskiej, Szwajcaria Podlaska, rezerwat przyrody rozciągający się wzdłuż brzegu Bugu, jedno z najbardziej malowniczych miejsc w Polsce, zostało zniszczone. Na liczącym 172 km granicznym odcinku Bugu, jednej z najdzikszych i najpiękniejszych polskich rzek, w pasie 10-15 m wycięto wszystkie drzewa – w tym wielkie topole, wiekowe dęby oraz krzewy, a chroniona wcześniej skarpa – symbol tego obszaru – została rozjechana przez ciężki sprzęt. Należy również podkreślić, że ten wyjątkowy teren to ostoja różnorodnych gatunków zwierząt. Powód, dla którego rezerwat został utworzony, przestał właściwie istnieć.
Spodziewane skutki dokonanej wycinki to zwiększona erozja, wzmożony spływ zanieczyszczeń do rzek oraz rozwój glonów spowodowany brakiem cienia, a co za tym idzie podniesieniem temperatury wody. Usunięcie drzew i krzewów, których korzenie trzymały grunt, przyspieszy „urywanie się“ brzegu.
Działania te nie tylko zagrażają integralności rezerwatu, ale również naruszają zobowiązania Polski wobec ochrony przyrody, wynikające z prawa krajowego i unijnego. Ponadto, dokonując całkowitej wycinki terenu, zniszczono naturalną ochronę z gęstego zalesienia dla patrolów pilnujących granicy. Z kolei instalacja przeznaczona do monitoringu umieszczona blisko urwistego i wysokiego brzegu, prawdopodobnie nie wzmocni, a osłabi zaplanowaną obronę.
Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Państwa z następującymi pytaniami:
Czy przed rozpoczęciem działań Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Klimatu i Środowiska przeprowadziły wymagane prawem konsultacje z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska oraz innymi odpowiedzialnymi organami?
Jakie działania ochronne podjęto, aby zminimalizować wpływ prac związanych z montażem instalacji wojskowej na jeden z kluczowych terenów stanowiących dziedzictwo naturalne Polski?
Czy prace prowadzone przez Ministerstwo Obrony Narodowej związane z montażem opisanej instalacji były prowadzone w oparciu o obowiązujące przepisy dotyczące obszarów chronionych?
Jakie działania naprawcze zamierza podjąć Ministerstwo Klimatu i Środowiska, by przywrócić rezerwatowi zniszczony ekosystem?
Z poważaniem Krzysztof Mieszkowski
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej
Podsekretarz stanu Mikołaj Dorożała
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (10)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10161 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
DOP-WŚ.050.1.2025.DK
3563605.14195685.11433203
Warszawa, 16-01-2025
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją Pana Posła Krzysztofa Mieszkowskiego w sprawie zniszczenia
brzegu Bugu w rezerwacie przyrody Szwajcaria Podlaska, K10INT7051 (interpelacja
skierowana także do MON) przekazuję następujące wyjaśnienia.
Ad.1. Czy przed rozpoczęciem działań Ministerstwa Obrony Narodowej oraz Klimatu
i Środowiska przeprowadziły wymagane prawem konsultacje z Regionalną Dyrekcją
Ochrony Środowiska oraz innymi odpowiedzialnymi organami?
Przede wszystkim należy zaznaczyć, że działania, o których mowa nie są prowadzone przez
Ministerstwo Obrony Narodowej ani przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKIŚ).
Decyzja o wycince nie została podjęta przez MKiŚ wobec czego MKiŚ nie prowadziło
konsultacji tej decyzji.
Działania na granicy polsko-białoruskiej wzdłuż rzeki Bug, stanowiące przedmiot
interpelacji, są realizowane w oparciu o szczególne rozwiązania ustawowe, które wyłączają
stosowanie przepisów odrębnych (tym samym wyłączając uprawnienia organów ochrony
przyrody), a także wyłączają konieczność uzyskania określonych decyzji, zezwoleń, opinii i
uzgodnień. Zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o budowie zabezpieczenia
granicy państwowej1, w procesie realizacji tej inwestycji nie stosuje się przepisów
dotyczących uzyskiwania zgód, zezwoleń czy przeprowadzania ocen oddziaływania na
środowisko, które normalnie byłyby wymagane przy tego typu przedsięwzięciach.
Ad. 2. Jakie działania ochronne podjęto, aby zminimalizować wpływ prac związanych
z montażem instalacji wojskowej na jeden z kluczowych terenów stanowiących
dziedzictwo naturalne Polski?
