Interpelacja w sprawie potrzeby zmiany przepisów dotyczących rozliczenia podatku VAT przez samorządy
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6736
do ministra finansów
w sprawie potrzeby zmiany przepisów dotyczących rozliczenia podatku VAT przez samorządy
Zgłaszający: Lidia Czechak
Data wpływu: 29-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
cztery lata temu Najwyższa Izba Kontroli apelowała o wprowadzenie jaśniejszych przepisów w kwestii podatku VAT w jednostkach samorządu terytorialnego. Obecne rozwiązanie jest niejasne i bardzo często budzi wątpliwości samorządowców. Problem ten podnosi w artykule w Serwisie Samorządowym PAP prof. Artur Mudrecki, dyrektor Centrum Badań nad VAT-em w Akademii Leona Koźmińskiego. Uważa on, że doprecyzować trzeba, w jakich sytuacjach samorządy są opodatkowane VAT-em, a które działania znajdują się poza podatkiem. W tej chwili co miesiąc wiele gmin prosi administrację skarbową o pomoc w wyjaśnieniu wątpliwości, a kwestia interpretacji przepisów według Krajowej Informacji Skarbowej jest jednym z trzech najczęściej powtarzających się problemów.
Jako wieloletni starosta powiatu jarocińskiego również bardzo często zauważałam problemy z interpretacją podatków od towarów i usług i niejasnością przepisów. Orzeczenia sądów są w tym zakresie bardzo niejednorodne, a czasem wprost sprzeczne. Profesor Mudrecki jako przykład rozwiązania obecnego kłopotliwego stanu prawnego podaje, że odniesieniem dla polskich samorządów może być system działający we Francji.
W związku z pokrótce przedstawionymi powyżej problemami proszę o odpowiedź na poniższe pytania:
1. Czy rząd zamierza dokonać zmian w ustawie o podatku od towarów i usług, a szczególnie zmiany kłopotliwego art. 15 ust. 6?
2. Jeżeli takie działania są rozważane, to jak będą wyglądać zmiany w tym zakresie dla samorządów?
Z wyrazami szacunku
Lidia Czechak
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Jarosław Neneman
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8737 znakówfax: +48 22 694 36 84 00-916 Warszawa
gov.pl/finanse
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
1/4
Warszawa, 20 grudnia 2024 roku
Sprawa: Interpelacja nr 6736 w sprawie potrzeby zmiany przepisów
dotyczących rozliczenia podatku VAT przez samorządy
Znak sprawy: PT1.054.45.2024
Kontakt: Kancelaria MF
tel.: +48 22 694 55 55
e-mail: kancelaria@mf.gov.pl
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
nawiązując do interpelacji nr 6736 Pani poseł Lidii Czechak w sprawie potrzeby
zmiany przepisów dotyczących rozliczenia podatku VAT przez samorządy,
uprzejmie informuję:
System podatku VAT w Unii Europejskiej podlega harmonizacji, co oznacza,
że państwa członkowskie zobowiązane są do przestrzegania zgodności krajowych
przepisów w zakresie podatku VAT z regulacjami wynikającymi z prawa unijnego.
Z tych też względów polskie regulacje przyjęte w przepisach ustawy o VAT1 oraz
przepisach aktów wykonawczych do tej ustawy, muszą być zgodne w szczególności
z przepisami dyrektywy VAT2. Dyrektywa ta nakreśla zasady funkcjonowania
systemu VAT wskazując m.in. podmioty uznawane za podatników oraz zakres
przedmiotowy opodatkowania tym podatkiem. Uniemożliwia ona również
państwom członkowskim UE dowolne kształtowanie wysokości stawek
podatkowych i zwolnień od tego podatku.
Zgodnie z ustawą o VAT opodatkowaniu ww. podatkiem podlegają m.in.
zdefiniowane w przepisach ustawy odpłatna dostawa towarów i odpłatne
świadczenie usług na terytorium kraju3. Zarówno odpłatna dostawa towarów, jak
1 Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2024 r. poz. 361, z późn. zm.).
2 Dyrektywa Rady 2006/112/WE z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku
od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, str. 1, z późn. zm.).
3 Art. 5, 7 i 8 ustawy o VAT.
-- 1 of 4 --
2/4
również odpłatne świadczenie usług, podlegają opodatkowaniu, jeżeli są
wykonywane przez podmiot działający w charakterze podatnika podatku od
towarów i usług.
Podatnikami4 są osoby prawne, jednostki organizacyjne niemające osobowości
prawnej oraz osoby fizyczne wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą,
w rozumieniu tej ustawy, bez względu na cel lub rezultat takiej działalności.
Zgodnie z art. 15 ust. 2 działalność gospodarcza obejmuje natomiast wszelką
działalność producentów, handlowców lub usługodawców, w tym podmiotów
pozyskujących zasoby naturalne oraz rolników, a także działalność osób
wykonujących wolne zawody. Działalność gospodarcza obejmuje w szczególności
czynności polegające na wykorzystywaniu towarów lub wartości niematerialnych
i prawnych w sposób ciągły dla celów zarobkowych.
Przepisy dotyczące VAT przewidują w określonych sytuacjach brak opodatkowania
wykonywanych czynności tj. wyłączenie organów władzy oraz innych podmiotów
prawa publicznego z kręgu podatników VAT.
W myśl bowiem art. 15 ust. 6 ustawy o VAT nie uznaje się za podatnika organów
władzy publicznej oraz urzędów obsługujących te organy w zakresie realizowanych
zadań nałożonych odrębnymi przepisami prawa, dla realizacji których zostały one
powołane, z wyłączeniem czynności wykonywanych na podstawie zawartych
umów cywilnoprawnych.
Przepis ten stanowi implementację art. 13 ust. 1 dyrektywy VAT, zgodnie z którym
krajowe, regionalne i lokalne organy władzy oraz inne podmioty prawa publicznego
nie są uważane za podatników w związku z działalnością, którą podejmują lub
transakcjami, których dokonują jako organy władzy publicznej, nawet jeśli
pobierają należności, opłaty, składki lub płatności w związku z takimi działaniami
lub transakcjami. Jednakże w przypadku gdy podejmują one takie działania lub
dokonują takich transakcji, są uważane za podatników w odniesieniu do tych
działań lub transakcji, gdyby wykluczenie ich z kategorii podatników prowadziło
do znaczących zakłóceń konkurencji. W każdych okolicznościach podmioty prawa
publicznego są uważane za podatników w związku z czynnościami określonymi
w załączniku I do dyrektywy VAT, chyba że niewielka skala tych działań sprawia,
że mogą być one pominięte.
Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej (TSUE): „(...) ocena art. 13 ust. 1 dyrektywy 2006/112 w świetle celów
wspomnianej dyrektywy świadczy o tym, że dla zastosowania zasady nieopodatkowania
muszą zostać spełnione łącznie dwa warunki, a mianowicie prowadzenie działalności
przez podmiot publiczny, przy czym działalność ta powinna być wykonywana
w charakterze organu władzy publicznej.”5.
Ponadto: „(...) działalnością wykonywaną w charakterze organu władzy publicznej
w rozumieniu tego przepisu jest działalność wykonywana przez podmioty prawa
4 Art. 15 ust. 1 ustawy o VAT.
5 Wyrok w sprawie C-174/14 Saudacor, pkt 51.
-- 2 of 4 --
3/4
publicznego w ramach właściwego dla nich reżimu prawnego, z wyłączeniem
tej działalności, która jest wykonywana przez nich na tych samych warunkach prawnych,
co prywatni przedsiębiorcy.”6.
W mojej ocenie, polskie przepisy dotyczące VAT w omawianym zakresie
odpowiadają w istocie idei podejścia do opodatkowania podatkiem VAT organów
władzy i podmiotów prawa publicznego wyrażonej w dyrektywie VAT.
Wyłączenie przewidziane w art. 15 ust. 6 ustawy o VAT ma zastosowanie, gdy
podmiot mający status organu władzy publicznej (urzędu obsługującego ten organ)
wykonuje czynności o charakterze władczym (sfera imperium), które związane są
z realizacją zadań nałożonych na ten organ przepisami prawa, do których realizacji
został on powołany (działanie w określonym reżimie publiczno-prawnym).
Natomiast w odniesieniu do pozostałych czynności, mających cywilnoprawny
charakter, a więc zasadniczo takich, przy wykonywaniu których organ władzy
działa jak podmiot komercyjny, organ władzy publicznej, co do zasady, będzie
podatnikiem VAT.
Przepisy w zakresie VAT również szczegółowo określają zasady odliczania podatku
naliczonego – także przez tego rodzaju podmioty. Zgodnie z tymi zasadami, jeżeli
wykonywanie przez dany podmiot czynności odbywa się w ramach władztwa
publicznego (w reżimie publiczno-prawnym, co zasadniczo oznacza brak
opodatkowania VAT), to w świetle przepisów ustawy o VAT wydatki ponoszone
na te działania nie mogą zostać uznane za związane z prowadzoną działalnością
gospodarczą danego podmiotu. W takich sytuacjach nie będzie przysługiwało
prawo do odliczenia VAT naliczonego.
W przypadku wykonywania przez organ władzy czynności jednocześnie
niezwiązanych z działalnością gospodarczą oraz stanowiących taką działalność
(w tym zwolnionych od VAT oraz opodatkowanych tym podatkiem) podatnikowi
przysługuje częściowe odliczenie podatku naliczonego.
Szczegółowe zasady dokonywania odliczeń podatku naliczonego zawarte są
w przepisach art. 86 ustawy o VAT.
W kontekście czynności wykonywanych przez wspomniane w interpelacji
jednostki samorządu terytorialnego podkreślić należy, że ocena ich skutków
prawno-podatkowych w zakresie VAT powinna być dokonywana w oparciu
o kompleksową analizę wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych
występujących w konkretnym przypadku (indywidualnej sprawie). Czasem bowiem
nawet niewielkie, nieistotne na pierwszy rzut oka, różnice (np. w sposobie
wykonywania czynności czy warunkach finansowania) mogą wpłynąć na odmienne
traktowanie tych czynności na gruncie podatku VAT.
Dlatego też, istnieją stosowne narzędzia informujące o skutkach prawno-
podatkowych konkretnych przypadków, jak również zapewniające stosowną
ochronę dla podatników.
6 Wyrok w sprawie C-288/07 Isle of Wight Council, pkt 21.
-- 3 of 4 --
4/4
Jednym z takich narzędzi jest instytucja interpretacji indywidualnej, wydawanej
w trybie art. 14b-14s Ordynacji podatkowej7, o którą może się zwrócić
do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej zainteresowany podmiot – w tym
także jednostka samorządu terytorialnego.
Natomiast w przypadku wątpliwości dotyczących stawki VAT dla konkretnego
towaru/usługi można zwrócić się o wydanie wiążącej informacji stawkowej (WIS)
w trybie art. 42a-42i ustawy o VAT.
Obydwa ww. instrumenty zapewniają podatnikom określoną w przepisach prawa
ochronę.
Mając powyższe na względzie, nie zachodzi w mojej ocenie konieczność zmiany
przepisu art. 15 ust. 6 ustawy o VAT. Problemem nie jest bowiem, jak się wydaje,
sama jego interpretacja, ile jego ocena pod kątem zastosowania w konkretnych,
indywidualnych przypadkach. Jak jednak wskazano powyżej, w przypadku
zaistnienia wątpliwości co do stosowania tej regulacji jednostki samorządu
terytorialnego mają do dyspozycji wskazane powyżej narzędzia interpretacyjne.
Z wyrazami szacunku
Z upoważnienia Ministra Finansów
Jarosław Neneman
Podsekretarz Stanu
7 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383, z późn. zm.).
-- 4 of 4 --