Interpelacja w sprawie wynagrodzeń prokuratorskich

Interpelacja nr 6945

do ministra sprawiedliwości

w sprawie wynagrodzeń prokuratorskich

Zgłaszający: Witold Zembaczyński

Data wpływu: 12-12-2024

Szanowny Panie Premierze,

obecnie trwają prace nad projektem ustawy o zmianie ustawy Prawo o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw (nr projektu UD-95). W trakcie trwającego procesu konsultacji społecznych na etapie Komitetu Stałego Rady Ministrów Ministerstwo Finansów przedstawiło stanowisko z dnia 5 listopada 2024 r., znak sprawy: FS2.021.40.2024, dot. KRM-0610-115-24, w którym proponuje wprowadzenie nowego modelu wynagradzania prokuratorskiego poprzez odejście od obecnie obowiązującego powiązania wynagrodzenia prokuratorskiego z wynagrodzeniem sędziowskim, a także pozbawienie dzieci zmarłych w trakcie służby prokuratorów uprawnienia do świadczenia odpowiadającego wysokości wynagrodzenia prokuratora w stanie spoczynku. Nadto - nie widzi konieczności dla sprawnego i skutecznego funkcjonowania państwa, przede wszystkim wymiaru sprawiedliwości, przyznania autonomii budżetowej jednostkom organizacyjnym prokuratury. Tym samym podtrzymało swoje wcześniejsze stanowisko wyrażone w piśmie Pani Wiceminister Finansów z dnia 20 sierpnia 2024 roku skierowanego do Pana Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego (znak sprawy: FS2.021.40.2024) w sprawie złożonego projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo o prokuraturze. Propozycje zmiany przez lata ukształtowanego modelu wynagrodzenia prokuratorskiego, który stanowi bardzo istotny element prokuratorskiej niezależności, dający gwarancję obiektywnego i rzetelnego wykonywania obowiązków służbowych i rekompensujący ograniczenia zawodowe, wzbudziło uzasadnione niepokoje wśród prokuratorów co do zakwestionowania ich statusu materialnego, jego obniżenia, a w konsekwencji pauperyzacji tego środowiska, co nie będzie służyło interesowi państwa w zakresie skutecznego i sprawnego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przykładowo uchwała z dnia 25.11.2024 r. Zgromadzenia Prokuratorów w Prokuraturze Regionalnej w Krakowie.

Nie sposób nie stwierdzić, że propozycja Ministerstwa Finansów może w przyszłości doprowadzić do paraliżu funkcjonowania jednostek organizacyjnych prokuratury wszystkich szczebli, bowiem nie będzie chętnych do podjęcia trudnej, niosącej zagrożenia, służby prokuratorskiej, a także może skutkować odejściem doświadczonych prokuratorów do innych zawodów prawniczych. Obecnie będący w służbie prokuratorzy, przystępując do służby na rzecz obywateli, zawarli z państwem swoistą umowę społeczną. W zamian za liczne ograniczenia, w tym w życiu prywatnym, wynikające z wykonywania zadań prokuratorskich, państwo zgodziło się im zapewnić odpowiednie do rangi i odpowiedzialności wykonywanych zadań wynagrodzenie, gwarantowane także po przejściu prokuratora w stan spoczynku, poprzez powiązanie ich wynagrodzenia z wynagrodzeniem sędziowskim. Pamiętać przy tym należy, że wynagrodzenie prokuratora jest istotnym elementem zachowania jego niezależności oraz daje gwarancję obiektywnego i rzetelnego wykonywania obowiązków. Przypomnieć również trzeba, że już w 2008 roku podejmowano próby zmiany kształtowania wynagrodzeń prokuratorskich, do której powrócono obecnie, przy czym spotkało się to wówczas z protestem prokuratorów, a zmiany ostatecznie nie przeszły.

Dla przykładu należy wskazać, że zarówno sędziowie, jak i prokuratorzy obwarowani są identycznymi znacznymi ograniczeniami nie tylko w zakresie dodatkowego zatrudnienia, ale przede wszystkim w życiu prywatnym (art. 96 i art. 97 u.p.o.p), odpowiedzialność dyscyplinarna obu grup zawodowych co do zasady ukształtowana jest również w analogiczny sposób. Identycznie uregulowany jest również czas pracy prokuratorów i sędziów, który określony jest wymiarem ich zadań. Podobne są również niebezpieczeństwa oraz obciążenia psychiczne wynikające z wykonywania wyżej wskazanych profesji prawniczych. Forsowane przez Ministerstwo Finansów zmiany wynagradzania mają dotyczyć prokuratorów wszystkich szczebli, z wyjątkiem Prokuratury Krajowej. Przy czym z pola widzenia tego ministerstwa zszedł fakt, że to na prokuratorach najniższych szczebli spoczywa realizacja podstawowych zadań prokuratury wynikających z ustawy Prawo o prokuraturze, w szczególności prowadzenie ponad 90% postępowań przygotowawczych.

Wprowadzenie w życie proponowanego przez Ministerstwo Finansów modelu wynagrodzeń prokuratorskich będzie godziło w art. 2 konstytucji, zawierający klauzulę demokratycznego państwa prawa. Trybunał Konstytucyjny wiele razy zwracał uwagę, że na treść tej zasady składa się szereg zasad, które nie zostały ujęte expressis verbis w konstytucji, ale które wynikają z istoty i aksjologii demokratycznego państwa prawnego. Do zasad tych należy zasada ochrony zaufania obywatela do państwa i do stanowionego przez nie prawa, z której wynikają liczne dalsze zasady szczegółowe, m.in. zasada poszanowania praw nabytych.

Zasada ochrony praw nabytych jest traktowana jako jeden z podstawowych elementów państwa demokratycznego. Polega na zakazie arbitralnego odbierania lub ograniczania praw podmiotowych – zawartych w normach ogólnych obowiązujących z mocy konstytucji – przez zmianę przepisu prawa. Uzupełnieniem przedstawionych wyżej głównych zasad są zasady szczegółowe, typowe dla prawa cywilnego, tj. zasada pacta sunt servanda i klauzula rebus sic stantibus. Zasada pacta sunt servanda oznacza, że umowy powinny być dotrzymywane. Zobowiązania nie mogą być zrywane jednostronnie. A takie zobowiązanie jako stosunek cywilnoprawny państwo polskie zawarło z prokuratorami wszystkich jednostek organizacyjnych prokuratury, nawiązując z nimi stosunek pracy. Gdy tak się zdarzy, strona działająca samowolnie nie może liczyć na ochronę prawa i powinna być przygotowana na sankcje przewidziane przez prawo cywilne (pozwy prokuratorskie).

Zasada ochrony praw nabytych nie ma charakteru absolutnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 4 stycznia 2000 r., sygn. akt K 18/99, stwierdził, że u podstaw praw nabytych znajduje się dążenie do zapewnienia jednostce bezpieczeństwa prawnego i umożliwienia jej racjonalnego planowania przyszłych działań. Konstytucyjna zasada ochrony praw nabytych nie wyklucza stanowienia regulacji ograniczających lub znoszących prawa podmiotowe. Ocena dopuszczalności wyjątków od zasady ochrony praw nabytych wymaga, zdaniem trybunału, rozważenia, na ile oczekiwanie jednostki dotyczące ochrony praw nabytych jest usprawiedliwione, ponieważ zasada ochrony praw nabytych chroni wyłącznie oczekiwania usprawiedliwione i racjonalne. Oczekiwania prokuratorów w zakresie ochrony prawa nabytych – pozostawienie obecnego systemu wynagrodzeń – są usprawiedliwione i racjonalne, zgodne z interesem państwa, zatem nie ma tu dopuszczalności wyjątków od zasady ochrony praw nabytych.

Silne demokratyczne, bezpieczne państwo – to państwo prawa. Opiera się ono też na niezależnej od polityków prokuraturze i niezależnych od innych władz sądach. Niezależna prokuratura, która stoi na straży bezpieczeństwa wszystkich obywateli, powinna mieć zapewnioną autonomię budżetową. Środowisko prokuratorów wyraża sprzeciw wobec kategorycznego stanowiska Ministerstwa Finansów dotyczącego braku potrzeby przyznania autonomii budżetowej jednostkom organizacyjnym prokuratury.

Z kolei podkreślić należy stanowisko ministra sprawiedliwości - prokuratora generalnego, który podkreśla w swoich wystąpieniach - także na posiedzeniu w dniu 25.10.24 r. Krajowej Rady Prokuratorów, że tylko niezależna finansowo prokuratura jest w stanie prawidłowo realizować swoje obowiązki jako rzecznik interesu społecznego. Elementem tej niezależności jest również godne wynagrodzenie prokuratorów, w tym w szczególności jego powiązanie z wynagrodzeniem sędziów i niezależna finansowo prokuratura. Rozdzielenie tego systemu rodzi ryzyko deprecjacji służby prokuratorskiej i na obecnym etapie nie ma możliwości odejścia od ukształtowanych od lat zasad kształtowania wynagrodzenia prokuratorów.

W związku z tym, że sprawa ma charakter międzyresortowy i obejmuje zakres kompetencji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego oraz ministra finansów, zwracam się do Pana Premiera z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Czy rząd planuje zmienić obecnie obowiązujący model kształtowania wynagrodzeń prokuratorskich określony w art. 123 i art. 124 u.p.o.p. i procedować nad propozycją przedłożoną przez Ministerstwo Finansów i co za tym idzie dokonać autopoprawki w tym zakresie do procedowanego projektu ustawy o zmianie ww. ustawy oraz niektórych ustaw?

2. Czy rząd zamierza ustawowo zapewnić autonomię finansową prokuratury?

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Witold Zembaczyński