Interpelacja nr 6949
Interpelacja w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (63%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych
Interpelacja nr 6949
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych
Zgłaszający: Krzysztof Tuduj, Karina Anna Bosak, Krzysztof Bosak, Michał Wawer, Witold Tumanowicz, Krzysztof Szymański
Data wpływu: 12-12-2024
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą problemu niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym zwłaszcza umów zlecenia. Sytuacja ta generuje szereg problemów zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla budżetu państwa, w szczególności w kontekście wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych.
Niejednorodność procedur ZUS.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 nr 137 poz. 887 z późn. zm.) osoby będące studentami , tj. zleceniobiorcy, do ukończenia 26. roku życia, wykonujący pracę na rzecz zleceniodawców na podstawie umowy zlecenia, są zwolnione z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 4). Jednakże ustawa nie nakazuje, ale i nie zabrania zgłaszania takich osób do ZUS oraz nie określa szczegółowych procedur weryfikacji statusu studenta.
W praktyce zleceniodawcy często mają trudności z ustaleniem, czy studenta zatrudnianego na podstawie umowy zlecenia powinni zgłaszać do ZUS, czy też nie, oraz jakie konkretnie dokumenty należy dostarczyć, aby potwierdzić status studenta. Z kolei ZUS nie wdrożył jednolitych wytycznych w tej sprawie, co skutkuje:
Brakiem jednolitej linii orzeczniczej – różne oddziały ZUS, a nawet różni urzędnicy w obrębie tego samego oddziału ZUS, niejednokrotnie stosują różne praktyki w ocenie zgłaszania zatrudnionego studenta do ZUS oraz w ocenie dokumentacji potwierdzającej status studenta. Ponadto niejednoznaczne przepisy rodzą ryzyko obciążeń administracyjnych zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla ZUS-u, co generuje dodatkowe koszty pośrednie oraz wpływa na efektywność urzędu, jak i przedsiębiorców.
Dezorientacją przedsiębiorców – brak spójnych procedur powoduje, że zleceniodawcy obawiają się nieprawidłowego postępowania i ewentualnych, w ich mniemaniu, sankcji finansowych lub są narażeni na nieuzasadnione pisma i zarzuty od ZUS w związku z „bezpodstawnie“ zarejestrowanym studentem z kodem ubezpieczenia 04 11 00 oraz wyłącznie ze wskazanym ubezpieczeniem zdrowotnym, bez jakichkolwiek ubezpieczeń społecznych.
Potencjalnymi stratami dla budżetu państwa – brak obowiązku zgłaszania studentów do ZUS oraz nieprecyzyjne przepisy regulujące ten obszar prowadzą do potencjalnych nadużyć ze strony przedsiębiorców. W sytuacjach, gdy status studenta wygasa lub gdy osoba zatrudniona nigdy nie posiadała statusu studenta, przedsiębiorcy mogą celowo zaniechać zgłoszenia tych osób do ubezpieczeń społecznych lub przez brak konieczności zgłoszenia studenta zwyczajnie z wygaśnięciem tego statusu zapomnieć o dokonaniu zgłoszenia. Brak konieczności zgłoszenia do ZUS studenta poniżej 26. roku życia może ukrywać zatrudnienie osób bez prawa do skorzystania z tego zwolnienia. Z kolei osoby niebędące studentami są błędnie traktowane jako zwolnione z ubezpieczeń lub osobom posiadającym zwolnienie naliczane są składki na ubezpieczenia społeczne. W obu przypadkach brak konkretnych przepisów i procedur umożliwia przedsiębiorcom, świadome lub nieświadome, zaniżanie lub zawyżanie kosztów zatrudnienia i unikanie płacenia składek, co prowadzi również do błędów przy naliczaniu podatku dochodowego PIT oraz CIT między innymi dlatego, że wynagrodzenia zleceniobiorców oraz składki na ubezpieczenia społeczne są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów.
Weryfikacja statusu studenta przez ZUS.
