Interpelacja nr 6854
Interpelacja w sprawie benefitów żywnościowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie benefitów żywnościowych
Interpelacja nr 6854
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie benefitów żywnościowych
Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski
Data wpływu: 06-12-2024
Gniezno, 6 grudnia 2024 r.
Szanowna Pani Ministro,
zwracam się do Pani w związku z apelami wystosowanymi przez pracowników oraz pracodawców, w zakresie dobrowolnego dofinansowania posiłków. Wskazują oni na nowe bariery w dbaniu o dobrostan pracowników za pośrednictwem tzw. benefitów żywieniowych dla pracowników w dużych zakładach pracy.
Wedle moich informacji w ostatnim czasie notujemy niepokojący i nasilający się trend: pracodawcy odchodzą od udzielania tego benefitu swoim pracownikom ze względu na zmianę interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, której dokonał Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w 2023 roku.
Tym samym ZUS nałożył na pracodawców i pracowników uciążliwe w realizacji obowiązki formalnoprawne i księgowe w postaci gromadzenia i ewidencjonowania dowodów (w postaci paragonów) przez okres 10 lat, pomimo że faktyczne brzmienie przepisu rozporządzenia nie wymaga dokumentowania wydawanych przez pracownika środków jeśli dofinansowanie odbywa się za pośrednictwem bonów, talonów, kuponów lub kart żywieniowych, których sieć punktów akceptujących jest ograniczona wyłącznie do podmiotów oferujących posiłki (placówek gastronomicznych i sklepów spożywczych). Dla pracownika oznacza to konieczność przechowywania 250 paragonów rocznie przez okres 10 lat, a dla dużego pracodawcy, zatrudniającego np. 10 tys. pracowników oznacza to konieczność gromadzenia aż 2,5 mln paragonów rocznie. W konsekwencji nowe wymagania ZUS negatywnie wpływają a często blokują zdolność przedsiębiorstw do dbania o dobrostan pracowników przez zaspokojenie ich potrzeb żywieniowych. Warto również podkreślić, że odpowiednie żywienie pracowników przekłada się na mniejsze absencje oraz wyższą wydajność, co jest korzystne nie tylko dla pracowników, ale i dla całego sektora gospodarczego w Polsce.
Przy tym należy przypomnieć, że w raporcie „Indeks Polityki Zdrowego Środowiska Żywnościowego” dla Polski wskazano na konieczność wsparcia inicjatyw promujących zdrowe odżywianie wśród pracowników, szczególnie w prywatnym sektorze, gdzie pracodawcy dobrowolnie podejmują działania w tym zakresie. Przedmiotowe rozporządzenie w swojej celowości odpowiadało na rekomendacje ekspertów, w zakresie stymulowania ulg podatkowych wspierających pracodawców promujących zdrowe, regularne żywienie. Nowa interpretacja przepisów przez ZUS, w tym wypadku jest sprzeczna z celem obowiązujących przepisów.
Wobec powyższego uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:
Czy nowa interpretacja przepisów przez ZUS przeszła konsultacje społeczne z przedstawicielami pracodawców i pracowników?
Czy ministerstwo planuje urealnienie przepisów, aby zmniejszyć bariery biurokratyczne wynikające z konieczności gromadzenia dowodów zakupu posiłków przez pracowników?
Jaka była intencja zmiany interpretacji przepisów przez ZUS w zakresie benefitów żywieniowych? Czy ministerstwo wydawało jakiekolwiek dyspozycje lub wytyczne dotyczące interpretacji tych przepisów?
Czy ministerstwo rozważa wydanie dyspozycji i wytycznych do ZUS, które będą wprost wspierały cel jakim jest promowanie zdrowego, regularnego odżywiania i umożliwiały pracodawcom i pracownikom korzystanie z wskazanych ulg podatkowych bez barier biurokratycznych?
Z wyrazami szacunku
Tadeusz Tomaszewski
Interpelacja nr 6854
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie benefitów żywnościowych
Zgłaszający: Tadeusz Tomaszewski
Data wpływu: 06-12-2024
Gniezno, 6 grudnia 2024 r.
Szanowna Pani Ministro,
zwracam się do Pani w związku z apelami wystosowanymi przez pracowników oraz pracodawców, w zakresie dobrowolnego dofinansowania posiłków. Wskazują oni na nowe bariery w dbaniu o dobrostan pracowników za pośrednictwem tzw. benefitów żywieniowych dla pracowników w dużych zakładach pracy.
