Interpelacja nr 6805
Interpelacja w sprawie zawieszenia programu "Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji
Zgłaszający:
•
Adresat:
Klimat, Energia i Środowisko (95%)
Infrastruktura i Transport (55%)
Sprawiedliwość i Sądy (40%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie zawieszenia programu "Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji
Interpelacja nr 6805
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zawieszenia programu "Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 03-12-2024
Szanowna Pani Minister,
program "Czyste Powietrze" od początku swojego istnienia był jednym z filarów polityki proekologicznej państwa, którego celem było ograniczenie emisji zanieczyszczeń i poprawa jakości powietrza w Polsce. Stanowił również istotne wsparcie dla gospodarstw domowych, które chciały zainwestować w nowoczesne, ekologiczne rozwiązania, takie jak wymiana źródeł ciepła czy termomodernizacja budynków. W obliczu kryzysu klimatycznego oraz stale utrzymującego się problemu smogu w wielu regionach kraju program ten stał się symbolem zaangażowania państwa w walkę o czystsze środowisko i lepszą jakość życia obywateli.
Decyzja o jego nagłym zawieszeniu, podjęta bez uprzedzenia i odpowiedniego przygotowania, może budzić uzasadnione oburzenie społeczne. Wielu obywateli, którzy planowali inwestycje przy wsparciu finansowym programu, zostało pozostawionych w sytuacji niepewności i rozczarowania. Warto zauważyć, że te plany często obejmowały nie tylko poprawę efektywności energetycznej domów, ale także realne oszczędności w wydatkach na energię, które są szczególnie ważne w dobie rosnących kosztów utrzymania.
Zaskakujące jest również to, że program zostaje zawieszony po roku od objęcia przez Panią Minister kierownictwa nad resortem, co rodzi pytania o efektywność działań ministerstwa w zakresie jego poprawy i dostosowania do potrzeb społecznych. Co więcej, zawieszenie programu na kilka miesięcy oznacza kolejne opóźnienia w realizacji jego celów oraz możliwy spadek zaufania obywateli do polityki ekologicznej państwa.
Wiele osób w Polsce uważa za bulwersujące to, że decyzja o wstrzymaniu programu została ogłoszona w ostatniej chwili, pozostawiając Polaków bez możliwości dostosowania się do nowych warunków. Taka sytuacja podważa zaufanie obywateli do państwa, które powinno działać w sposób przewidywalny i transparentny, zwłaszcza w obszarach o tak kluczowym znaczeniu jak ochrona środowiska i wsparcie obywateli w realizacji inwestycji proekologicznych.
W ostatnich dniach pojawiły się informacje, że zawieszenie programu "Czyste Powietrze" było spowodowane stwierdzonymi nieprawidłowościami w jego funkcjonowaniu. Pani Minister podczas jednej z konferencji prasowych wskazała na nieszczelności programu, które rodziły duże ryzyko wyłudzeń. Zaznaczyła również, że dotacje na termomodernizacje trafiały bezpośrednio do wykonawców, co w przypadku ich nieuczciwości narażało beneficjentów na straty.
Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że ministerstwo miało rok na identyfikację i naprawę tych nieprawidłowości, rodzi się pytanie, dlaczego zdecydowano się na tak drastyczny krok jak zawieszenie programu, zamiast wprowadzać stopniowe usprawnienia. Eksperci podkreślają, że zawieszenie programu "Czyste Powietrze" pokazuje bezradność administracji państwowej w zderzeniu z rosnącym zainteresowaniem instrumentami finansowymi do walki ze smogiem.
W kontekście powyższego oraz biorąc pod uwagę informacje o zobowiązaniach finansowych ministerstwa wobec osób, które już skorzystały lub planowały skorzystać z programu "Czyste Powietrze", konieczne jest uzyskanie wyczerpujących wyjaśnień dotyczących tej decyzji oraz działań ministerstwa w tym obszarze.
Zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie były konkretne powody decyzji o nagłym zawieszeniu programu "Czyste Powietrze"?
2. Dlaczego program zawieszono z dnia na dzień, nie dając obywatelom możliwości odpowiedniego przygotowania się do zmiany?
3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło w ostatnim roku działania mające na celu poprawę funkcjonowania programu? Jeśli tak, to jakie były efekty tych działań?
4. Z jakiego powodu dopuszczono do sytuacji, w której program będzie zawieszony na kilka miesięcy, co oznacza dodatkowe opóźnienia w realizacji inwestycji proekologicznych?
5. Jak ministerstwo planuje zrekompensować obywatelom straty wynikające z zawieszenia programu? Czy osoby, które przygotowywały swoje wnioski w ramach obecnych zasad, mogą liczyć na wsparcie?
