Interpelacja w sprawie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6904
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta
Zgłaszający: Franciszek Sterczewski
Data wpływu: 09-12-2024
Szanowna Pani Ministro,
rozwój gospodarczy ostatnich dekad przyniósł za sobą wiele skutków ubocznych, a wśród nich rosnące zanieczyszczenie środowiska. Składa się na nie m. in. codzienna produkcja kolejnych ton odpadów. Celem państwa powinno być zmniejszanie ilości tego typu zanieczyszczeń, do czego niezbędne jest wprowadzenie systemu kaucyjnego oraz rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP).
Zaniedbania poprzedniego rządu spowodowały, że dopiero niedawno w sejmie procedowana była ustawa, która ostatecznie nadaje kształt systemowi kaucyjnemu. W efekcie od 1 stycznia 2025 r. ten system będzie obowiązkowy dla placówek handlowych powyżej 200 m2. Obejmie on jednorazowe butelki z tworzyw sztucznych do 3 litrów, szklane butelki wielorazowego użytku do 1,5 litra oraz metalowe puszki o pojemności do 1 litra. Zatem wreszcie, po latach dyskusji i prac legislacyjnych, a następnie stopniowym wdrażaniu rozwiązań, prowadzenie systemu kaucyjnego stanie się obowiązkiem przynajmniej części sklepów. To pierwszy krok w kierunku realnego przeniesienia odpowiedzialności za recykling z poszczególnych gospodarstw domowych czy obywatelek i obywateli na przedsiębiorstwa osiągające zysk z obrotu produktami, których opakowania są poddawane ponownemu wykorzystaniu.
Jednak pojawiają się stanowiska (wśród nich opinia Unii Metropolii Polskich), według których to system rozszerzonej odpowiedzialności producentów powinien być podstawą nowego modelu gospodarowania odpadami, a system kaucyjny jedynie jego uzupełnieniem. Wówczas to na producentach opakowań spoczywa obowiązek sfinansowania i zorganizowania systemu zbierania i recyklingu odpadów opakowaniowych. To oni tworzą mechanizm zapewniający czyszczenie, sortowanie i właśnie osiągnięcie odpowiedniego poziomu recyklingu poszczególnych grup odpadów. Obowiązki konsumenta są zaś ograniczone do stosowania zasad selektywnego zbierania odpadów opakowaniowych.
Wobec braku systemu ROP w Polsce powstaje zagrożenie, że system kaucyjny nie przyniesie oczekiwanych efektów w zakresie poprawy gospodarki odpadami. Wówczas zasadniczy ciężar spadnie na konsumentów i samorządy, a nie na podmioty realnie odpowiedzialne za produkcję zanieczyszczeń. Jak zwraca uwagę Unia Metropolii Polskich, butelki PET, na których opiera się system kaucyjny, stanowią jedynie część odpadów opakowaniowych. Pozostałe opakowania będą nadal przetwarzane w ramach systemów gminnych, a więc na koszt gmin. Taki system jest więc nie tylko sprzeczny z założeniami ROP, ale też z interesem publicznym. Warto zaznaczyć, że według zobowiązań wynikających z prawa unijnego ROP powinien funkcjonować w Polsce od 2023 r. Tymczasem nasz kraj pozostaje jednym z ostatnich w UE, w których to rozwiązanie nie zostało wdrożone.
W związku z powyższym zwracam się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z następującymi pytaniami:
1. Jak wygląda harmonogram wdrażania ROP? Kiedy ma nastąpić pełne wdrożenie tego mechanizmu?
2. Czy jest planowane przyspieszenie prac, by termin wejścia w życie ROP był jak najbliższy wejściu w życie systemu kaucyjnego? Jeśli tak – na jakim etapie są obecnie prace? Jeśli nie – dlaczego?
3. Czy jest rozważane rozwiązanie tymczasowe (postulowane przez UMP) polegające na wpłacie na rachunek NFOŚiGW środków z niezwróconych kaucji, aby zasilały one fundusz wspierający gminne systemy gospodarowania odpadami?
Z poważaniem Franciszek Sterczewski
Podsekretarz stanu Anita Sowińska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (17)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6760 znakówinfo@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Podsekretarz Stanu
Anita Sowińska
DGO-OP.050.52.2024.JM
3535975.13991208.11331103
Warszawa, 27-12-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją pana Posła Franciszka Sterczewskiego z dnia 11 grudnia 2024 r. w sprawie
systemu rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), znak: K10INT6904, poniżej
przedstawiam stosowne wyjaśnienia.
1. Jak wygląda harmonogram wdrażania ROP? Kiedy nastąpić ma pełne wdrożenie
tego mechanizmu?
Dyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadów, w której znajduje się art. 8a dot. ROP, jest
wiążąca w zakresie rezultatu, jakie mają osiągnąć Państwa Członkowskie. Istniejące
w Polsce systemy ROP realizują wskazane w dyrektywie założenia, zaś ocena transpozycji
przepisów powinna być dokonana w kontekście funkcjonujących systemów. Szczegółowe
rozwiązania stanowiące systemy ROP, zostały ujęte w przepisach szczegółowych, w tym
m.in. w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi, ustawie
o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji, ustawie o bateriach i akumulatorach,
ustawie o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowanie niektórymi odpadami
oraz o opłacie produktowej, ustawie o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.
Dotychczasowe rozwiązania w zakresie ROP dla opakowań budzą istotne zastrzeżenia,
w szczególności w zakresie braku dostatecznej motywacji do ekoprojektowania, wpływu na
realizację celów gmin w zakresie wymaganych poziomów recyklingu oraz nieprawidłowości
przy wystawianiu dokumentów potwierdzających recykling. W świetle powyższego
Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega pilną potrzebę zmiany funkcjonujących
przepisów dotyczących ROP dla opakowań.
Prezydencja Rady i przedstawiciele Parlamentu Europejskiego w dniu 4 marca 2024 r.
osiągnęli wstępne porozumienie polityczne w sprawie przepisów dotyczących opakowań
i odpadów opakowaniowych (PPWR). Po kolejnych etapach procesu prawodawczego,
w dniu 16 grudnia 2024 r. tekst aktu został zaakceptowany przez Radę. Kolejnym krokiem
jest publikacja rozporządzenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej co powinno
nastąpić na początku 2025 r. Uchwalone rozporządzenie będzie stanowiło lex specialis
w stosunku do dyrektywy 2008/98/WE i będzie istotnie wpływało na treść
opracowywanych przepisów krajowych w zakresie reformy systemu rozszerzonej
odpowiedzialności producenta produktów w opakowaniach.
Informuję, że aktualnie trwają prace wewnętrzne nad wypracowaniem nowego modelu
rozszerzonej odpowiedzialności producenta. W przygotowaniu znajduje się ocena skutków
-- 1 of 3 --
regulacji projektu ustawy oraz sam projekt ustawy. Wpis projektu do wykazu prac
legislacyjnych i programowych Rady Ministrów jest planowany na początku 2025 r.
Tematyka ROP była przedmiotem XIX, XX i XXI posiedzenia Zespołu doradczego Ministra
Klimatu i Środowiska do spraw systemowych rozwiązań w zakresie gospodarki odpadami,
zwanego dale „zespołem doradczym”, które odbyły się odpowiednio w dniu 23 kwietnia
2024 r. oraz 11 czerwca 2024 r. oraz 18 września 2024 r. Następnie członkowie zespołu
doradczego przekazywali pisemne pytania oraz uwagi dotyczące nowego systemu ROP,
które zostały omówione na XXII posiedzeniu zespołu doradczego w dniu 10 października
2024 r.
Jednocześnie należy wskazać, że w obowiązujących przepisach znajdują się regulacje
dotyczące ROP, a mianowicie ogólne minimalne wymogi dotyczące systemów ROP
określone zostały w art. 22 i 22a ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach, natomiast
regulacje szczegółowe zostały określone w następujących aktach prawnych:
- ustawie z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami
opakowaniowymi,
- ustawie z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji,
- ustawie z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach,
- ustawie z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie
gospodarowanie niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej,
- ustawie z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym
i elektronicznym,
- ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu porządku i czystości w gminie.
2. Czy planowane jest przyspieszenie prac, by termin wejścia w życie ROP był jak
najbliższy wejściu w życie systemu kaucyjnego? Jeśli tak – na jakim etapie są
obecnie prace? Jeśli nie – dlaczego?
Zgodnie art. 1 ust. 1 lit. c, przyjętej w dniu 21 listopada 2024 r. przez Sejm, ustawy o zmianie
ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych
ustaw przez uruchomienie systemu kaucyjnego rozumie się dzień, od którego system
kaucyjny jest prowadzony przez podmiot reprezentujący zgodnie z zasadami określonymi
w art. 40g ust. 1, jednak nie wcześniejszy niż dzień 1 października 2025 r. W Ministerstwie
Klimatu i Środowiska trwają obecne prace nad przeprowadzeniem oceny przewidywanych
skutków społeczno-gospodarczych nowych regulacji dot. ROP, której wyniki zostaną
zawarte w OSR, następnym krokiem będą uzgodnienia wewnętrzne oraz złożenie wniosku
o wprowadzenie projektu ustawy do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady
Ministrów. Ministerstwo Klimatu i Środowiska dołoży wszelkich starań, aby przedmiotowy
proces legislacyjny przebiegał możliwie sprawnie.
Podkreślenia wymaga, że nie jest planowane dalsze odsuwanie wejścia w życie terminu
uruchomienia systemu kaucyjnego i uzależnianie jego uruchomienia od postępu prac nad
systemem ROP dla opakowań.
3. Czy rozważane jest rozwiązanie tymczasowe (postulowane przez UMP) polegające
na wpłacie na rachunek NFOŚiGW środków z niezwróconych kaucji, aby zasilały
one fundusz wspierający gminne systemy gospodarowania odpadami?
Zgodnie z ideą systemu kaucyjnego, system będą tworzyć i finansować przedsiębiorcy
wprowadzający do obrotu napoje w opakowaniach, którzy powołują odpowiedzialnego za
prowadzenie systemu operatora. Źródłem finansowania dla systemu będą opłaty wnoszone
-- 2 of 3 --
przez wprowadzających, nieodebrana kaucja i przychody pochodzące ze sprzedaży surowców.
Wszystkie wymienione przychody mają być przeznaczane na rozwój systemu.
Niezależnie od samej kwestii zapewnienia finansowania systemów kaucyjnych, przyjęcie
postulatu przekazywania kaucji do podmiotów niezaangażowanych w tworzenie systemu
kaucyjnego byłoby niezgodne z art. 8a ust. 4 lit. a dyrektywy 2008/98/WE, w związku z czym
takie rozwiązanie nie jest planowane do uwzględnienia w nowelizacji ustawy.
Z wyrazami szacunku
Anita Sowińska
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM.
-- 3 of 3 --