W dniu 25 czerwca 2024 r. Pełnomocnik Inwestora - Komendanta Głównego Straży
Granicznej, Pan Mieczysław Kuśnierz, pracownik firmy ELEKTROTIM S.A., zwrócił się do
Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Lublinie o przedstawienie stanowiska
i zaleceń dotyczących realizacji inwestycji pn. „Budowa zabezpieczenia granicy państwowej
z Białorusią na odcinku rzeki Bug w Nadbużańskim Oddziale Straty Granicznej”, w terminie
nie dłuższym niż 7 dni. Informacje zawarte w przedłożonej dokumentacji były pobieżne i nie
przedstawiały szczegółowych informacji dotyczącej wycinki drzew (m.in. liczby drzew
1 Ustawa z dnia 29 października 2021 r. o budowie zabezpieczenia granicy państwowej
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1390 ze zm.)
-- 1 of 3 --
przeznaczonych do wycinki czy powierzchni, na której będzie realizowana, a także
precyzyjnej lokalizacji działań).
W dniu 1 lipca 2024 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Lublinie odpowiedział
na wniosek Pełnomocnika Inwestora. Narzucony przez inwestora krótki termin na
odpowiedź, a także brak zawartych w dokumentacji szczegółowych informacji odnośnie
inwestycji, uniemożliwił przeprowadzenie rzetelnych analiz środowiskowych. Mimo to w
swoim stanowisku, stanowiącym odpowiedź na ww. wystąpienie, RDOŚ w Lublinie
przedstawił zalecenia i warunki, mające na celu minimalizację negatywnych oddziaływań na
zasoby przyrodnicze terenu, w tym: chronione gatunki roślin, zwierząt i grzybów oraz
siedliska przyrodnicze, gatunki roślin i zwierząt oraz ich siedliska będące przedmiotami
ochrony w obszarach Natura 2000.
Dodatkowo, na podstawie przedstawionych przez Straż Graniczną informacji, Regionalne
Dyrekcje Ochrony Środowiska w Lublinie oraz Białymstoku przy współpracy z Generalną
Dyrekcją Ochrony Środowiska wstępnie oszacowały utraty siedlisk w obszarach Natura
2000, w związku z prowadzonymi pracami. Na podstawie tych szacunkowych danych
i analiz przeprowadzonych przez Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska, Generalna
Dyrekcja Ochrony Środowiska oceniła oddziaływanie tych zamierzeń jako znaczące
oddziaływanie na środowisko. Zaznaczenia wymaga fakt, iż są to wyłącznie wyliczenia
szacunkowe na podstawie ograniczonej ilości danych, a rzeczywisty rozmiar strat i wpływu
na środowisko może być znacząco inny.
Niezależnie od powyższego, w związku ze zgłaszanymi przez mieszkańców i nadleśnictwo
Chotyłów nieprawidłowościami związanymi z wycinką drzew, pracownicy RDOŚ w Lublinie
przeprowadzili wizje terenowe na terenie rezerwatu Szwajcaria Podlaska.
Po przeprowadzonych lustracjach w miejscu prowadzonych prac, organ wystosował pismo
do pełnomocnika wykonawcy prac, w którym wyraził zaniepokojenie rozmiarem i sposobem
prowadzenia prac ziemnych oraz ilością wycinanych drzew.
Z uwagi na szczególne przeznaczenie ww. inwestycji oraz ustalenie odrębnych zasad jej
przygotowania przez ustawę z dnia 29 października 2021 r. o budowie zabezpieczenia
granicy państwowej RDOŚ w Lublinie nie był uprawniony do podejmowania innych
czynności w sprawie.
Ad. 3. Czy prace prowadzone przez Ministerstwo Obrony Narodowej związane
z montażem opisanej instalacji były prowadzone w oparciu o obowiązujące przepisy
dotyczące obszarów chronionych?
Jak wspomniano wcześniej zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 29 października 2021 r. o budowie
zabezpieczenia granicy państwowej, w procesie realizacji przedmiotowej inwestycji nie
stosuje się przepisów dotyczących uzyskiwania zgód, zezwoleń czy przeprowadzania ocen
oddziaływania na środowisko, które normalnie byłyby wymagane przy tego typu
przedsięwzięciach. Ponadto, art. 6 tej ustawy wyłącza stosowanie całego szeregu przepisów
dotyczących ochrony środowiska, planowania przestrzennego oraz prawa budowlanego i
wodnego.
W praktyce oznacza to, że inwestycja jest prowadzona z pominięciem standardowych
procedur administracyjnych, w tym tych, które chronią środowisko naturalne.
-- 2 of 3 --
W związku z powyższym, Ministerstwo Klimatu i Środowiska (MKiŚ), Generalna Dyrekcja
Ochrony Środowiska (GDOŚ) oraz właściwe Regionalne Dyrekcje Ochrony Środowiska nie
posiadają narzędzi, które w sposób wiążący mogły zapewnić ochronę zasobów
przyrodniczych w związku z inwestycją.