6. Jakie efekty osiągnięto dzięki programowi "Czyste Powietrze" od momentu jego uruchomienia? Czy ministerstwo posiada szczegółowe analizy dotyczące wpływu programu na jakość powietrza oraz zmniejszenie emisji zanieczyszczeń?
7. Czy ministerstwo analizowało wpływ przerwy w funkcjonowaniu programu na jakość powietrza w Polsce oraz na zaufanie obywateli do instytucji publicznych?
8. Jakie konkretnie nieprawidłowości stwierdzono w funkcjonowaniu programu "Czyste Powietrze"? Czy ministerstwo posiada szczegółowe dane na ten temat?
9. Dlaczego, mimo rocznego okresu na identyfikację i naprawę nieprawidłowości, zdecydowano się na zawieszenie programu zamiast wprowadzać stopniowe usprawnienia?
10. Jakie działania podjęto lub planuje się podjąć w celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości i zapewnienia, że program "Czyste Powietrze" będzie funkcjonował prawidłowo po wznowieniu?
Z poważaniem
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 6805
do ministra klimatu i środowiska
w sprawie zawieszenia programu "Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 03-12-2024
Szanowna Pani Minister,
program "Czyste Powietrze" od początku swojego istnienia był jednym z filarów polityki proekologicznej państwa, którego celem było ograniczenie emisji zanieczyszczeń i poprawa jakości powietrza w Polsce. Stanowił również istotne wsparcie dla gospodarstw domowych, które chciały zainwestować w nowoczesne, ekologiczne rozwiązania, takie jak wymiana źródeł ciepła czy termomodernizacja budynków. W obliczu kryzysu klimatycznego oraz stale utrzymującego się problemu smogu w wielu regionach kraju program ten stał się symbolem zaangażowania państwa w walkę o czystsze środowisko i lepszą jakość życia obywateli.
Decyzja o jego nagłym zawieszeniu, podjęta bez uprzedzenia i odpowiedniego przygotowania, może budzić uzasadnione oburzenie społeczne. Wielu obywateli, którzy planowali inwestycje przy wsparciu finansowym programu, zostało pozostawionych w sytuacji niepewności i rozczarowania. Warto zauważyć, że te plany często obejmowały nie tylko poprawę efektywności energetycznej domów, ale także realne oszczędności w wydatkach na energię, które są szczególnie ważne w dobie rosnących kosztów utrzymania.
Zaskakujące jest również to, że program zostaje zawieszony po roku od objęcia przez Panią Minister kierownictwa nad resortem, co rodzi pytania o efektywność działań ministerstwa w zakresie jego poprawy i dostosowania do potrzeb społecznych. Co więcej, zawieszenie programu na kilka miesięcy oznacza kolejne opóźnienia w realizacji jego celów oraz możliwy spadek zaufania obywateli do polityki ekologicznej państwa.
Wiele osób w Polsce uważa za bulwersujące to, że decyzja o wstrzymaniu programu została ogłoszona w ostatniej chwili, pozostawiając Polaków bez możliwości dostosowania się do nowych warunków. Taka sytuacja podważa zaufanie obywateli do państwa, które powinno działać w sposób przewidywalny i transparentny, zwłaszcza w obszarach o tak kluczowym znaczeniu jak ochrona środowiska i wsparcie obywateli w realizacji inwestycji proekologicznych.
W ostatnich dniach pojawiły się informacje, że zawieszenie programu "Czyste Powietrze" było spowodowane stwierdzonymi nieprawidłowościami w jego funkcjonowaniu. Pani Minister podczas jednej z konferencji prasowych wskazała na nieszczelności programu, które rodziły duże ryzyko wyłudzeń. Zaznaczyła również, że dotacje na termomodernizacje trafiały bezpośrednio do wykonawców, co w przypadku ich nieuczciwości narażało beneficjentów na straty.
Niemniej jednak, biorąc pod uwagę, że ministerstwo miało rok na identyfikację i naprawę tych nieprawidłowości, rodzi się pytanie, dlaczego zdecydowano się na tak drastyczny krok jak zawieszenie programu, zamiast wprowadzać stopniowe usprawnienia. Eksperci podkreślają, że zawieszenie programu "Czyste Powietrze" pokazuje bezradność administracji państwowej w zderzeniu z rosnącym zainteresowaniem instrumentami finansowymi do walki ze smogiem.
W kontekście powyższego oraz biorąc pod uwagę informacje o zobowiązaniach finansowych ministerstwa wobec osób, które już skorzystały lub planowały skorzystać z programu "Czyste Powietrze", konieczne jest uzyskanie wyczerpujących wyjaśnień dotyczących tej decyzji oraz działań ministerstwa w tym obszarze.
Zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Jakie były konkretne powody decyzji o nagłym zawieszeniu programu "Czyste Powietrze"?
2. Dlaczego program zawieszono z dnia na dzień, nie dając obywatelom możliwości odpowiedniego przygotowania się do zmiany?
3. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadziło w ostatnim roku działania mające na celu poprawę funkcjonowania programu? Jeśli tak, to jakie były efekty tych działań?
4. Z jakiego powodu dopuszczono do sytuacji, w której program będzie zawieszony na kilka miesięcy, co oznacza dodatkowe opóźnienia w realizacji inwestycji proekologicznych?
5. Jak ministerstwo planuje zrekompensować obywatelom straty wynikające z zawieszenia programu? Czy osoby, które przygotowywały swoje wnioski w ramach obecnych zasad, mogą liczyć na wsparcie?
6. Jakie efekty osiągnięto dzięki programowi "Czyste Powietrze" od momentu jego uruchomienia? Czy ministerstwo posiada szczegółowe analizy dotyczące wpływu programu na jakość powietrza oraz zmniejszenie emisji zanieczyszczeń?
7. Czy ministerstwo analizowało wpływ przerwy w funkcjonowaniu programu na jakość powietrza w Polsce oraz na zaufanie obywateli do instytucji publicznych?
8. Jakie konkretnie nieprawidłowości stwierdzono w funkcjonowaniu programu "Czyste Powietrze"? Czy ministerstwo posiada szczegółowe dane na ten temat?
9. Dlaczego, mimo rocznego okresu na identyfikację i naprawę nieprawidłowości, zdecydowano się na zawieszenie programu zamiast wprowadzać stopniowe usprawnienia?
10. Jakie działania podjęto lub planuje się podjąć w celu wyeliminowania stwierdzonych nieprawidłowości i zapewnienia, że program "Czyste Powietrze" będzie funkcjonował prawidłowo po wznowieniu?
Z poważaniem
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Krzysztof Bolesta
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
8%
Konkretność
92%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
1 kwot, 2 %
Precyzyjne daty
6
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
4.2 / 1k zn.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (2)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (6)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
10842 znaków
Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WWM.050.17.2024.MB
3528679.13960142.11280503
Warszawa, 18-12-2024
Dotyczy: Interpelacji Posła Krzysztofa Piątkowskiego w sprawie zawieszenia programu
"Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji, K10INT6805
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
decyzja Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) o
tymczasowym wstrzymaniu przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste
Powietrze” związana jest z potrzebą wdrożenia kompleksowych zmian w programie. Ich
celem jest m.in. lepsza ochrona Polek i Polaków przed nieuczciwymi wykonawcami.
Do NFOŚiGW spływały informacje o nadużyciach w programie „Czyste Powietrze”, w tym
także od beneficjentów, którzy dostawali podejrzane oferty. Równocześnie NFOŚiGW
podjął współprace z organami ścigania, pod kątem dopuszczenia się oszustw przez
wykonawców i pośredników.
Program „Czyste Powietrze” w nowej odsłonie zadebiutuje 31 marca 2025 r. Wszystkie
złożone dotychczas wnioski będą nadal rozpatrywane. Dla osób, które rozpoczęły realizację
inwestycji, ale nie zdążyły złożyć wniosku, NFOŚiGW przygotuje specjalne rozwiązanie,
które uwzględni dłuższy okres kwalifikowalności kosztów (od 28 maja 2024 r.).
Odnosząc się do kwestii efektów realizacji programu, na podstawie rocznych sprawozdań z
działalności NFOŚiGW za lata 2018-2023 oraz własnych danych poniżej prezentujemy
wskaźniki realizacji programu w okresie 2019 – I połowa 2024 r.
Wskaźniki realizacji Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” w okresie 2019 - I poł. 2024 *
Lp. Nazwa wskaźnika Jednostka 2019 2020 2021 2022 2023 I poł.
