Interpelacja w sprawie rozważenia wprowadzenia zakazu produkcji i obróbki konglomeratów kwarcowych, ze względu na potencjalne ryzyko zdrowotne wśród osób zajmujących się jego obróbką
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 699
do ministra zdrowia
w sprawie rozważenia wprowadzenia zakazu produkcji i obróbki konglomeratów kwarcowych, ze względu na potencjalne ryzyko zdrowotne wśród osób zajmujących się jego obróbką
Zgłaszający: Jarosław Sachajko, Anna Gembicka
Data wpływu: 05-01-2024
Szanowna Pani Minister,
Australia jako pierwsza w połowie roku 2024 wprowadzi zakaz produkcji i dostarczania konglomeratów kwarcowych. Powodem tej decyzji jest rosnąca liczba przypadków krzemicy u osób, które pracują nad obróbką tego materiału.
Konglomerat kwarcowy to stosunkowo niedrogi, trwały i odporny na zarysowania materiał. Powstaje przede wszystkim z piasku kwarcowego. Pozostałe składniki to pigmenty i żywice poliestrowe. Obecnie, dzięki zaawansowanej technologii, producenci mogą uzyskać efekt, który złudnie przypomina naturalne materiały, takie jak marmur czy granit, dlatego konglomerat kwarcowy coraz częściej jest używany do produkcji blatów kuchennych i mebli łazienkowych. I cieszy się wielką popularnością również w naszym kraju ze względu na dostępność i stosunkowo przystępną cenę.
Jednakże dobiegają do nas informacje, iż ten popularny materiał ma również ciemną stronę. Jak pokazały australijskie obserwacje, wśród osób, które pracują przy obróbce konglomeratu kwarcowego, zaczęły pojawiać się przypadki krzemicy - przewlekłej choroby układu oddechowego. Jest ona spowodowana wdychaniem pyłku krzemionkowego, który pojawia się w trakcie cięcia produktu. Podczas obróbki konglomeratu kwarcowego uwalniany jest drobny pył krzemionkowy, którego wdychanie zostało zakwalifikowane jako przyczyna śmiertelnych chorób (najczęściej krzemicy) i nowotworów. Z tego względu to właśnie osoby pracujące przy jego obróbce są najbardziej narażone na zachorowanie m.in. na krzemicę.
Według dostępnych na stronach internetowych danych, w 2015 r. w Australii odnotowano pierwszy przypadek tej choroby u osoby zawodowo zajmującej się obróbką konglomeratu kwarcowego. Liczba chorych cały czas wzrasta. Australijscy eksperci, lekarze i związki zawodowe rozpoczęły kampanię uświadamiającą, jak dużym zagrożeniem dla zdrowia jest obróbka tego materiału. Konglomerat kwarcowy został nawet nazwany przez australijską stację telewizyjną azbestem XXI w., co na pewno nie przyniesie mu chluby i w innych państwach.
W Polsce konglomerat kwarcowy cieszy się dużą popularnością, gdyż jego cena jest znacznie niższa niż tego z kamienia naturalnego, a niemal idealnie go naśladuje. Konglomerat w Polsce znajduje szerokie zastosowanie w łazienkach, kuchniach, w domach prywatnych i hotelach, wykorzystywany jako materiał na blaty, parapety i inne powierzchnie.
Z uwagi na przedstawione powyżej informacje uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na postawione niżej pytania:
Czy ministerstwo posiada informacje, czy pracodawcy w Polsce zatrudniający pracowników do obróbki konglomeratów kwarcowych informują swych pracowników o wysokiej szkodliwości uwalnianego drobnego pyłu krzemionkowego, który powstaje podczas obróbki tegoż materiału, tj. że jego wdychanie może powodować nowotwory i inne groźne choroby płuc?
Czy kiedykolwiek wspomniany wyżej nakaz został nałożony na pracodawców, którzy zatrudniają pracowników do pracy przy obróbce konglomeratów kwarcowych?
Czy ministerstwo posiada dane odnoszące się do zapadalności na krzemicę płuc w związku z pracą przy obróbce konglomeratów kwarcowych? Jeśli tak, proszę o dane z ostatnich pięciu lat.
Skoro kwarc określony został „azbestem XXI wieku”, czy ministerstwo rozważy działania zmierzające do stopniowego wprowadzenia zakazu produkcji i obróbki konglomeratów kwarcowych?
Podsekretarz stanu Marek Kos
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7065 znakówadres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPM.050.1.2024
Warszawa, 05 lutego 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na Interpelację nr 699, złożoną przez Pana Jarosława Sachajko i Panią Annę
Gembicką, Posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie rozważenia wprowadzenia
zakazu produkcji i obróbki konglomeratów kwarcowych, ze względu na potencjalne ryzyko
zdrowotne wśród osób zajmujących się jego obróbką, uprzejmie proszę o przyjęcie
poniższych wyjaśnień.
Na wstępie należy wskazać, że to Państwowa Inspekcja Pracy, jako organ nadzoru i kontroli
przestrzegania prawa pracy, w tym bezpieczeństwa i higieny pracy oraz legalności
zatrudnienia kontroluje wypełnianie przez pracodawców i przedsiębiorców obowiązków
zawartych w przepisach prawa i nie prowadzi statystyki pozwalającej wyodrębnić spośród
skontrolowanych firm takie, które stosują konglomeraty kwarcowe, jako materiały
uwalniające w procesie obróbki wolną, krystaliczną krzemionkę w postaci respirabilnej
(jako rakotwórczej i/lub mutagennej). Kontroli podlega spełnienie obowiązków zawartych
w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy (Dz. U. z 2023 r. poz. 1465)
rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji chemicznych,
ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub
mutagennym w środowisku pracy (Dz. U. z 2021 r., poz. 2235, z późn.zm).