W związku z brakiem obowiązku zgłaszania studentów do ZUS, pojawia się pytanie, w jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje, czy dana osoba faktycznie posiada status studenta oraz czy spełnia warunki do zwolnienia z ubezpieczeń. Zgodnie z art. 86 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS ma prawo kontrolować płatników składek w zakresie prawidłowości zgłoszeń do ubezpieczeń. Niemniej jednak:
W praktyce kontrola statusu studenta opiera się głównie na dokumentach przedstawianych przez zleceniodawcę, np. oświadczeniach lub zaświadczeniach o studiowaniu. Jednak zaświadczenie nie gwarantuje, że dana osoba nie została np. skreślona z listy studentów w trakcie okresu, na jakie zostało wystawione zaświadczenie.
Niejasne jest również, czy ZUS korzysta z innych mechanizmów weryfikacji, takich jak bazy danych uczelni, co mogłoby usprawnić proces oraz w całości rzetelnie weryfikować status studenta w jednostce uprawnionej do potwierdzenia statusu studenta w całym okresie wykonywania umowy zlecenia przez studenta.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo dostrzega problem niejednorodnych procedur stosowanych przez ZUS w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym w szczególności umów zlecenia?
Czy jest planowane ujednolicenie procedur w tym zakresie, np. przez wydanie szczegółowych wytycznych dla oddziałów ZUS-u, bądź zainicjowanie działań legislacyjnych zmierzających do ustawowego doprecyzowania niejednorodnych przepisów?
Jakie działania podejmuje ZUS w celu rzetelnej weryfikacji statusu studenta oraz czy jest planowane wprowadzenie bardziej efektywnych mechanizmów, np. dostępu do centralnych baz danych uczelni, ograniczających czas i koszt tejże weryfikacji, bez niepotrzebnego i nieefektywnego obciążania zleceniodawców?
Czy ministerstwo planuje zmianę przepisów, aby doprecyzować obowiązki przedsiębiorców w zakresie zgłaszania studentów do ZUS lub dokumentowania ich statusu?
Z poważaniem
Krzysztof Tuduj
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 6949
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych
Zgłaszający: Krzysztof Tuduj, Karina Anna Bosak, Krzysztof Bosak, Michał Wawer, Witold Tumanowicz, Krzysztof Szymański
Data wpływu: 12-12-2024
Szanowna Pani Minister,
zwracam się do Pani z interpelacją dotyczącą problemu niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym zwłaszcza umów zlecenia. Sytuacja ta generuje szereg problemów zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla budżetu państwa, w szczególności w kontekście wpływów z podatku dochodowego od osób fizycznych oraz podatku dochodowego od osób prawnych.
Niejednorodność procedur ZUS.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 nr 137 poz. 887 z późn. zm.) osoby będące studentami , tj. zleceniobiorcy, do ukończenia 26. roku życia, wykonujący pracę na rzecz zleceniodawców na podstawie umowy zlecenia, są zwolnione z obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 6 ust. 4). Jednakże ustawa nie nakazuje, ale i nie zabrania zgłaszania takich osób do ZUS oraz nie określa szczegółowych procedur weryfikacji statusu studenta.
W praktyce zleceniodawcy często mają trudności z ustaleniem, czy studenta zatrudnianego na podstawie umowy zlecenia powinni zgłaszać do ZUS, czy też nie, oraz jakie konkretnie dokumenty należy dostarczyć, aby potwierdzić status studenta. Z kolei ZUS nie wdrożył jednolitych wytycznych w tej sprawie, co skutkuje:
Brakiem jednolitej linii orzeczniczej – różne oddziały ZUS, a nawet różni urzędnicy w obrębie tego samego oddziału ZUS, niejednokrotnie stosują różne praktyki w ocenie zgłaszania zatrudnionego studenta do ZUS oraz w ocenie dokumentacji potwierdzającej status studenta. Ponadto niejednoznaczne przepisy rodzą ryzyko obciążeń administracyjnych zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla ZUS-u, co generuje dodatkowe koszty pośrednie oraz wpływa na efektywność urzędu, jak i przedsiębiorców.