2024 Razem
1 Ilość ograniczonej lub
unikniętej emisji CO2
tys. Mg/
rok 87,4 303,5 518,5 801,7 868,8 299,7 2 879,5
2 Ograniczenie emisji
benzo(a)pirenu Mg/rok 0 1 2 3 4 4 14
3
Zmniejszenie
zapotrzebowania na energię
cieplną i elektryczną
tys. MWh/
rok 269,5 597,9 1 141,9 1 925,5 2 090,5 633 6 658,1
4
Dodatkowa zdolność
wytwarzania energii
elektrycznej zainstalowanych
ogniw fotowoltaicznych
MW 2 4 14 46 97 77 239
5
Ograniczenie emisji pyłu o
średnicy mniejszej niż 10
mikrometrów (PM10)
Mg/rok 240 834 1 503 2 335 3 482 1 596 9 991
6 Liczba budynków o szt. 11 569 38 202 67 428 104 890 124 342 46 682 393 113
-- 1 of 4 --
poprawionej efektywności
energetycznej**
7
Liczba wymienionych
nieefektywnych źródeł
ciepła**
szt. 10 708 33 704 62 432 96 673 108 001 38 112 349 630
* na podstawie inf. z umów zakończonych, wartości uwzględniają zaokrąglenia.
** W sprawozdaniach z działalności NFOŚiGW nazwy wskaźników miały następujące brzmienie:
6) Liczba budynków objętych termomodernizacją (2019-2020),
7) Liczba wymienionych nieefektywnych źródeł ciepła (kotłów starej generacji) na niskoemisyjne w budynkach
istniejących (2019-2021)
W 2024 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wspólnie z NFOŚiGW wprowadziło poniższe
zmiany do programu:
1. Wprowadziliśmy obowiązek wyboru pomp ciepła oraz kotłów zgazowujących
drewno i kotłów na pellet tylko z tych wpisanych na listę zielonych urządzeń i materiałów
(obowiązkowa lista ZUM od 14.06.24 r.).
To gwarancja wyboru urządzeń o potwierdzonej jakości, czyli takich, które
spełniają deklarowane w karcie produktu i etykiecie energetycznej parametry oraz
rzeczywiście przełożą się na efektywniejsze (tańsze) ogrzewanie polskich domów.
To ochrona ludzi, żeby nikt nie naciągał ich na złej jakości urządzenia, które bez
termomodernizacji domu, zamiast obniżać, podwyższają rachunki za ogrzewanie.
2. Daliśmy jedną możliwość aplikowania o najwyższe dofinansowanie dla jednego
domu, co zapewnia, że środki są dostępne dla rzeczywiście potrzebujących.
Beneficjent, który skorzysta z najwyższego poziomu dofinansowania – część 3)
programu – na dany budynek (na podstawie wniosku złożonego od 22.04.2024 r.),
może starać się o dotację na kolejne budynki tylko w ramach części 1) programu
(podstawowy poziom dofinansowania).
3. Doprecyzowaliśmy kwestię prefinansowania i pełnomocnictwa.
Wypłata zaliczki na konto wykonawcy po złożeniu do WFOŚiGW podpisanej
własnoręcznie przez beneficjenta dyspozycji wypłaty zaliczki z kopią faktury
zaliczkowej.
Wniosek o płatność złożony do WFOŚiGW najpóźniej do upływu 120 dnia od daty
wypłaty zaliczki.
Wymóg pełnomocnictwa z podpisem własnoręcznym wnioskodawcy notarialnie
poświadczonym.
Ww. działania okazały się jednak niewystarczające. Nasze działania zahamowały część
nadużyć, ale nie wszystkie, nadal mieliśmy do czynienia z nieuczciwymi praktykami, w tym
m.in. nierzetelnymi wykonawcami czy akwizytorami naciągającymi ludzi na „darmowe”
doradztwo, dotację czy remont domu. Często wiązało się to z uzyskaniem pełnomocnictwa,
które wykorzystywane jest do realizacji projektu wbrew interesowi beneficjenta.
Dochodziło do narzucania horrendalnych marż i innych nieuczciwych praktyk
naruszających dobro ludzi jako konsumentów i beneficjantów programu. Dlatego
potrzebne są kolejne ważne i konkretne zmiany, które jednak wymagają dodatkowej pracy,
analizy i konsultacji ze środowiskami opiniotwórczymi (branżą, NGO, gminami i
pozostałymi partnerami). Program „Czyste Powietrze” potrzebuje kompleksowej reformy.
Jeśli chodzi o skalę nieprawidłowości w programie to w I półroczu 2024 r. przeprowadzono
4,6 tys. kontroli. Liczba kontroli zakończonych wypowiedzeniem umowy w I półroczu 2024
r. to 67, a 573 (czyli 12 proc.) kontrole zakończyły się obniżeniem wartości dotacji.
-- 2 of 4 --
Dla inwestycji realizowanych na podstawie wniosków składanych od 22.04.2024 r.
WFOŚiGW kontrolują co najmniej 5% inwestycji. Kontrole są realizowane na miejscu
inwestycji.