Konglomerat kwarcowy jest kamieniem, który składa się z naturalnych piasków
kwarcowych (ok. 90%) oraz pigmentów i żywicy poliestrowej (stanowiących ok. 7% składu).
Niektórzy producenci dodają do konglomeratów kwarcowych domieszki kruszonego szkła,
rozdrobionego lustra lub granitu w celu nadania gotowym produktom szczególnego
wyglądu. Ze względu na swoje właściwości, takie jak m.in. odporność na uszkodzenia
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
mechaniczne i wysokie temperatury, plamoodporność oraz wygląd przypominający kamień
naturalny, konglomeraty kwarcowe znajdują zastosowanie w produkcji blatów kuchennych,
łazienkowych, laboratoryjnych oraz innych powierzchni służących do wykończenia wnętrz,
np. parapety, posadzki, podłogi, schody.
Jednocześnie jego popularność wynika z faktu, że ceny elementów wykonanych
z konglomeratów kwarcowych są niższe od cen tych elementów wyprodukowanych
z kamienia naturalnego. Kwarc jest jedną z odmian krzemionki krystalicznej. Krzemionka,
czyli ditlenek krzemu (SiO2). Frakcja respirabilna krzemionki krystalicznej (FRKK) to
drobne cząstki krzemionki krystalicznej – przyjmuje się, że są to cząstki o średnicy poniżej
10 μm, czyli co najmniej 100 razy mniejsze niż typowe ziarna piasku. Mogą one pozostawać
w powietrzu przez dłuższy czas i być wdychane do dróg oddechowych, a po zdeponowaniu
w obszarze wymiany gazowej stwarzają zagrożenie dla zdrowia. Długotrwałe lub
powtarzające się wdychanie pyłów zawierających frakcje respirabilną krzemionki
krystalicznej (FRKK) może spowodować pylicę krzemową (krzemicę płuc). Postępująca
krzemica jest nieuleczalna, nieodwracalna i progresywna. Objawy narażenia mogą pojawić
się nawet wiele lat po zakończeniu ekspozycji. W miarę postępu zmian pojawia się duszność
i kaszel, rozwija się niewydolność oddechowa. Osoby z krzemicą mają zwiększone ryzyko
zachorowalności na gruźlicę i raka płuca. Frakcja respirabilna krzemionki krystalicznej
(FRKK) jest uznana za czynnik rakotwórczy, a „prace związane z narażeniem na krzemionkę
krystaliczną – frakcję respirabilną powstającą w trakcie pracy” to jeden z procesów
technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wymieniony w załączniku 1
do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 24 lipca 2012 r. w sprawie substancji
chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu
rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.
Powyższe rozporządzenie określa również szereg obowiązków pracodawcy
zatrudniającego pracownika w warunkach narażenia na czynniki rakotwórcze lub
mutagenne określone w tym rozporządzeniu. Wśród tych obowiązków są m.in.
przeprowadzanie pomiarów tych czynników w środowisku pracy i prowadzenie rejestrów
prac dla frakcji respirabilnej krzemionki krystalicznej (FRKK) pracowników narażonych na
działanie czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym. Ponadto zgodnie z § 9.
ww. rozporządzenia pracodawca jest zobowiązany informować pracownika o tym, gdzie
w zakładzie pracy występują czynniki o działaniu rakotwórczym lub mutagennym, a także
o wymaganiach dotyczących oznakowania i znakach ostrzegawczych. Pracodawca musi
również przeprowadzać okresowe szkolenia pracowników w zakresie ryzyka dla zdrowia
wynikającego z oceny narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagennych
i środków ostrożności, które powinny być podejmowane w celu ograniczenia tego
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
narażenia, a także w zakresie wymagań higienicznych mających na celu ograniczanie
narażenia, konieczności używania środków ochrony indywidualnej i działań
zapobiegających wypadkom oraz koniecznych do podjęcia przez pracowników w razie
wypadku. Ponadto zgodnie z § 10. pracodawca ma zapewnić udział pracowników lub ich
przedstawicieli w projektowaniu i realizacji działań zapobiegających lub ograniczających
narażenie oraz umożliwić pracownikom i ich przedstawicielom kontrolę stosowania
wymagań określonych w rozporządzeniu i w innych przepisach regulujących zasady
bezpieczeństwa i higieny pracy. Pracodawca obowiązany jest także informować
pracowników i ich przedstawicieli na bieżąco o narażeniu na czynniki rakotwórcze lub
mutagenne, a w przypadkach narażenia powstałego w wyniku awarii i innych zakłóceń
procesu technologicznego lub w wyniku podejmowanych prac remontowych,
konserwacyjnych i w innych okolicznościach ‒ o przyczynach powstałego narażenia oraz
o środkach zapobiegawczych, jakie już zostały lub będą podjęte w celu poprawy sytuacji.
Obowiązki informacyjne wobec pracowników dotyczą wszystkich pracodawców, u których
występują czynniki rakotwórcze lub mutagenne, nie tylko frakcja respirabilna krzemionki
krystalicznej i nie tylko podczas obróbki konglomeratów kwarcowych. Obowiązki
informowania pracowników o zagrożeniach związanych z występowaniem czynników
rakotwórczych na stanowisku pracy są szczegółowo określone w obowiązujących
przepisach.
Podkreślenia wymaga również fakt, że w Polsce praca w narażeniu i/lub kontakcie z
substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o
działaniu rakotwórczym lub mutagennym, nie jest zakazana, o ile pracujący nie posiadają
przeciwwskazań zdrowotnych do takiej pracy, jak również spełnione są wymagania
przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Marek Kos
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 3 of 3 --