Dezorientacją przedsiębiorców – brak spójnych procedur powoduje, że zleceniodawcy obawiają się nieprawidłowego postępowania i ewentualnych, w ich mniemaniu, sankcji finansowych lub są narażeni na nieuzasadnione pisma i zarzuty od ZUS w związku z „bezpodstawnie“ zarejestrowanym studentem z kodem ubezpieczenia 04 11 00 oraz wyłącznie ze wskazanym ubezpieczeniem zdrowotnym, bez jakichkolwiek ubezpieczeń społecznych.
Potencjalnymi stratami dla budżetu państwa – brak obowiązku zgłaszania studentów do ZUS oraz nieprecyzyjne przepisy regulujące ten obszar prowadzą do potencjalnych nadużyć ze strony przedsiębiorców. W sytuacjach, gdy status studenta wygasa lub gdy osoba zatrudniona nigdy nie posiadała statusu studenta, przedsiębiorcy mogą celowo zaniechać zgłoszenia tych osób do ubezpieczeń społecznych lub przez brak konieczności zgłoszenia studenta zwyczajnie z wygaśnięciem tego statusu zapomnieć o dokonaniu zgłoszenia. Brak konieczności zgłoszenia do ZUS studenta poniżej 26. roku życia może ukrywać zatrudnienie osób bez prawa do skorzystania z tego zwolnienia. Z kolei osoby niebędące studentami są błędnie traktowane jako zwolnione z ubezpieczeń lub osobom posiadającym zwolnienie naliczane są składki na ubezpieczenia społeczne. W obu przypadkach brak konkretnych przepisów i procedur umożliwia przedsiębiorcom, świadome lub nieświadome, zaniżanie lub zawyżanie kosztów zatrudnienia i unikanie płacenia składek, co prowadzi również do błędów przy naliczaniu podatku dochodowego PIT oraz CIT między innymi dlatego, że wynagrodzenia zleceniobiorców oraz składki na ubezpieczenia społeczne są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów.
Weryfikacja statusu studenta przez ZUS.
W związku z brakiem obowiązku zgłaszania studentów do ZUS, pojawia się pytanie, w jaki sposób Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje, czy dana osoba faktycznie posiada status studenta oraz czy spełnia warunki do zwolnienia z ubezpieczeń. Zgodnie z art. 86 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ZUS ma prawo kontrolować płatników składek w zakresie prawidłowości zgłoszeń do ubezpieczeń. Niemniej jednak:
W praktyce kontrola statusu studenta opiera się głównie na dokumentach przedstawianych przez zleceniodawcę, np. oświadczeniach lub zaświadczeniach o studiowaniu. Jednak zaświadczenie nie gwarantuje, że dana osoba nie została np. skreślona z listy studentów w trakcie okresu, na jakie zostało wystawione zaświadczenie.
Niejasne jest również, czy ZUS korzysta z innych mechanizmów weryfikacji, takich jak bazy danych uczelni, co mogłoby usprawnić proces oraz w całości rzetelnie weryfikować status studenta w jednostce uprawnionej do potwierdzenia statusu studenta w całym okresie wykonywania umowy zlecenia przez studenta.
W związku z powyższym uprzejmie proszę o odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo dostrzega problem niejednorodnych procedur stosowanych przez ZUS w zakresie zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym w szczególności umów zlecenia?
Czy jest planowane ujednolicenie procedur w tym zakresie, np. przez wydanie szczegółowych wytycznych dla oddziałów ZUS-u, bądź zainicjowanie działań legislacyjnych zmierzających do ustawowego doprecyzowania niejednorodnych przepisów?
Jakie działania podejmuje ZUS w celu rzetelnej weryfikacji statusu studenta oraz czy jest planowane wprowadzenie bardziej efektywnych mechanizmów, np. dostępu do centralnych baz danych uczelni, ograniczających czas i koszt tejże weryfikacji, bez niepotrzebnego i nieefektywnego obciążania zleceniodawców?
Czy ministerstwo planuje zmianę przepisów, aby doprecyzować obowiązki przedsiębiorców w zakresie zgłaszania studentów do ZUS lub dokumentowania ich statusu?