Wedle moich informacji w ostatnim czasie notujemy niepokojący i nasilający się trend: pracodawcy odchodzą od udzielania tego benefitu swoim pracownikom ze względu na zmianę interpretacji przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, której dokonał Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) w 2023 roku.
Tym samym ZUS nałożył na pracodawców i pracowników uciążliwe w realizacji obowiązki formalnoprawne i księgowe w postaci gromadzenia i ewidencjonowania dowodów (w postaci paragonów) przez okres 10 lat, pomimo że faktyczne brzmienie przepisu rozporządzenia nie wymaga dokumentowania wydawanych przez pracownika środków jeśli dofinansowanie odbywa się za pośrednictwem bonów, talonów, kuponów lub kart żywieniowych, których sieć punktów akceptujących jest ograniczona wyłącznie do podmiotów oferujących posiłki (placówek gastronomicznych i sklepów spożywczych). Dla pracownika oznacza to konieczność przechowywania 250 paragonów rocznie przez okres 10 lat, a dla dużego pracodawcy, zatrudniającego np. 10 tys. pracowników oznacza to konieczność gromadzenia aż 2,5 mln paragonów rocznie. W konsekwencji nowe wymagania ZUS negatywnie wpływają a często blokują zdolność przedsiębiorstw do dbania o dobrostan pracowników przez zaspokojenie ich potrzeb żywieniowych. Warto również podkreślić, że odpowiednie żywienie pracowników przekłada się na mniejsze absencje oraz wyższą wydajność, co jest korzystne nie tylko dla pracowników, ale i dla całego sektora gospodarczego w Polsce.
Przy tym należy przypomnieć, że w raporcie „Indeks Polityki Zdrowego Środowiska Żywnościowego” dla Polski wskazano na konieczność wsparcia inicjatyw promujących zdrowe odżywianie wśród pracowników, szczególnie w prywatnym sektorze, gdzie pracodawcy dobrowolnie podejmują działania w tym zakresie. Przedmiotowe rozporządzenie w swojej celowości odpowiadało na rekomendacje ekspertów, w zakresie stymulowania ulg podatkowych wspierających pracodawców promujących zdrowe, regularne żywienie. Nowa interpretacja przepisów przez ZUS, w tym wypadku jest sprzeczna z celem obowiązujących przepisów.
Wobec powyższego uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na pytania:
Czy nowa interpretacja przepisów przez ZUS przeszła konsultacje społeczne z przedstawicielami pracodawców i pracowników?
Czy ministerstwo planuje urealnienie przepisów, aby zmniejszyć bariery biurokratyczne wynikające z konieczności gromadzenia dowodów zakupu posiłków przez pracowników?
Jaka była intencja zmiany interpretacji przepisów przez ZUS w zakresie benefitów żywieniowych? Czy ministerstwo wydawało jakiekolwiek dyspozycje lub wytyczne dotyczące interpretacji tych przepisów?
Czy ministerstwo rozważa wydanie dyspozycji i wytycznych do ZUS, które będą wprost wspierały cel jakim jest promowanie zdrowego, regularnego odżywiania i umożliwiały pracodawcom i pracownikom korzystanie z wskazanych ulg podatkowych bez barier biurokratycznych?
Z wyrazami szacunku
Tadeusz Tomaszewski
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
15%
Konkretność
85%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.9 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9254 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.738.2024.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6854, wniesioną przez Pana Posła Tadeusza
Tomaszewskiego w sprawie benefitów żywnościowych, proszę o przyjęcie poniższych
wyjaśnień.
Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.) dalej u.s.u.s., podstawę wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych będących pracownikami stanowi
przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu
zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników nie
uwzględnia się wynagrodzenia oraz zasiłków za czas niezdolności do pracy wskutek choroby
lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Podstawy wymiaru składek nie stanowią też
przychody wymienione w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18
grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 728, z późn. zm.).
Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 11 cytowanego rozporządzenia - w brzmieniu obowiązującym od
1 września 2023 r. - podstawy wymiaru składek nie stanowi wartość finansowanych przez
pracodawcę posiłków oferowanych pracownikom bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu
oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów i kart
przedpłaconych, uprawniających do nabycia wyłącznie posiłków w placówkach
gastronomicznych lub handlowych - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty
450 zł.
Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe ma w mojej ocenie charakter materialnoprawny,
a nie proceduralny i nie reguluje zatem kwestii związanych z trybem i zasadami dowodzenia
przez płatnika składek wyłączenia określonych kwot z podstawy wymiaru składki i jego
prawidłowości. Nie reguluje więc rozkładu obowiązku dostarczania środków dowodowych,
które mają wykazać, że podstawa wymiaru składek została ustalona prawidłowo
z uwzględnieniem § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego, tj. w szczególności, czy
została ona pomniejszona o kwotę nieprzekraczającą 450 zł oraz, czy wartości, o które
została ona pomniejszona, mieszczą się w kategoriach wymienionych przez ten przepis
(posiłki finansowane pracownikom bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu; otrzymane
przez pracowników bony, talony, kupony i karty przedpłacone uprawniające do nabycia
wyłącznie posiłków w placówkach gastronomicznych lub handlowych).
Kwestie te regulowane są wyłącznie przez przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, dotyczące kontroli płatników składek, oraz Kodeksu postępowania
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
administracyjnego, które mają zastosowanie do postępowania wyjaśniającego,
poprzedzającego wydanie przez ZUS decyzji w sprawach spornych.
Z całokształtu omawianych przepisów – zarówno w odniesieniu do kontroli płatników
składek, np. art. 87 ust. 1 pkt 3 oraz art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, jak i ewentualnych następczych postępowań administracyjnych w sprawach
z zakresu ubezpieczeń społecznych, np. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w zw. z art. 123 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych - wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek do
zastosowania § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego spoczywa na płatniku składek.
Odpowiada to przyjętej na gruncie postępowań w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych zasadzie, która wymaga od płatników i ubezpieczonych wykazywania aktywnej
roli w postępowaniu dowodowym obejmującej dostarczanie środków dowodowych,
potwierdzających przysługujące im uprawnienia.
W sprawach dotyczących zwolnienia przychodu uzyskanego przez pracownika z podstawy
wymiaru składek, to na zainteresowanym/stronie spoczywa ciężar udowodnienia istnienia
przesłanek do zastosowania § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego. Ma to szczególne
znaczenie, jeśli wziąć pod uwagę, że – w myśl art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych – rozporządzenie przewiduje wyjątki od generalnej
zasady oskładkowania każdego przychodu pracowniczego.
Odnosząc się do pytania 1. wyjaśniam, że projekt rozporządzenia zmieniającego, którego
przepisy weszły w życie 1 września 2023 r. był przedmiotem konsultacji publicznych
i opiniowania. Pragnę jednak zauważyć, że realizacja przepisów o ubezpieczeniach
społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych
oraz wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie
zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych należy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
a interpretacja przepisów przez Zakład nie podlega konsultacjom społecznym
z przedstawicielami pracodawców i pracowników.
W zakresie pytania 2. wyjaśniam, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest
otwarte na przeprowadzenie nowelizacji rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad
ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Należy jednak
zauważyć, że proponowane dotychczas przez stronę społeczną (zarówno związki zawodowe,
jak i organizacje pracodawców) zmiany, w opinii Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej, ze względu na materialnoprawny charakter przywołanego rozporządzenia dalej
nie będą miały wpływu na zasady i tryb dowodzenia przez płatnika składek wyłączenia
określonych kwot z podstawy wymiaru składki i jego prawidłowość. Kwestie te w dalszym
ciągu będzie regulować u.s.u.s. i Kodeks postępowania administracyjnego. Przykładowo,
postulowane przez stronę społeczną wprowadzenie umowy zawartej między prowadzącym
placówkę a wydającym bony, talony, kupony i karty przedpłacone nie będzie przesądzać o
sposobie wiarygodnego dowodzenia okoliczności, że były one faktycznie wydatkowane na
cele związane z posiłkami.
Odnosząc się do pytania 3. wskazuję, że ewentualne wymieniane przez pracowników
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w kontaktach roboczych pisma nie stanowią źródła prawa i nie mogą mieć istotnego wpływu
na treść i praktykę ich stosowania. Ma to szczególne znaczenie, biorąc pod uwagę, że zgodnie
z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nadzór nad zgodnością działań
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych
w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma również, w jego ramach, możliwości wydawania
ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Możliwości takiej nie dopuszcza art. 34a ust. 1 ustawy
o Radzie Ministrów wskazując, że polecenia takie mogą być kierowane tylko do jednostek
organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej (a zatem – nie do ZUS).