NFOŚiGW przygotował zawiadomienie do prokuratury dotyczące kilku firm, co do których
istnieje uzasadnione podejrzenie popełniania przestępstw w ramach programu „Czyste
Powietrze”. Dotyczy to 6 tys. wniosków o dotacje z programu „Czyste Powietrze” z całej
Polski. Wykonawcy, których działania NFOŚIGW zgłasza prokuraturze, złożyli wnioski o
dotacje w imieniu beneficjentów o wartości ok. 600 mln zł. NFOŚiGW na bieżąco
współpracuje z organami ścigania.
Kontrole przeprowadzone przez NFOŚiGW wykazały podejrzenie nadużyć w działaniu firm
wykonawczych. Nieprawidłowości dotyczą przede wszystkim możliwości popełnienia
oszustwa, wyłudzenia, podrobienia lub przerobienia dokumentu, poświadczenia nieprawdy
oraz posłużenia się dokumentem potwierdzającym nieprawdę.
Zidentyfikowane zostały m.in. przypadki:
zawyżania rachunków za usługi i materiały,
realizacji nieefektywnych inwestycji,
wymuszania udzielenia pełnomocnictwa.
Firmy, których dotyczy zawiadomienie, w imieniu swoich beneficjentów wnioskowały
najczęściej o najwyższy poziom dofinansowania, który w programie wynosi 136,2 tys. zł.
Beneficjenci nie posiadają jednak często żadnych lub prawie żadnych dokumentów
dotyczących realizowanego przedsięwzięcia. Pełnomocnicy nie uzgadniają optymalnego
zakresu prac, ich zakres jest narzucany jako „możliwy do realizacji w ramach dotacji, którą
można uzyskać z programu”. Beneficjenci w większości przypadków nie mają świadomości,
co obejmuje wniosek o dofinansowanie, w tym jakie oświadczenia są tam składane. Po
podpisaniu pełnomocnictwa już o niczym nie są informowani.
Wcześniej do prokuratury i policji trafiły 103 zawiadomienia o podejrzeniu
nieprawidłowości z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Ponadto beneficjenci programu „Czyste Powietrze” składają bezpośrednio do organów
ścigania zawiadomienia, że padli ofiarami oszustw ze strony wykonawców. Zgłoszenia o
nieuczciwych wykonawcach i pośrednikach spływają także do NFOŚiGW oraz WFOŚiGW.
Program po wielu latach funkcjonowania wymagał gruntownych zmian. Ministerstwo
Klimatu i Środowiska wspólnie z NFOŚiGW przeprowadziło w październiku br. szereg
spotkań konsultacyjnych, w których wzięło udział ponad 200 przedstawicieli organizacji
pozarządowych, samorządów, administracji, banków oraz wojewódzkich funduszy ochrony
środowiska i gospodarki wodnej. Efektem tych spotkań są propozycje reform w Programie,
które obejmują:
nowy, czytelny układ programu - podział przedsięwzięć w zależności od
zapotrzebowania budynku na energię użytkową,
aktualizację progów dochodowych w poszczególnych grupach dofinansowania,
ujednolicone poziomy dofinansowania w poszczególnych grupach dochodowych
dla łatwiejszych rozliczeń projektów,
wzrost wymagań odnośnie do klasy efektywności energetycznej dotowanych
urządzeń,
odejście od audytów energetycznych na rzecz świadectw charakterystyki
energetycznej i oceny energetycznej z wizytą eksperta w każdym domu,
-- 3 of 4 --
obowiązek wypłaty zaliczki na konto beneficjenta, a nie wykonawcy,
limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów,
dotacje dla rzeczywiście najuboższych – wymóg posiadania co najmniej 3 lata przed
złożeniem wniosku nieruchomości (wyjątek np. spadek), której zapotrzebowanie
na energię użytkową, w przypadku najwyższego poziomu dofinansowania wynosi
powyżej 150 kWh/m2/rok.
uzyskanie określonego standardu energetycznego – przedsięwzięcie musi
prowadzić do zapotrzebowania na energię użytkową nie większego niż 120
kWh/m2.
Od 9 do 27 grudnia 2024 r. trwa drugi etap konsultacji proponowanych zmian w Programie:
https://www.gov.pl/web/funduszmodernizacyjny/program-priorytetowy-czyste-powietrze
Tymczasowe zawieszenie przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste
Powietrze” nie oznacza obniżenia priorytetu dla działań na rzecz poprawy jakości
powietrza. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w korespondencji z samorządami zwraca
uwagę na potrzebę wykorzystania potencjału gminnych ekodoradców i pracowników
punktów obsługi programu „Czyste Powietrze” do działań, które pozwolą na zwiększenie
zainteresowania mieszkańców poprawą efektywności energetycznej swoich budynków.
Ważna jest identyfikacja osób, które powinny dostosować swoje systemy ogrzewania do
wymagań uchwał antysmogowych. Warto dotrzeć zwłaszcza do rodzin dotkniętych
ubóstwem energetycznym, aby ocenić jakiego wsparcia wymagają. Niezbędna jest również
weryfikacja deklaracji składanych do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.
Aktualna pozostaje potrzeba prowadzenia działań edukacyjnych, informacyjnych i
doradczych w zakresie ochrony powietrza.
Nowa odsłona programu wprowadzi istotną rolę dla gminnych operatorów, których
zadaniem będzie przeprowadzenie beneficjentów o najniższych dochodach przez proces
przygotowania wniosku, realizacji inwestycji i rozliczenia dofinansowania. Powodzenie tej
ścieżki będzie zależało od współpracy i zaangażowania gmin.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
- Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 4 of 4 --
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Odpowiedź na interpelację
DPN-WWM.050.17.2024.MB
3528679.13960142.11280503
Warszawa, 18-12-2024
Dotyczy: Interpelacji Posła Krzysztofa Piątkowskiego w sprawie zawieszenia programu
"Czyste Powietrze" i związanych z nim konsekwencji, K10INT6805
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
decyzja Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) o
tymczasowym wstrzymaniu przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste
Powietrze” związana jest z potrzebą wdrożenia kompleksowych zmian w programie. Ich
celem jest m.in. lepsza ochrona Polek i Polaków przed nieuczciwymi wykonawcami.
Do NFOŚiGW spływały informacje o nadużyciach w programie „Czyste Powietrze”, w tym
także od beneficjentów, którzy dostawali podejrzane oferty. Równocześnie NFOŚiGW
podjął współprace z organami ścigania, pod kątem dopuszczenia się oszustw przez
wykonawców i pośredników.
Program „Czyste Powietrze” w nowej odsłonie zadebiutuje 31 marca 2025 r. Wszystkie
złożone dotychczas wnioski będą nadal rozpatrywane. Dla osób, które rozpoczęły realizację
inwestycji, ale nie zdążyły złożyć wniosku, NFOŚiGW przygotuje specjalne rozwiązanie,
które uwzględni dłuższy okres kwalifikowalności kosztów (od 28 maja 2024 r.).
Odnosząc się do kwestii efektów realizacji programu, na podstawie rocznych sprawozdań z
działalności NFOŚiGW za lata 2018-2023 oraz własnych danych poniżej prezentujemy
wskaźniki realizacji programu w okresie 2019 – I połowa 2024 r.
Wskaźniki realizacji Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” w okresie 2019 - I poł. 2024 *
Lp. Nazwa wskaźnika Jednostka 2019 2020 2021 2022 2023 I poł.
2024 Razem
1 Ilość ograniczonej lub
unikniętej emisji CO2
tys. Mg/
rok 87,4 303,5 518,5 801,7 868,8 299,7 2 879,5
2 Ograniczenie emisji
benzo(a)pirenu Mg/rok 0 1 2 3 4 4 14
3
Zmniejszenie
zapotrzebowania na energię
cieplną i elektryczną
tys. MWh/
rok 269,5 597,9 1 141,9 1 925,5 2 090,5 633 6 658,1
4
Dodatkowa zdolność
wytwarzania energii
elektrycznej zainstalowanych
ogniw fotowoltaicznych
MW 2 4 14 46 97 77 239
5
Ograniczenie emisji pyłu o
średnicy mniejszej niż 10
mikrometrów (PM10)
Mg/rok 240 834 1 503 2 335 3 482 1 596 9 991
6 Liczba budynków o szt. 11 569 38 202 67 428 104 890 124 342 46 682 393 113
-- 1 of 4 --
poprawionej efektywności
energetycznej**
7
Liczba wymienionych
nieefektywnych źródeł
ciepła**
szt. 10 708 33 704 62 432 96 673 108 001 38 112 349 630
* na podstawie inf. z umów zakończonych, wartości uwzględniają zaokrąglenia.
** W sprawozdaniach z działalności NFOŚiGW nazwy wskaźników miały następujące brzmienie:
6) Liczba budynków objętych termomodernizacją (2019-2020),
7) Liczba wymienionych nieefektywnych źródeł ciepła (kotłów starej generacji) na niskoemisyjne w budynkach
istniejących (2019-2021)
W 2024 r. Ministerstwo Klimatu i Środowiska wspólnie z NFOŚiGW wprowadziło poniższe
zmiany do programu:
1. Wprowadziliśmy obowiązek wyboru pomp ciepła oraz kotłów zgazowujących
drewno i kotłów na pellet tylko z tych wpisanych na listę zielonych urządzeń i materiałów
(obowiązkowa lista ZUM od 14.06.24 r.).
To gwarancja wyboru urządzeń o potwierdzonej jakości, czyli takich, które
spełniają deklarowane w karcie produktu i etykiecie energetycznej parametry oraz
rzeczywiście przełożą się na efektywniejsze (tańsze) ogrzewanie polskich domów.
To ochrona ludzi, żeby nikt nie naciągał ich na złej jakości urządzenia, które bez
termomodernizacji domu, zamiast obniżać, podwyższają rachunki za ogrzewanie.
2. Daliśmy jedną możliwość aplikowania o najwyższe dofinansowanie dla jednego
domu, co zapewnia, że środki są dostępne dla rzeczywiście potrzebujących.
Beneficjent, który skorzysta z najwyższego poziomu dofinansowania – część 3)
programu – na dany budynek (na podstawie wniosku złożonego od 22.04.2024 r.),
może starać się o dotację na kolejne budynki tylko w ramach części 1) programu
(podstawowy poziom dofinansowania).
3. Doprecyzowaliśmy kwestię prefinansowania i pełnomocnictwa.
Wypłata zaliczki na konto wykonawcy po złożeniu do WFOŚiGW podpisanej
własnoręcznie przez beneficjenta dyspozycji wypłaty zaliczki z kopią faktury
zaliczkowej.
Wniosek o płatność złożony do WFOŚiGW najpóźniej do upływu 120 dnia od daty
wypłaty zaliczki.
Wymóg pełnomocnictwa z podpisem własnoręcznym wnioskodawcy notarialnie
poświadczonym.
Ww. działania okazały się jednak niewystarczające. Nasze działania zahamowały część
nadużyć, ale nie wszystkie, nadal mieliśmy do czynienia z nieuczciwymi praktykami, w tym
m.in. nierzetelnymi wykonawcami czy akwizytorami naciągającymi ludzi na „darmowe”
doradztwo, dotację czy remont domu. Często wiązało się to z uzyskaniem pełnomocnictwa,
które wykorzystywane jest do realizacji projektu wbrew interesowi beneficjenta.
Dochodziło do narzucania horrendalnych marż i innych nieuczciwych praktyk
naruszających dobro ludzi jako konsumentów i beneficjantów programu. Dlatego
potrzebne są kolejne ważne i konkretne zmiany, które jednak wymagają dodatkowej pracy,
analizy i konsultacji ze środowiskami opiniotwórczymi (branżą, NGO, gminami i
pozostałymi partnerami). Program „Czyste Powietrze” potrzebuje kompleksowej reformy.
Jeśli chodzi o skalę nieprawidłowości w programie to w I półroczu 2024 r. przeprowadzono
4,6 tys. kontroli. Liczba kontroli zakończonych wypowiedzeniem umowy w I półroczu 2024
r. to 67, a 573 (czyli 12 proc.) kontrole zakończyły się obniżeniem wartości dotacji.
-- 2 of 4 --
Dla inwestycji realizowanych na podstawie wniosków składanych od 22.04.2024 r.
WFOŚiGW kontrolują co najmniej 5% inwestycji. Kontrole są realizowane na miejscu
inwestycji.
NFOŚiGW przygotował zawiadomienie do prokuratury dotyczące kilku firm, co do których
istnieje uzasadnione podejrzenie popełniania przestępstw w ramach programu „Czyste
Powietrze”. Dotyczy to 6 tys. wniosków o dotacje z programu „Czyste Powietrze” z całej
Polski. Wykonawcy, których działania NFOŚIGW zgłasza prokuraturze, złożyli wnioski o
dotacje w imieniu beneficjentów o wartości ok. 600 mln zł. NFOŚiGW na bieżąco
współpracuje z organami ścigania.
Kontrole przeprowadzone przez NFOŚiGW wykazały podejrzenie nadużyć w działaniu firm
wykonawczych. Nieprawidłowości dotyczą przede wszystkim możliwości popełnienia
oszustwa, wyłudzenia, podrobienia lub przerobienia dokumentu, poświadczenia nieprawdy
oraz posłużenia się dokumentem potwierdzającym nieprawdę.
Zidentyfikowane zostały m.in. przypadki:
zawyżania rachunków za usługi i materiały,
realizacji nieefektywnych inwestycji,
wymuszania udzielenia pełnomocnictwa.
Firmy, których dotyczy zawiadomienie, w imieniu swoich beneficjentów wnioskowały
najczęściej o najwyższy poziom dofinansowania, który w programie wynosi 136,2 tys. zł.
Beneficjenci nie posiadają jednak często żadnych lub prawie żadnych dokumentów
dotyczących realizowanego przedsięwzięcia. Pełnomocnicy nie uzgadniają optymalnego
zakresu prac, ich zakres jest narzucany jako „możliwy do realizacji w ramach dotacji, którą
można uzyskać z programu”. Beneficjenci w większości przypadków nie mają świadomości,
co obejmuje wniosek o dofinansowanie, w tym jakie oświadczenia są tam składane. Po
podpisaniu pełnomocnictwa już o niczym nie są informowani.
Wcześniej do prokuratury i policji trafiły 103 zawiadomienia o podejrzeniu
nieprawidłowości z Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Ponadto beneficjenci programu „Czyste Powietrze” składają bezpośrednio do organów
ścigania zawiadomienia, że padli ofiarami oszustw ze strony wykonawców. Zgłoszenia o
nieuczciwych wykonawcach i pośrednikach spływają także do NFOŚiGW oraz WFOŚiGW.
Program po wielu latach funkcjonowania wymagał gruntownych zmian. Ministerstwo
Klimatu i Środowiska wspólnie z NFOŚiGW przeprowadziło w październiku br. szereg
spotkań konsultacyjnych, w których wzięło udział ponad 200 przedstawicieli organizacji
pozarządowych, samorządów, administracji, banków oraz wojewódzkich funduszy ochrony
środowiska i gospodarki wodnej. Efektem tych spotkań są propozycje reform w Programie,
które obejmują:
nowy, czytelny układ programu - podział przedsięwzięć w zależności od
zapotrzebowania budynku na energię użytkową,
aktualizację progów dochodowych w poszczególnych grupach dofinansowania,
ujednolicone poziomy dofinansowania w poszczególnych grupach dochodowych
dla łatwiejszych rozliczeń projektów,
wzrost wymagań odnośnie do klasy efektywności energetycznej dotowanych
urządzeń,
odejście od audytów energetycznych na rzecz świadectw charakterystyki
energetycznej i oceny energetycznej z wizytą eksperta w każdym domu,
-- 3 of 4 --
obowiązek wypłaty zaliczki na konto beneficjenta, a nie wykonawcy,
limity dotacji na poszczególne kategorie kosztów,
dotacje dla rzeczywiście najuboższych – wymóg posiadania co najmniej 3 lata przed
złożeniem wniosku nieruchomości (wyjątek np. spadek), której zapotrzebowanie
na energię użytkową, w przypadku najwyższego poziomu dofinansowania wynosi
powyżej 150 kWh/m2/rok.
uzyskanie określonego standardu energetycznego – przedsięwzięcie musi
prowadzić do zapotrzebowania na energię użytkową nie większego niż 120
kWh/m2.
Od 9 do 27 grudnia 2024 r. trwa drugi etap konsultacji proponowanych zmian w Programie:
https://www.gov.pl/web/funduszmodernizacyjny/program-priorytetowy-czyste-powietrze
Tymczasowe zawieszenie przyjmowania nowych wniosków w programie „Czyste
Powietrze” nie oznacza obniżenia priorytetu dla działań na rzecz poprawy jakości
powietrza. Ministerstwo Klimatu i Środowiska w korespondencji z samorządami zwraca
uwagę na potrzebę wykorzystania potencjału gminnych ekodoradców i pracowników
punktów obsługi programu „Czyste Powietrze” do działań, które pozwolą na zwiększenie
zainteresowania mieszkańców poprawą efektywności energetycznej swoich budynków.
Ważna jest identyfikacja osób, które powinny dostosować swoje systemy ogrzewania do
wymagań uchwał antysmogowych. Warto dotrzeć zwłaszcza do rodzin dotkniętych
ubóstwem energetycznym, aby ocenić jakiego wsparcia wymagają. Niezbędna jest również
weryfikacja deklaracji składanych do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków.
Aktualna pozostaje potrzeba prowadzenia działań edukacyjnych, informacyjnych i
doradczych w zakresie ochrony powietrza.
Nowa odsłona programu wprowadzi istotną rolę dla gminnych operatorów, których
zadaniem będzie przeprowadzenie beneficjentów o najniższych dochodach przez proces
przygotowania wniosku, realizacji inwestycji i rozliczenia dofinansowania. Powodzenie tej
ścieżki będzie zależało od współpracy i zaangażowania gmin.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Bolesta
Sekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/
Do wiadomości:
- Departament Spraw Parlamentarnych, KPRM
-- 4 of 4 --