Z poważaniem
Krzysztof Tuduj
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
40%
Konkretność
60%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8694 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.746.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z otrzymaną interpelacją nr 6949 Pana Posła Krzysztofa Tuduja wraz z grupą
posłów w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie
zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów
cywilnoprawnych, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na podstawie przepisów art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, studenci
poniżej 26 roku życia zostali wyłączeni z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu
wykonywania umów zlecenia. Przy ustalaniu obowiązku (a ściślej braku obowiązku)
ubezpieczeń społecznych studenta, który wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia,
znaczenie ma jedynie to, czy osoba ta posiada aktualny status studenta i nie ukończyła
26 roku życia. Dla celów ubezpieczeń społecznych za studenta uznaje się osobę, która
rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania. Przyjęcie na studia
następuje przez rekrutację, potwierdzenie efektów uczenia się, przeniesienie z innej uczelni
lub uczelni zagranicznej. Statusu studenta nie posiadają natomiast uczestnicy studiów
doktoranckich oraz uczestnicy studiów podyplomowych.
ZUS uznaje za studenta osobę od daty przyjęcia w poczet studentów uczelni i złożenia
ślubowania, do chwili ukończenia przez nią studiów lub daty skreślenia z listy studentów.
Jeżeli data ślubowania jest późniejsza niż 1 października danego roku kalendarzowego,
wówczas zwolnienie z obowiązku ubezpieczeń obejmuje także okres między 1 października,
a dniem ślubowania.
Ponadto wyjaśniam, że dniem ukończenia studiów jest:
data złożenia egzaminu dyplomowego, a w przypadku studiów na kierunkach lekarskim,
lekarsko-dentystycznym i weterynarii – data złożenia ostatniego wymaganego
programem studiów egzaminu, natomiast w przypadku studiów na kierunkach farmacja
i fizjoterapia, data zaliczenia ostatniej wymaganej programem studiów praktyki.
data skreślenia z listy studentów.
Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu
wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych (także przez studentów) zawarte
są w poradniku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pt. „Zasady podlegania ubezpieczeniom
społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstaw wymiaru składek”1 oraz
w poradniku pt. „Praca na podstawie umów cywilnoprawnych. Zasady podlegania
ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstaw wymiaru
składek”2. Obydwa poradniki dostępne są na stronach internetowych ZUS. Analogiczne
1https://www.zus.pl/documents/10182/167567/Zasady+podlegania+ubezpieczeniom+spo%C5%82ecznym+i+ub
ezpieczeniu+zdrowotnemu+oraz+ustalania+podstawy+wymiaru+sk%C5%82adek.pdf/780a6dc2-67db-48e0-
8d02-0d7aa1e28912
2http://www.zus.pl/documents/10182/167567/Poradnik_umowy_cywilnoprawne/542ecb21-490d-4877-a27f-
8524116f08fe
-- 1 of 3 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zasady wyłączenia z ubezpieczeń społecznych zleceniobiorców stosuje się także do osób
będących uczniami szkół ponadpodstawowych, które nie ukończyły 26 roku życia. Zasady
dotyczące tych osób zostały również opisane w ww. poradnikach ZUS.
Pragnę zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych nadzór nad zgodnością działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z
obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych w
drodze decyzji administracyjnej. Nie ma również, w jego ramach, możliwości wydawania ZUS
wiążących wytycznych i poleceń. Możliwości takiej nie dopuszcza art. 34a ust. 1 ustawy o
Radzie Ministrów wskazując, że wytyczne i polecenia takie mogą być kierowane tylko do
jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej (a zatem – nie do ZUS).
Rolę organu stosującego prawo w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przepisy przypisują
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z tego powodu to Centrala ZUS, a nie Ministerstwo
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opracowuje wytyczne oraz praktyczne poradniki w
zakresie obowiązku ubezpieczeń społecznych i ustalania podstawy wymiaru składek na te
ubezpieczenia, które udostępnia w oddziałach terenowych oraz na stronie internetowej ZUS
(zakładka „Baza wiedzy”).
