Odpowiedź na interpelację w sprawie systemowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania nieprawidłowościom w procesie wydawania wiz Odpowiedź na interpelację nr 6806 w sprawie systemowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania nieprawidłowościom w procesie wydawania wiz Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Zagranicznych Władysław Teofil Bartoszewski Warszawa, 22-01-2025 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 6806 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego w sprawie systemowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania nieprawidłowościom w procesie wydawania wiz przedstawiam poniżej odpowiedzi na pytania. 1. Jakie działania podjęło Ministerstwo w celu wyeliminowania nieprawidłowości ujawnionych w raporcie komisji badającej aferę wizową z okresu poprzedniego rządu? Niezwłocznie po objęciu władzy obecny rząd podjął niezbędne działania naprawcze w obszarze wizowym. W pierwszej kolejności podjęto decyzje niewymagające znaczącej ingerencji w obowiązujący stan prawny, które dotyczyły w szczególności następujących zagadnień: 1. Uporządkowano priorytetowe procedury wizowe, w tym przede wszystkim z dniem 26 stycznia 2024 r. zawieszony został program Poland. Business Harbour; 2. Przywrócono prawidłowe zasady wydawania wiz humanitarnych, szczególnie dla obywateli Białorusi. Wizy humanitarne wydawane są obecnie osobom, które rzeczywiście potrzebują wsparcia ze strony RP, co jest skrupulatnie weryfikowane – nie wystarczy sama deklaracja cudzoziemca; 3. Zaprzestano wywierania presji na konsulów z pozycji centrali MSZ w kierunku bezwarunkowego i bezrefleksyjnego zwiększania liczby rozpatrywanych wniosków wizowych; 4. Minister Spraw Zagranicznych wydał wytyczne w sprawie rozpoznawania wniosków wizowych w celach, o których mowa w art. 60 ust. 1 pkt 5-6 oraz 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Wytyczne zawierają doświadczenia z praktyki wydawania wiz studenckich i pracowniczych, przypominają konsulom o obowiązujących zasadach i wskazują konkretne instrumenty prawne, z których konsulowie powinni korzystać celem weryfikacji wiarygodności cudzoziemców ubiegających się o wizy. Takimi instrumentami są m.in. mechanizm konsultacji z instytucjami krajowymi na wniosek konsula lub potwierdzanie przez właściwe polskie organy świadectw maturalnych nieuznawanych za równoważne z polskimi (na podstawie obowiązujących umów dwu- lub wielostronnych); 5. Wzmocniony został nadzór nad usługodawcami zewnętrznymi i podniesione zostały opłaty za rozpatrzenie wniosku o wydanie zarówno wizy Schengen, jak i krajowej; 6. Zidentyfikowano zmiany, które należy dokonać w informatycznych systemach konsularnych oraz rozpoczęto prace nad całościową, nową platformą usług konsularnych; 7. Minister Spraw Zagranicznych podniósł opłat za wizy krajowe: opłata za rozpoznanie wniosku wizy krajowej – z 80 do 135 euro; 8. Wprowadzono zasadę bieżącego reagowania na nowe zjawiska migracyjne, tj.: w szybszy i bardziej zdecydowany sposób podejmowane są działania w przypadku zgłaszanych przez konsulów i inne podmioty administracji państwowej nieprawidłowości w obszarze migracyjnym. Przykładem tego może być wprowadzenie obowiązku wizowego dla obywateli Kolumbii, podróżujących do Polski w celu podjęcia pracy – po uzyskaniu informacji o wzmożonym ruchu migracyjnym z tego kierunku i możliwych przypadkach handlu ludźmi; 9. Rozpoczęto prace nad modernizacją informatycznych systemów konsularnych. Równolegle do ww. działań rozpoczęto prace o charakterze systemowym, nakierowane na uszczelnienie przepisów i praktyki wydawania wiz studenckich oraz pracowniczych, dla przeprowadzenia których niezbędne są szerokie działania legislacyjne. Biała Księga nt. działań niezbędnych w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP, efekt pracy ekspertów – przedstawicieli właściwych resortów, zawiera diagnozę problemu i propozycję zmian legislacyjnych nakierowanych na zaostrzenie kryteriów przyznawania polskich wiz studenckich i pracowniczych. Obecnie trwają prace legislacyjne nad implementacją zaleceń tego dokumentu: projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu wyeliminowania nieprawidłowości w systemie wizowym RP jest na finalnym etapie prac rządowych (została przyjęta przez Radę Ministrów w dn. 18 grudnia br.). Niniejszą ustawą nowelizującą zmienione będą m.in. ustawy: ustawa z dnia 12 grudnia 20213 r. o cudzoziemcach, ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, ustawa z dnia 7 lipca 2017 r. o Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej, ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców oraz ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – w zakresie, w jakim jest to konieczne dla właściwego przebiegu procesu wizowego. MSZ ściśle współpracuje z MRPiPS w zakresie projektów aktów normatywnych uszczelniających dostęp cudzoziemców do rynku pracy, które w swojej treści zawierają przepisy dotyczące obligatoryjnych przesłanek odmowy wydania dokumentów uprawniających cudzoziemców do podejmowania pracy na terytorium RP. Proponowane zmiany w przepisach normujących problematykę wydawania cudzoziemcom wiz krajowych w celu odbycia studiów pierwszego stopnia, studiów drugiego stopnia i jednolitych studiów magisterskich, a także wydawania cudzoziemcom zezwolenia na pobyt czasowy w celu kształcenia się na tych studiach oraz korzystania z mobilności studenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zmierzają do: - zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego może zostać wydana albo została wydana wiza krajowa w celu odbycia studiów, - zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego może zostać wydane albo zostało wydane zezwolenie na pobyt czasowy w celu kształcenia się na studiach, - zapewnienia mechanizmów skutecznej weryfikacji deklarowanego przez cudzoziemców tytułu, dla którego jest dopuszczalne korzystanie z mobilności studenta na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, modyfikacji obowiązującego systemu zatwierdzenia jednostek prowadzących studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w celu podjęcia lub kontynuacji studiów, - ustanowienia nowego systemu rekrutacji na studia pierwszego stopnia oraz jednolite studia magisterskie w stosunku do niektórych cudzoziemców, - ustanowienia nowego systemu rekrutacji na studia drugiego stopnia w stosunku do niektórych cudzoziemców. W ocenie MSZ interwencja legislacyjna jest niezbędna m.in. dla wprowadzenia modelu naboru obejmującego złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu wstępnego przeprowadzanego przez uczelnię albo alternatywnie odpowiednio skonstruowanej rozmowy kwalifikacyjnej, co pozwoli na weryfikację wiedzy cudzoziemca w zakresie niezbędnym do podjęcia studiów na określonym kierunku, poziomie i profilu, czy też weryfikację znajomości języka wykładowego. 2. Czy Ministerstwo prowadzi analizy mające na celu ocenę skuteczności obecnych procedur wizowych oraz identyfikację obszarów wymagających usprawnienia? Wprowadzane zmiany są stale monitorowane pod kątem skuteczności i efektywności w zakresie ich stosowania. Konsulowie RP są poddawani wyrywkowym sprawdzeniom dokumentacji wizowej w zakresie stosowania wytycznych MSZ. W ostatnim kwartale 2024 r. odbyły się liczne wizytacje w polskich przedstawicielstwach dyplomatyczno-konsularnych (RPA, Turcja, Azerbejdżan, Pakistan, Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie) mające na celu przegląd systemu rozpatrywania wniosków wizowych i sposobu dystrybucji terminów na spotkania wizowe, jak również właściwego dokumentowania przyjmowania wniosków o wydanie wizy poza zwyczajową kolejnością. 3. Czy rozważane są systemowe rozwiązania oparte na nowoczesnych technologiach, takie jak zautomatyzowane systemy analizy danych, weryfikacji dokumentów czy biometrycznej identyfikacji wnioskodawców podobne do tych, które próbuje wdrożyć rząd Wielkiej Brytanii? MSZ prowadzi działania mające na celu podniesienie efektywności oraz uszczelnienie procesu wizowego. Od kilku lat w wybranych placówkach zagranicznych wykorzystywane jest skanowanie dokumentów podróży również w UV i IR (ultrafiolet i podczerwień), co pozwala ujawniać ewentualne próby fałszerstw (np. usuwanie pieczęci). Należy pamiętać, że polskie procedury wizowe muszą przebiegać w zgodzie ze wspólną polityką wizową UE, jak również prawem polskim. Obywatele państw trzecich, składający wnioski o wydanie wizy jednolitej (Schengen), podlegają identyfikacji biometrycznej w oparciu o obraz odcisków palców pobieranych w trakcie składania wniosku wizowego. W przypadku wnioskujących o wydanie wizy krajowej pobieranie odcisków palców nie jest obecnie przewidziane w polskim prawie. Możliwość pobierania odcisków palców w przypadku wiz krajowych (i zezwoleń pobytowych) jest przewidziana w ramach reformy VIS (Wizowy System informacyjny) na poziomie UE jako element szerszej reformy Wielkoskalowych Systemów Informacyjnych UE. Przewidywane wejście w życie nowych przepisów o VIS to 2026 r. lub 2027 r. Właściwe urzędy i instytucje RP, w tym MSZ, aktywnie uczestniczą w tym przedsięwzięciu. Jednocześnie MSZ przygotowuje nowe rozwiązania zakładające zdalną weryfikację autentyczności dokumentów podróży oraz tożsamości klienta wizowego w ramach procesu umawiania spotkań na złożenie wniosku wizowego. Należy jednak mieć na uwadze, że decyzja w sprawie wydania wizy to wyłączna kompetencja właściwego konsula albo Ministra SZ i proces ten nie może podlegać automatyzacji. Art. 43 ust. 11 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 810/2009 z 13 lipca 2009 r., ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Wizowy w związku z Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1155 z 20 czerwca 2019 r. zmieniającym rozporządzenie (WE) nr 810/2009 ustanawiającym Wspólnotowy Kodeks Wizowy (kodeks wizowy) przewiduje, że dane państwo członkowskie prowadzi ścisły nadzór realizacji postanowień instrumentu prawnego, określonego w załączniku X. W ramach czynności kontrolnych konsulat lub organy centralne danego państwa członkowskiego regularnie, i co najmniej raz na dziewięć miesięcy, przeprowadzają wyrywkowe kontrole w pomieszczeniach usługodawcy zewnętrznego. Obowiązki wynikające z wyżej przywołanych przepisów realizowane są systematycznie przez służbę zagraniczną RP, a efekty ustaleń nadzorczych wdrażane są w celu dostosowania procesu wizowego do dynamiki zachodzących zmian. Dla usprawnienia obsługi interesantów został ustanowiony outsourcing m.in. na Białorusi i jest to jedna z form organizacji obsługi konsularnej, z której korzystają obecnie wszystkie państwa Schengen. Podstawową przesłanką jego wdrożenia jest potrzeba zapewnienia wysokiej jakości usług publicznych w zakresie wydawania wiz. Oprócz usprawnienia i zwiększenia dostępności procedury wizowej, outsourcing ogranicza koszty po stronie wnioskodawcy wizowego związane z wymogiem osobistego stawiennictwa w celu pobrania identyfikatorów biometrycznych. Wnioski przyjmowane są w Punktach Przyjmowania Wniosków Wizowych usługodawcy zewnętrznego. Równolegle, w reakcji na działalność nieuczciwych pośredników wizowych, którzy wcześniej praktycznie zmonopolizowali możliwość zapisu do Punktów Przyjmowania Wniosków Wizowych (PPWW), dla ułatwienia procesu aplikowania o wizy i usprawnienia obsługi interesantów, wprowadzono na Białorusi nowy system rejestracji na złożenie wniosku o wizę. Na chwilę obecną nowy system spełnia pokładane w nim oczekiwania, a obywatele Białorusi mają realną możliwość samodzielnego zarejestrowania się w PPWW, bez konieczności korzystania z usług pośredników. 4. Czy Ministerstwo podejmuje współpracę z innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi w celu wymiany doświadczeń i dobrych praktyk w zakresie zabezpieczenia procesów wizowych przed nadużyciami? Ministerstwo na bieżąco podejmuje współpracę w zakresie zabezpieczenia procesów wizowych przed nadużyciami we właściwych unijnych gremiach roboczych, tj. w grupie roboczej Rady UE ds. wizowych oraz na forum Komitetu ds. wiz. Problematyka ta jest również poruszana w ramach regionalnych konsultacji konsularnych z przedstawicielami państw członkowskich strefy Schengen. Jednym z priorytetów w zbliżającym się półroczu będzie zacieśnienie współpracy na rzecz identyfikacji działań w celu ograniczenia negatywnego wpływu działalności podmiotów utrudniających indywidualnym wnioskodawcom złożenie wniosku wizowego w sposób zgodny z prawem. 5. Czy Ministerstwo testowało lub planuje testowanie pilotażowych rozwiązań mających na celu automatyzację i zabezpieczenie procesów wizowych? Jeśli tak, to jakie są wstępne wyniki tych testów i ich planowany zakres? MSZ przygotowuje nowe rozwiązania zakładające zdalną weryfikację autentyczności dokumentów podróży oraz tożsamości klienta wizowego w ramach procesu umawiania spotkań na złożenie wniosku wizowego. W pierwszej połowie przyszłego roku przewidujemy uruchomienie w wybranych placówkach zagranicznych pilotażu celem zbadania praktycznej efektywności planowanego rozwiązania. Z wyrazami szacunku z up. Władysław Teofil Bartoszewski Sekretarz Stanu