Obowiązujące przepisy w sposób wyraźny ograniczają możliwość przeprowadzenia
czynności mających na celu minimalizację negatywnego wpływu na środowisko naturalne.
Niemniej jednak zarówno MKiŚ, jak i GDOŚ wraz z właściwymi Regionalnymi Dyrekcjami
Ochrony Środowiska, starając się wykorzystać pozostałe dostępne im środki i metody,
podejmują działania mające na celu ograniczenie negatywnego wpływu inwestycji na
środowisko.
Ad. 4. Jakie działania naprawcze zamierza podjąć Ministerstwo Klimatu i Środowiska, by
przywrócić rezerwatowi zniszczony ekosystem?
Resort środowiska dostrzega potrzebę opracowania planu działań kompensacyjnych,
w ramach którego zostanie określony zakres kompensacji przyrodniczej strat w siedliskach
spowodowanych budową bariery elektronicznej wzdłuż rzeki Bug.
Informuję, że Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, będący organem podlegającym
ministrowi właściwemu do spraw środowiska podjął rozmowy z właściwymi Regionalnymi
Dyrekcjami Ochrony Środowiska na temat zakresu, rodzaju i możliwości przeprowadzenia
kompensacji przyrodniczej w postaci poszerzenia istniejącego lub utworzenia nowego
obszaru Natura 2000. W opinii ww. organów konieczne będzie przeprowadzenie badań
terenowych, które pozwolą na wyznaczenie terenów nadających się do ewentualnego
objęcia ochroną.
Z wyrazami szacunku
Z up. Ministra
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
1. Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM
-- 3 of 3 --
www.gov.pl/web/obrona narodowa
Al. Niepodległości 218
00-911 Warszawa
1
Sekretarz Stanu
Paweł BEJDA
BMON-WP.053.12.2025/In-336/24/KT,IŚ
Warszawa, 23.01.2025 r.
Pan Szymon HOŁOWNIA
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Do wiadomości: Dyrektor Departamentu Spraw Parlamentarnych w KPRM
ePuap
Dotyczy: interpelacji Pana Posła Krzysztofa Mieszkowskiego nr 7051 w sprawie zniszczenia brzegu Bugu
w rezerwacie przyrody Szwajcaria Podlaska
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając, z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, na interpelację Pana Posła Krzysztofa
Mieszkowskiego w sprawie zniszczenia brzegu Bugu w rezerwacie przyrody Szwajcaria Podlaska,
uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych informacji.
Omawiane w interpelacji modernizowanie infrastruktury służącej zabezpieczeniu granicy państwowej
na całej długości z Republiką Białorusi jest inwestycją realizowaną przez Straż Graniczną, podlegającą
ministrowi właściwemu ds. administracji.
Natomiast, Ministerstwo Obrony Narodowej realizuje Narodowy Program Odstraszania i Obrony –
Tarcza Wschód, którego nadrzędnym celem jest wieloaspektowe wzmocnienie wschodniej granicy
naszego kraju (m.in. poprzez budowanie odporności państwa na militarne zagrożenia zewnętrzne
z kierunku wschodniego, odstraszanie potencjalnego agresora, budowanie i utrwalanie społecznego
poczucia bezpieczeństwa, umacnianie pozycji Polski na arenie międzynarodowej).
Z punktu widzenia operacyjnego dla MON istotnym jest, aby zasoby przyrodnicze pozostały na co
najmniej obecnym poziomie.
Zgodnie z zarządzeniem Nr 159 Prezesa Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 2024 r. w sprawie Zespołu
Sterującego do spraw „Narodowego Programu Odstraszania i Obrony – Tarcza Wschód” (M. P. poz.
1085), wśród stałych członków Zespołu Sterującego znaleźli się m.in. przedstawiciele: ministra
właściwego do spraw gospodarki wodnej, ministra właściwego do spraw klimatu, ministra właściwego
do spraw rolnictwa, ministra właściwego do spraw środowiska, Generalnego Dyrektora Ochrony
Środowiska. W pracach Zespołu, w zależności od tematyki danego posiedzenia, mogą brać udział
również osoby niebędące członkami Zespołu.
Uwzględnieniu wymogów środowiskowych będzie służyć ścisła współpraca Ministerstwa Obrony
Narodowej z Ministerstwem Klimatu i Środowiska, m.in. w ramach projektu krajowego planu odbudowy
zasobów przyrodniczych, realizowanego zgodnie z zapisami rozporządzenia (UE) 2024/1991 Parlamentu
Europejskiego i Rady z dnia 24 czerwca 2024 r. w sprawie odbudowy zasobów przyrodniczych.
Z wyrazami szacunku
Paweł BEJDA
/dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
-- 1 of 1 --