Rolę organu stosującego prawo w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przepisy przypisują
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Należy podkreślić, że każdy płatnik składek, zgodnie
z art. 83d ust. 1 u.s.u.s., może wystąpić do ZUS o wydanie interpretacji indywidualnej
w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek (na:
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz
Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
i Fundusz Emerytur Pomostowych) oraz podstawy ich wymiaru. Interpretacje te, stosownie
do art. 34 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
(Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.), są wiążące dla ZUS i zastosowanie się do nich przez
przedsiębiorcę nie może prowadzić do nałożenia na niego sankcji administracyjnych czy
finansowych lub kar w zakresie, w jakim zastosował się on do uzyskanej interpretacji
indywidualnej. Sytuacja taka nie może też prowadzić do obciążenia go daninami w wysokości
wyższej niż ta wynikająca z uzyskanej interpretacji indywidualnej.
Wystąpienie z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji składkowej jest najlepszą
drogą kwestionowania stanowiska ZUS w zakresie wykładni i praktyki stosowania przepisów
dotyczących obowiązków płatników składek. W dalszej kolejności ewentualne
kwestionowanie decyzji ZUS powinno odbywać się w drodze postępowania sądowego.
Odpowiadając na pytanie 4. pragnę podkreślić, że (jak wskazano powyżej) Minister Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej nie może wydawać ZUS wiążących wytycznych i poleceń
dotyczących interpretacji obowiązujących przepisów, niezależnie od celu ich wprowadzenia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.738.2024.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6854, wniesioną przez Pana Posła Tadeusza
Tomaszewskiego w sprawie benefitów żywnościowych, proszę o przyjęcie poniższych
wyjaśnień.
Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, z późn. zm.) dalej u.s.u.s., podstawę wymiaru składek
na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych będących pracownikami stanowi
przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu
zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
W podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników nie
uwzględnia się wynagrodzenia oraz zasiłków za czas niezdolności do pracy wskutek choroby
lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Podstawy wymiaru składek nie stanowią też
przychody wymienione w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18
grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 728, z późn. zm.).
Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 11 cytowanego rozporządzenia - w brzmieniu obowiązującym od
1 września 2023 r. - podstawy wymiaru składek nie stanowi wartość finansowanych przez
pracodawcę posiłków oferowanych pracownikom bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu
oraz wartość otrzymanych przez pracowników bonów, talonów, kuponów i kart
przedpłaconych, uprawniających do nabycia wyłącznie posiłków w placówkach
gastronomicznych lub handlowych - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty
450 zł.
Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na
ubezpieczenia emerytalne i rentowe ma w mojej ocenie charakter materialnoprawny,
a nie proceduralny i nie reguluje zatem kwestii związanych z trybem i zasadami dowodzenia
przez płatnika składek wyłączenia określonych kwot z podstawy wymiaru składki i jego
prawidłowości. Nie reguluje więc rozkładu obowiązku dostarczania środków dowodowych,
które mają wykazać, że podstawa wymiaru składek została ustalona prawidłowo
z uwzględnieniem § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego, tj. w szczególności, czy
została ona pomniejszona o kwotę nieprzekraczającą 450 zł oraz, czy wartości, o które
została ona pomniejszona, mieszczą się w kategoriach wymienionych przez ten przepis
(posiłki finansowane pracownikom bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu; otrzymane
przez pracowników bony, talony, kupony i karty przedpłacone uprawniające do nabycia
wyłącznie posiłków w placówkach gastronomicznych lub handlowych).
Kwestie te regulowane są wyłącznie przez przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, dotyczące kontroli płatników składek, oraz Kodeksu postępowania
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
administracyjnego, które mają zastosowanie do postępowania wyjaśniającego,
poprzedzającego wydanie przez ZUS decyzji w sprawach spornych.
Z całokształtu omawianych przepisów – zarówno w odniesieniu do kontroli płatników
składek, np. art. 87 ust. 1 pkt 3 oraz art. 88 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, jak i ewentualnych następczych postępowań administracyjnych w sprawach
z zakresu ubezpieczeń społecznych, np. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks
postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) w zw. z art. 123 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych - wynika, że ciężar udowodnienia przesłanek do
zastosowania § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego spoczywa na płatniku składek.
Odpowiada to przyjętej na gruncie postępowań w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych zasadzie, która wymaga od płatników i ubezpieczonych wykazywania aktywnej
roli w postępowaniu dowodowym obejmującej dostarczanie środków dowodowych,
potwierdzających przysługujące im uprawnienia.