Weryfikacja posiadania statusu studenta przez zleceniobiorców poniżej 26 roku życia nie
budzi istotnych praktycznych wątpliwości, ani też nie nastręcza specjalnych trudności po
stronie ZUS i odbywa się według kryteriów wynikających z przepisów ustawy – Prawo o
szkolnictwie wyższym i nauce. Warto także przypomnieć, że rozliczenia dokumentacyjne
płatników z ZUS dokonywane są w cyklach miesięcznych – maksymalnie do 15 dnia danego
miesiąca za miesiąc poprzedni. Nie ma zatem przeszkód, by ZUS weryfikował na bieżąco
okoliczności faktyczne i prawne związane z prawem do wyłączenia z obowiązku ubezpieczeń
społecznych zleceniobiorców będącymi studentami poniżej 26 roku życia.
Na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS prowadzi
wszelkie rozliczenia dokumentacyjne i finansowe generalnie tylko z płatnikami składek.
Niezależnie od tego, osoby zatrudnione przez tych płatników, jako ubezpieczone, są
zobowiązane na podstawie przepisów ww. ustawy do współpracy z płatnikami oraz z ZUS
i informowania płatników o stanie faktycznym, mającym wpływ na obowiązek ubezpieczeń
społecznych i opłacanie za te osoby składek z tego tytułu.
Ustawowe uprawnienia w zakresie ustalania i rozstrzygania obowiązku ubezpieczeń
społecznych w sprawach indywidualnych posiadają jednostki organizacyjne ZUS, właściwe
dla miejsca działalności zleceniodawcy (art. 38 i 83 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych). ZUS w toku postępowania administracyjnego, w ramach postępowania
wyjaśniającego, ma przy tym prawo wezwać strony – płatnika i ubezpieczonego – do
przedstawienia dowodów potwierdzających status studenta danego zleceniobiorcy, który
(w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) jest podstawą do
wyłączenia obowiązku ubezpieczeń społecznych wobec tego konkretnego zleceniobiorcy.
W związku z powyższym, w razie wątpliwości ze strony zleceniodawcy, który zatrudnia
studenta poniżej 26 roku życia co do jego faktycznego statusu, zleceniodawca, jako płatnik
składek, może zawsze wystąpić do właściwego miejscowo oddziału ZUS
o rozstrzygnięcie w drodze formalnej decyzji dotyczącej obowiązku ubezpieczeń
społecznych w danej sprawie indywidualnej. Od takiej decyzji stronom postępowania
przysługuje prawo odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Te same zasady
dotyczą zleceniobiorców będących uczniami poniżej 26 roku życia. Jednocześnie chciałbym
-- 2 of 3 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
podkreślić, że każdy płatnik składek, zgodnie z art. 83d ust. 1 u.s.u.s., może również wystąpić
do ZUS o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie obowiązku podlegania
ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek oraz podstawy ich wymiaru.
Interpretacje te, stosownie do art. 34 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.), są wiążące dla ZUS i zastosowanie
się do nich przez przedsiębiorcę nie może prowadzić do nałożenia na niego sankcji
administracyjnych czy finansowych lub kar w zakresie, w jakim zastosował się on do
uzyskanej interpretacji indywidualnej. Sytuacja taka nie może też prowadzić do obciążenia
go daninami w wysokości wyższej niż ta wynikająca z uzyskanej interpretacji indywidualnej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje w każdym wypadku oceny statusu studenta,
który nie ukończył 26 roku życia, w sposób oparty na przepisach ustawowych, a każda
sprawa jest traktowana i rozpatrywana indywidualnie, na podstawie stosownych dowodów.
Ewentualne rozbieżności, które pojawiają się w praktyce stosowania prawa, powinny być w
pierwszej kolejności rozstrzygane w drodze kontroli sądowej decyzji wydawanych przez
ZUS, nie zaś zmiany przepisów prawa. Jednak z powodów okoliczności wskazanych w
interpelacji Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej będzie z uwagą monitorować
stosowanie przez ZUS przepisów wskazanych w interpelacji Państwa Posłów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.746.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z otrzymaną interpelacją nr 6949 Pana Posła Krzysztofa Tuduja wraz z grupą
posłów w sprawie niejednolitych procedur Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie
zgłaszania do ubezpieczeń społecznych studentów zatrudnionych na podstawie umów
cywilnoprawnych, proszę przyjąć poniższe informacje.
Na podstawie przepisów art. 6 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, studenci
poniżej 26 roku życia zostali wyłączeni z obowiązku ubezpieczeń społecznych z tytułu
wykonywania umów zlecenia. Przy ustalaniu obowiązku (a ściślej braku obowiązku)
ubezpieczeń społecznych studenta, który wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia,
znaczenie ma jedynie to, czy osoba ta posiada aktualny status studenta i nie ukończyła
26 roku życia. Dla celów ubezpieczeń społecznych za studenta uznaje się osobę, która
rozpoczyna studia i nabywa prawa studenta z chwilą złożenia ślubowania. Przyjęcie na studia
następuje przez rekrutację, potwierdzenie efektów uczenia się, przeniesienie z innej uczelni
lub uczelni zagranicznej. Statusu studenta nie posiadają natomiast uczestnicy studiów
doktoranckich oraz uczestnicy studiów podyplomowych.
ZUS uznaje za studenta osobę od daty przyjęcia w poczet studentów uczelni i złożenia
ślubowania, do chwili ukończenia przez nią studiów lub daty skreślenia z listy studentów.
Jeżeli data ślubowania jest późniejsza niż 1 października danego roku kalendarzowego,
wówczas zwolnienie z obowiązku ubezpieczeń obejmuje także okres między 1 października,
a dniem ślubowania.
Ponadto wyjaśniam, że dniem ukończenia studiów jest:
data złożenia egzaminu dyplomowego, a w przypadku studiów na kierunkach lekarskim,
lekarsko-dentystycznym i weterynarii – data złożenia ostatniego wymaganego
programem studiów egzaminu, natomiast w przypadku studiów na kierunkach farmacja
i fizjoterapia, data zaliczenia ostatniej wymaganej programem studiów praktyki.
data skreślenia z listy studentów.
Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu
wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych (także przez studentów) zawarte
są w poradniku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pt. „Zasady podlegania ubezpieczeniom
społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstaw wymiaru składek”1 oraz
w poradniku pt. „Praca na podstawie umów cywilnoprawnych. Zasady podlegania
ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz ustalania podstaw wymiaru
składek”2. Obydwa poradniki dostępne są na stronach internetowych ZUS. Analogiczne
1https://www.zus.pl/documents/10182/167567/Zasady+podlegania+ubezpieczeniom+spo%C5%82ecznym+i+ub
ezpieczeniu+zdrowotnemu+oraz+ustalania+podstawy+wymiaru+sk%C5%82adek.pdf/780a6dc2-67db-48e0-
8d02-0d7aa1e28912
2http://www.zus.pl/documents/10182/167567/Poradnik_umowy_cywilnoprawne/542ecb21-490d-4877-a27f-
8524116f08fe
-- 1 of 3 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
zasady wyłączenia z ubezpieczeń społecznych zleceniobiorców stosuje się także do osób
będących uczniami szkół ponadpodstawowych, które nie ukończyły 26 roku życia. Zasady
dotyczące tych osób zostały również opisane w ww. poradnikach ZUS.
Pragnę zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych nadzór nad zgodnością działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z
obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych w
drodze decyzji administracyjnej. Nie ma również, w jego ramach, możliwości wydawania ZUS
wiążących wytycznych i poleceń. Możliwości takiej nie dopuszcza art. 34a ust. 1 ustawy o
Radzie Ministrów wskazując, że wytyczne i polecenia takie mogą być kierowane tylko do
jednostek organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej (a zatem – nie do ZUS).
Rolę organu stosującego prawo w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przepisy przypisują
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Z tego powodu to Centrala ZUS, a nie Ministerstwo
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opracowuje wytyczne oraz praktyczne poradniki w
zakresie obowiązku ubezpieczeń społecznych i ustalania podstawy wymiaru składek na te
ubezpieczenia, które udostępnia w oddziałach terenowych oraz na stronie internetowej ZUS
(zakładka „Baza wiedzy”).
Weryfikacja posiadania statusu studenta przez zleceniobiorców poniżej 26 roku życia nie
budzi istotnych praktycznych wątpliwości, ani też nie nastręcza specjalnych trudności po
stronie ZUS i odbywa się według kryteriów wynikających z przepisów ustawy – Prawo o
szkolnictwie wyższym i nauce. Warto także przypomnieć, że rozliczenia dokumentacyjne
płatników z ZUS dokonywane są w cyklach miesięcznych – maksymalnie do 15 dnia danego
miesiąca za miesiąc poprzedni. Nie ma zatem przeszkód, by ZUS weryfikował na bieżąco
okoliczności faktyczne i prawne związane z prawem do wyłączenia z obowiązku ubezpieczeń
społecznych zleceniobiorców będącymi studentami poniżej 26 roku życia.
Na podstawie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ZUS prowadzi
wszelkie rozliczenia dokumentacyjne i finansowe generalnie tylko z płatnikami składek.
Niezależnie od tego, osoby zatrudnione przez tych płatników, jako ubezpieczone, są
zobowiązane na podstawie przepisów ww. ustawy do współpracy z płatnikami oraz z ZUS
i informowania płatników o stanie faktycznym, mającym wpływ na obowiązek ubezpieczeń
społecznych i opłacanie za te osoby składek z tego tytułu.
Ustawowe uprawnienia w zakresie ustalania i rozstrzygania obowiązku ubezpieczeń
społecznych w sprawach indywidualnych posiadają jednostki organizacyjne ZUS, właściwe
dla miejsca działalności zleceniodawcy (art. 38 i 83 ww. ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych). ZUS w toku postępowania administracyjnego, w ramach postępowania
wyjaśniającego, ma przy tym prawo wezwać strony – płatnika i ubezpieczonego – do
przedstawienia dowodów potwierdzających status studenta danego zleceniobiorcy, który
(w rozumieniu przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) jest podstawą do
wyłączenia obowiązku ubezpieczeń społecznych wobec tego konkretnego zleceniobiorcy.
W związku z powyższym, w razie wątpliwości ze strony zleceniodawcy, który zatrudnia
studenta poniżej 26 roku życia co do jego faktycznego statusu, zleceniodawca, jako płatnik
składek, może zawsze wystąpić do właściwego miejscowo oddziału ZUS
o rozstrzygnięcie w drodze formalnej decyzji dotyczącej obowiązku ubezpieczeń
społecznych w danej sprawie indywidualnej. Od takiej decyzji stronom postępowania
przysługuje prawo odwołania do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Te same zasady
dotyczą zleceniobiorców będących uczniami poniżej 26 roku życia. Jednocześnie chciałbym
-- 2 of 3 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
podkreślić, że każdy płatnik składek, zgodnie z art. 83d ust. 1 u.s.u.s., może również wystąpić
do ZUS o wydanie interpretacji indywidualnej w zakresie obowiązku podlegania
ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek oraz podstawy ich wymiaru.
Interpretacje te, stosownie do art. 34 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo
przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.), są wiążące dla ZUS i zastosowanie
się do nich przez przedsiębiorcę nie może prowadzić do nałożenia na niego sankcji
administracyjnych czy finansowych lub kar w zakresie, w jakim zastosował się on do
uzyskanej interpretacji indywidualnej. Sytuacja taka nie może też prowadzić do obciążenia
go daninami w wysokości wyższej niż ta wynikająca z uzyskanej interpretacji indywidualnej.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonuje w każdym wypadku oceny statusu studenta,
który nie ukończył 26 roku życia, w sposób oparty na przepisach ustawowych, a każda
sprawa jest traktowana i rozpatrywana indywidualnie, na podstawie stosownych dowodów.
Ewentualne rozbieżności, które pojawiają się w praktyce stosowania prawa, powinny być w
pierwszej kolejności rozstrzygane w drodze kontroli sądowej decyzji wydawanych przez
ZUS, nie zaś zmiany przepisów prawa. Jednak z powodów okoliczności wskazanych w
interpelacji Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej będzie z uwagą monitorować
stosowanie przez ZUS przepisów wskazanych w interpelacji Państwa Posłów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --