Interpelacja nr 6885
Interpelacja w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych
Interpelacja nr 6885
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych
Zgłaszający: Sławomir Skwarek
Data wpływu: 09-12-2024
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji pracowników Domu Pomocy Społecznej w Ryżkach, pow. łukowski, którzy zwrócili się z prośbą o interwencję w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych.
Osoby te, pracujące bezpośrednio z podopiecznymi, odprowadzają odpowiednie składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z przepisami pracownicy, którzy przepracowali 15 lat w takich warunkach do dnia 31 grudnia 2008 roku, otrzymali doliczony do kapitału początkowego dodatek pieniężny. Z kolei osoby, które nie miały przepracowanych 15 lat do końca 2008 roku, mimo że nadal wykonują swoją pracę w warunkach szczególnych, nie otrzymują tej rekompensaty.
Pracownicy Domu Pomocy Społecznej w Ryżkach, którzy przez wiele lat świadczyli swoją pracę w trudnych i wymagających warunkach, czują się pokrzywdzeni nierównym traktowaniem w porównaniu z tymi, którzy spełnili wymogi dotyczące stażu pracy przed końcem 2008 roku. Utrzymujące się różnice w traktowaniu mogą budzić poczucie niesprawiedliwości i demotywować pracowników do dalszej pracy w tym szczególnym sektorze.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Czy istnieje możliwość przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur dla pracowników domów pomocy społecznej, którzy nadal pracują w warunkach szczególnych, ale nie spełnili wymogu przepracowania 15 lat przed końcem 2008 roku?
2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jakichkolwiek zmian w przepisach, które umożliwią wyrównanie szans i rekompensat dla tych pracowników, którzy zostali wykluczeni z tej formy wsparcia, mimo iż wykonują pracę w trudnych warunkach?
3. Jakie działania ministerstwo podejmuje w celu poprawy sytuacji zawodowej pracowników domów pomocy społecznej i innych instytucji, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach, a nie otrzymali należytej rekompensaty?
Interpelacja nr 6885
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych
Zgłaszający: Sławomir Skwarek
Data wpływu: 09-12-2024
Szanowna Pani Minister,
zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji pracowników Domu Pomocy Społecznej w Ryżkach, pow. łukowski, którzy zwrócili się z prośbą o interwencję w sprawie przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych.
Osoby te, pracujące bezpośrednio z podopiecznymi, odprowadzają odpowiednie składki do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z przepisami pracownicy, którzy przepracowali 15 lat w takich warunkach do dnia 31 grudnia 2008 roku, otrzymali doliczony do kapitału początkowego dodatek pieniężny. Z kolei osoby, które nie miały przepracowanych 15 lat do końca 2008 roku, mimo że nadal wykonują swoją pracę w warunkach szczególnych, nie otrzymują tej rekompensaty.
Pracownicy Domu Pomocy Społecznej w Ryżkach, którzy przez wiele lat świadczyli swoją pracę w trudnych i wymagających warunkach, czują się pokrzywdzeni nierównym traktowaniem w porównaniu z tymi, którzy spełnili wymogi dotyczące stażu pracy przed końcem 2008 roku. Utrzymujące się różnice w traktowaniu mogą budzić poczucie niesprawiedliwości i demotywować pracowników do dalszej pracy w tym szczególnym sektorze.
W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Czy istnieje możliwość przywrócenia dodatku specjalnego do emerytur dla pracowników domów pomocy społecznej, którzy nadal pracują w warunkach szczególnych, ale nie spełnili wymogu przepracowania 15 lat przed końcem 2008 roku?
2. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie jakichkolwiek zmian w przepisach, które umożliwią wyrównanie szans i rekompensat dla tych pracowników, którzy zostali wykluczeni z tej formy wsparcia, mimo iż wykonują pracę w trudnych warunkach?
3. Jakie działania ministerstwo podejmuje w celu poprawy sytuacji zawodowej pracowników domów pomocy społecznej i innych instytucji, którzy wykonują pracę w szczególnych warunkach, a nie otrzymali należytej rekompensaty?
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
12%
Konkretność
88%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
13
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.8 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (13)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11367 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.737.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6885 Pana Posła Sławomira Skwarka w sprawie przywrócenia
dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych,
proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Interpelacja dotyczy prawidłowości regulacji odnoszącej się do warunków ustalenia prawa do
rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, zawartej
w art. 2 pkt 5 i art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych1.
W pierwotnym brzemieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych2, rekompensatę
zdefiniowano, jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób,
które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Z kolei z art. 21 ww. ustawy2 wynikało, po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu,
jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych3, wynoszący co najmniej 15 lat. Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje
osobie, która nabyła wcześniej prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej.
Od samego początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała
zatem niewątpliwie charakter odszkodowawczy4 i przysługiwała ściśle określonej ustawowo
grupie osób. Wymaga podkreślenia, że właśnie taki charakter rekompensaty został uznany za
zgodny z Konstytucją. W wyroku z 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 Trybunał orzekł, że art.
21 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest zgodny z art. 2
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadą zaufania
obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z art. 32 ust. 1 Konstytucji
i wynikającą z niego zasadą równości.
Wyżej opisany charakter rekompensaty jest również aktualny po zmianach dokonanych ustawą
z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych
ustaw5, które weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata to
„odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1696.
2 Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1556.
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm., dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”.
4 W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał stwierdził m. in., że funkcję rekompensaty określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o
emeryturach pomostowych „należy bowiem postrzegać jako część długoletniej reformy systemu ubezpieczeń społecznych,
obejmującej m.in. ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego wszystkich kategorii
zatrudnionych”. Wskazał również dalej, że skoro „możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę ustawodawca odniósł
jedynie do sytuacji zapoczątkowanych przed dniem wprowadzenia reformy systemu emerytalnego” to „ustawodawca przewidział
możliwość uzyskania emerytury pomostowej i rekompensaty w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie dla osób, które wykonywały prace
uprawniające do emerytur w obniżonym wieku emerytalnym w poprzednim stanie prawnym”.
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 1667.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego
decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Z kolei z nowego brzmienia art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że rekompensata
przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada okres pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej,
wynoszący co najmniej 15 lat. Taka rekompensata nie może zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony
miał już wcześniej ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów
ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Podkreślenia wymaga także, że ww. rekompensata jest ustalana dopiero wskutek złożenia przez
ubezpieczanego wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego
w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174
ustawy emerytalnej6, zgodnie ze wzorem określonym w art. 22 ustawy o emeryturach
pomostowych.
Celem wprowadzenia prawa do rekompensaty w przepisach ustawy o emeryturach pomostowych
było jego przyznanie tylko tej grupie ubezpieczonych, która po przepracowaniu określonego
okresu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (wymaganego przepisami
ustawy emerytalnej7 w zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze8), mogła liczyć na nabycie prawa do przejścia na emeryturę w niższym
wieku emerytalnym, a wskutek przeprowadzonych pod koniec 2008 r. zmian nie mogła nabyć
prawa do emerytury pomostowej.
Ze względu na powyższe, ustawodawca nie mógł przypadkowo skonstruować okresu szczególnego
stażu pracy, wymaganego do uzyskania prawa do rekompensaty, lecz musiał go określić w oparciu
o analizę przepisów rozporządzania Rady Ministrów z 1983 r. Analiza doprowadziła do wybrania9
przez ustawodawcę jednego - niejako „uśrednionego” - okresu szczególnego stażu pracy,
wymaganego do nabycia prawa do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 32 ustawy
emerytalnej w zw. z przepisami rozporządzenia RM z 1983 r., a więc 15-letniego okresu pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ww. przepisów.
W rozporządzeniu przewidziano, że w większości rodzajów prac można było uzyskać prawo do
wcześniejszej emerytury po przepracowaniu 15 lat w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze10, ale przewidziano też - w przypadku wykonywania niektórych rodzajów prac -
możliwość jego uzyskania po przepracowaniu 1011 lub 20 lat12.
Z uwagi na powyższe, w opinii ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,
obowiązujące regulacje dotyczące rekompensaty są prawidłowe, w tym zgodne ze wzorcami
konstytucyjnymi. W związku z tym obecnie nie jest planowana ich nowelizacja.
W związku z treścią interpelacji odnoszącej się do uprawnień pracowników domów pomocy
społecznej, należy gwoli uzupełnienia podkreślić, że ustawodawca przewidział dla części ww.
pracowników podstawowy rodzaj świadczenia, jaki wynika z przepisów ustawy o emeryturach
pomostowych, tj. możliwość ustalenia prawa do emerytury pomostowej. Zgodnie bowiem z pkt 22
zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do prac o szczególnym charakterze,
zdefiniowanych w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, a więc prac uprawniających do
uzyskania emerytury pomostowej, należą również „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych
6 Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.
7 Zob. art. 32 tej ustawy.
8 Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z1983 r,”
9 Vide art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych
10 Zob. § 4 -7, 9-15 rozporządzeniu RM z1983 r.
11 Zob. § 8 rozporządzeniu RM z1983 r.
12 Zob. § 8a rozporządzeniu RM z1983 r.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej13”.Osoby wykonujące te rodzaje pracy i spełniające warunki, o których
mowa w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, mogą skutecznie ubiegać się przed organem
rentowym o ustalenie im prawa do emerytury pomostowej.
Odnosząc się do pytania dotyczącego podejmowanych przez Kierownictwo Ministerstwa działań
mających na celu poprawę sytuacji zawodowej pracowników Domów Pomocy Społecznej, należy
podkreślić, iż zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, prowadzenie domów pomocy społecznej jest
zadaniem własnym gmin, powiatów oraz samorządu województwa. Mając na względzie powyższe
należy wyjaśnić, że pracownicy domów pomocy społecznej są pracownikami samorządowymi,
a warunki ich wynagradzania regulują przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach
samorządowych14oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie
wynagradzania pracowników samorządowych15. Rozporządzenie to określa warunki i sposób
wynagradzania pracowników samorządowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy
(zatrudnionych na podstawie umowy o pracę), w tym minimalny poziom wynagrodzenia
zasadniczego na poszczególnych stanowiskach. Zatem kształtowanie całkowitej wysokości
wynagrodzenia pracowników pozostaje w gestii pracodawcy samorządowego, który na podstawie
art. 39 ustawy o pracownikach samorządowych, ustala wynagrodzenia pracowników w regulaminie
wynagradzania.
Kierownictwo Ministerstwo ma świadomość faktu, iż zakres obowiązków osób zatrudnionych
w domach pomocy społecznej jest szeroki, a wymagany w tych zawodach poziom kompetencji
własnych i umiejętności interpersonalnych bardzo wysoki. W związku z powyższym podjęto
działania nad rozwiązaniami systemowymi w zakresie możliwości wsparcia finansowego
wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej - w tym także domów
pomocy społecznej - ze środków budżetu państwa. Do ustawy o pomocy społecznej wprowadzono
zmianę, która umożliwiła przyjęcie przez Radę Ministrów Uchwały nr 62 z dnia 19 czerwca 2024 r.
w sprawie ustanowienia rządowego programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–
2027”. W ramach Programu, zatrudnieni na podstawie umowy o pracę pracownicy domów pomocy
społecznej nabyli prawo do dodatku motywacyjnego w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie
w okresie od 1 lipca 2024 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. Na wypłaty dodatków dla 56 884
pracowników domów pomocy społecznej uruchomiono środki w wysokości ponad 393 mln zł.
Wyjaśniam również, iż w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej został powołany
Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej złożony z ekspertów, praktyków oraz osób
ze świata nauki. Do zadań Zespołu należy m.in. dokonanie analizy i oceny adekwatności
funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej w Polsce rozwiązań - także w zakresie
sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej - oraz opracowanie na tej podstawie propozycji
system ten reformujących. W ramach Zespołu powołana została grupa tematyczna ds. wsparcia
i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
13 Dz. U. z 2024 poz. 1283, z późn. zm.
14 Dz.U. z 2024 r. poz. 1135.
15 Dz.U. z 2024 r. poz. 1638.
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.737.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6885 Pana Posła Sławomira Skwarka w sprawie przywrócenia
dodatku specjalnego do emerytur w ramach rekompensaty za pracę w warunkach szczególnych,
proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Interpelacja dotyczy prawidłowości regulacji odnoszącej się do warunków ustalenia prawa do
rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, zawartej
w art. 2 pkt 5 i art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych1.
W pierwotnym brzemieniu art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych2, rekompensatę
zdefiniowano, jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób,
które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
Z kolei z art. 21 ww. ustawy2 wynikało, po pierwsze, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu,
jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych3, wynoszący co najmniej 15 lat. Po drugie zaś, że taka rekompensata nie przysługuje
osobie, która nabyła wcześniej prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej.
Od samego początku obowiązywania ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata miała
zatem niewątpliwie charakter odszkodowawczy4 i przysługiwała ściśle określonej ustawowo
grupie osób. Wymaga podkreślenia, że właśnie taki charakter rekompensaty został uznany za
zgodny z Konstytucją. W wyroku z 25 listopada 2010 r. Sygn. akt K 27/09 Trybunał orzekł, że art.
21 ust. 1 w związku z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych jest zgodny z art. 2
Konstytucji i wynikającą z niego zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz zasadą zaufania
obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także z art. 32 ust. 1 Konstytucji
i wynikającą z niego zasadą równości.
Wyżej opisany charakter rekompensaty jest również aktualny po zmianach dokonanych ustawą
z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych
ustaw5, które weszły w życie 1 stycznia 2024 r.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych, rekompensata to
„odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy
1 Dz. U. z 2024 r. poz. 1696.
2 Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1556.
3 Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm., dalej powoływanej jako „ustawa emerytalna”.
4 W uzasadnieniu tego orzeczenia, Trybunał stwierdził m. in., że funkcję rekompensaty określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o
emeryturach pomostowych „należy bowiem postrzegać jako część długoletniej reformy systemu ubezpieczeń społecznych,
obejmującej m.in. ograniczenie uprawnień do wcześniejszej emerytury i ujednolicenie wieku emerytalnego wszystkich kategorii
zatrudnionych”. Wskazał również dalej, że skoro „możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę ustawodawca odniósł
jedynie do sytuacji zapoczątkowanych przed dniem wprowadzenia reformy systemu emerytalnego” to „ustawodawca przewidział
możliwość uzyskania emerytury pomostowej i rekompensaty w zamian za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wyłącznie dla osób, które wykonywały prace
uprawniające do emerytur w obniżonym wieku emerytalnym w poprzednim stanie prawnym”.
5 Dz. U. z 2023 r. poz. 1667.
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego
decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej”.
Z kolei z nowego brzmienia art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że rekompensata
przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed 1 stycznia 2009 r. posiada okres pracy w szczególnych
warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej,
wynoszący co najmniej 15 lat. Taka rekompensata nie może zostać przyznana, jeżeli ubezpieczony
miał już wcześniej ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów
ustawy emerytalnej lub przepisów odrębnych.
Podkreślenia wymaga także, że ww. rekompensata jest ustalana dopiero wskutek złożenia przez
ubezpieczanego wniosku o emeryturę z tytułu osiągniecia powszechnego wieku emerytalnego
w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174
ustawy emerytalnej6, zgodnie ze wzorem określonym w art. 22 ustawy o emeryturach
pomostowych.
Celem wprowadzenia prawa do rekompensaty w przepisach ustawy o emeryturach pomostowych
było jego przyznanie tylko tej grupie ubezpieczonych, która po przepracowaniu określonego
okresu w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (wymaganego przepisami
ustawy emerytalnej7 w zw. z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r.
w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub
o szczególnym charakterze8), mogła liczyć na nabycie prawa do przejścia na emeryturę w niższym
wieku emerytalnym, a wskutek przeprowadzonych pod koniec 2008 r. zmian nie mogła nabyć
prawa do emerytury pomostowej.
Ze względu na powyższe, ustawodawca nie mógł przypadkowo skonstruować okresu szczególnego
stażu pracy, wymaganego do uzyskania prawa do rekompensaty, lecz musiał go określić w oparciu
o analizę przepisów rozporządzania Rady Ministrów z 1983 r. Analiza doprowadziła do wybrania9
przez ustawodawcę jednego - niejako „uśrednionego” - okresu szczególnego stażu pracy,
wymaganego do nabycia prawa do emerytury wcześniejszej na podstawie art. 32 ustawy
emerytalnej w zw. z przepisami rozporządzenia RM z 1983 r., a więc 15-letniego okresu pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ww. przepisów.
W rozporządzeniu przewidziano, że w większości rodzajów prac można było uzyskać prawo do
wcześniejszej emerytury po przepracowaniu 15 lat w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze10, ale przewidziano też - w przypadku wykonywania niektórych rodzajów prac -
możliwość jego uzyskania po przepracowaniu 1011 lub 20 lat12.
Z uwagi na powyższe, w opinii ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego,
obowiązujące regulacje dotyczące rekompensaty są prawidłowe, w tym zgodne ze wzorcami
konstytucyjnymi. W związku z tym obecnie nie jest planowana ich nowelizacja.
W związku z treścią interpelacji odnoszącej się do uprawnień pracowników domów pomocy
społecznej, należy gwoli uzupełnienia podkreślić, że ustawodawca przewidział dla części ww.
pracowników podstawowy rodzaj świadczenia, jaki wynika z przepisów ustawy o emeryturach
pomostowych, tj. możliwość ustalenia prawa do emerytury pomostowej. Zgodnie bowiem z pkt 22
zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, do prac o szczególnym charakterze,
zdefiniowanych w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych, a więc prac uprawniających do
uzyskania emerytury pomostowej, należą również „prace personelu sprawującego opiekę nad
mieszkańcami domów pomocy społecznej dla przewlekle psychicznie chorych, niepełnosprawnych
6 Zob. art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych.
7 Zob. art. 32 tej ustawy.
8 Dz. U. Nr 8 poz. 43, z późn. zm., dalej powoływanego jako „rozporządzenie RM z1983 r,”
9 Vide art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych
10 Zob. § 4 -7, 9-15 rozporządzeniu RM z1983 r.
11 Zob. § 8 rozporządzeniu RM z1983 r.
12 Zob. § 8a rozporządzeniu RM z1983 r.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
intelektualnie dzieci i młodzieży lub dorosłych, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca
2004 r. o pomocy społecznej13”.Osoby wykonujące te rodzaje pracy i spełniające warunki, o których
mowa w art. 4 ustawy o emeryturach pomostowych, mogą skutecznie ubiegać się przed organem
rentowym o ustalenie im prawa do emerytury pomostowej.
Odnosząc się do pytania dotyczącego podejmowanych przez Kierownictwo Ministerstwa działań
mających na celu poprawę sytuacji zawodowej pracowników Domów Pomocy Społecznej, należy
podkreślić, iż zgodnie z ustawą o pomocy społecznej, prowadzenie domów pomocy społecznej jest
zadaniem własnym gmin, powiatów oraz samorządu województwa. Mając na względzie powyższe
należy wyjaśnić, że pracownicy domów pomocy społecznej są pracownikami samorządowymi,
a warunki ich wynagradzania regulują przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach
samorządowych14oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 25 października 2021 r. w sprawie
wynagradzania pracowników samorządowych15. Rozporządzenie to określa warunki i sposób
wynagradzania pracowników samorządowych, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy
(zatrudnionych na podstawie umowy o pracę), w tym minimalny poziom wynagrodzenia
zasadniczego na poszczególnych stanowiskach. Zatem kształtowanie całkowitej wysokości
wynagrodzenia pracowników pozostaje w gestii pracodawcy samorządowego, który na podstawie
art. 39 ustawy o pracownikach samorządowych, ustala wynagrodzenia pracowników w regulaminie
wynagradzania.
Kierownictwo Ministerstwo ma świadomość faktu, iż zakres obowiązków osób zatrudnionych
w domach pomocy społecznej jest szeroki, a wymagany w tych zawodach poziom kompetencji
własnych i umiejętności interpersonalnych bardzo wysoki. W związku z powyższym podjęto
działania nad rozwiązaniami systemowymi w zakresie możliwości wsparcia finansowego
wynagrodzeń pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej - w tym także domów
pomocy społecznej - ze środków budżetu państwa. Do ustawy o pomocy społecznej wprowadzono
zmianę, która umożliwiła przyjęcie przez Radę Ministrów Uchwały nr 62 z dnia 19 czerwca 2024 r.
w sprawie ustanowienia rządowego programu „Dofinansowanie wynagrodzeń pracowników
jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w postaci dodatku motywacyjnego na lata 2024–
2027”. W ramach Programu, zatrudnieni na podstawie umowy o pracę pracownicy domów pomocy
społecznej nabyli prawo do dodatku motywacyjnego w wysokości 1 000 zł brutto miesięcznie
w okresie od 1 lipca 2024 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. Na wypłaty dodatków dla 56 884
pracowników domów pomocy społecznej uruchomiono środki w wysokości ponad 393 mln zł.
Wyjaśniam również, iż w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej został powołany
Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej złożony z ekspertów, praktyków oraz osób
ze świata nauki. Do zadań Zespołu należy m.in. dokonanie analizy i oceny adekwatności
funkcjonujących w ramach systemu pomocy społecznej w Polsce rozwiązań - także w zakresie
sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej - oraz opracowanie na tej podstawie propozycji
system ten reformujących. W ramach Zespołu powołana została grupa tematyczna ds. wsparcia
i rozwoju kadr w systemie pomocy społecznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
13 Dz. U. z 2024 poz. 1283, z późn. zm.
14 Dz.U. z 2024 r. poz. 1135.
15 Dz.U. z 2024 r. poz. 1638.
-- 3 of 3 --