W sprawach dotyczących zwolnienia przychodu uzyskanego przez pracownika z podstawy
wymiaru składek, to na zainteresowanym/stronie spoczywa ciężar udowodnienia istnienia
przesłanek do zastosowania § 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia składkowego. Ma to szczególne
znaczenie, jeśli wziąć pod uwagę, że – w myśl art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych – rozporządzenie przewiduje wyjątki od generalnej
zasady oskładkowania każdego przychodu pracowniczego.
Odnosząc się do pytania 1. wyjaśniam, że projekt rozporządzenia zmieniającego, którego
przepisy weszły w życie 1 września 2023 r. był przedmiotem konsultacji publicznych
i opiniowania. Pragnę jednak zauważyć, że realizacja przepisów o ubezpieczeniach
społecznych, a w szczególności stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych
oraz wymierzanie i pobieranie składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie
zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń
Pracowniczych należy do zakresu działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych,
a interpretacja przepisów przez Zakład nie podlega konsultacjom społecznym
z przedstawicielami pracodawców i pracowników.
W zakresie pytania 2. wyjaśniam, że Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej jest
otwarte na przeprowadzenie nowelizacji rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad
ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Należy jednak
zauważyć, że proponowane dotychczas przez stronę społeczną (zarówno związki zawodowe,
jak i organizacje pracodawców) zmiany, w opinii Ministra Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej, ze względu na materialnoprawny charakter przywołanego rozporządzenia dalej
nie będą miały wpływu na zasady i tryb dowodzenia przez płatnika składek wyłączenia
określonych kwot z podstawy wymiaru składki i jego prawidłowość. Kwestie te w dalszym
ciągu będzie regulować u.s.u.s. i Kodeks postępowania administracyjnego. Przykładowo,
postulowane przez stronę społeczną wprowadzenie umowy zawartej między prowadzącym
placówkę a wydającym bony, talony, kupony i karty przedpłacone nie będzie przesądzać o
sposobie wiarygodnego dowodzenia okoliczności, że były one faktycznie wydatkowane na
cele związane z posiłkami.
Odnosząc się do pytania 3. wskazuję, że ewentualne wymieniane przez pracowników
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
w kontaktach roboczych pisma nie stanowią źródła prawa i nie mogą mieć istotnego wpływu
na treść i praktykę ich stosowania. Ma to szczególne znaczenie, biorąc pod uwagę, że zgodnie
z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nadzór nad zgodnością działań
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia
społecznego. Nadzór ten nie może dotyczyć spraw indywidualnych, rozstrzyganych
w drodze decyzji administracyjnej. Nie ma również, w jego ramach, możliwości wydawania
ZUS wiążących wytycznych i poleceń. Możliwości takiej nie dopuszcza art. 34a ust. 1 ustawy
o Radzie Ministrów wskazując, że polecenia takie mogą być kierowane tylko do jednostek
organizacyjnych, które nie posiadają osobowości prawnej (a zatem – nie do ZUS).
Rolę organu stosującego prawo w dziedzinie ubezpieczeń społecznych przepisy przypisują
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Należy podkreślić, że każdy płatnik składek, zgodnie
z art. 83d ust. 1 u.s.u.s., może wystąpić do ZUS o wydanie interpretacji indywidualnej
w zakresie obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym, zasad obliczania składek (na:
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz
Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
i Fundusz Emerytur Pomostowych) oraz podstawy ich wymiaru. Interpretacje te, stosownie
do art. 34 ust. 1-2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców
(Dz. U. z 2024 r. poz. 236, z późn. zm.), są wiążące dla ZUS i zastosowanie się do nich przez
przedsiębiorcę nie może prowadzić do nałożenia na niego sankcji administracyjnych czy
finansowych lub kar w zakresie, w jakim zastosował się on do uzyskanej interpretacji
indywidualnej. Sytuacja taka nie może też prowadzić do obciążenia go daninami w wysokości
wyższej niż ta wynikająca z uzyskanej interpretacji indywidualnej.
Wystąpienie z wnioskiem o wydanie indywidualnej interpretacji składkowej jest najlepszą
drogą kwestionowania stanowiska ZUS w zakresie wykładni i praktyki stosowania przepisów
dotyczących obowiązków płatników składek. W dalszej kolejności ewentualne
kwestionowanie decyzji ZUS powinno odbywać się w drodze postępowania sądowego.
Odpowiadając na pytanie 4. pragnę podkreślić, że (jak wskazano powyżej) Minister Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej nie może wydawać ZUS wiążących wytycznych i poleceń
dotyczących interpretacji obowiązujących przepisów, niezależnie od celu ich wprowadzenia.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --