Interpelacja w sprawie nieprawidłowości w instytucjach podległych Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6688
do ministra - członka Rady Ministrów, szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
w sprawie nieprawidłowości w instytucjach podległych Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 28-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
w ostatnich latach w instytucjach podległych Kancelarii Prezesa Rady Ministrów (KPRM) ujawniono szereg nieprawidłowości, które były przedmiotem kontroli i audytów. Szczególnie niepokojące były ustalenia dotyczące powołanego w 2021 roku Instytutu De Republica. Kontrola przeprowadzona przez KPRM wykazała przypadki niegospodarności, takie jak zlecenie czterostronicowego dokumentu za kwotę 36 tys. zł oraz zakup jedwabnych poszetek.
Ponadto Najwyższa Izba Kontroli (NIK) w swoim raporcie dotyczącym wykonania budżetu państwa w 2023 roku wskazała na nieprawidłowości w Instytucie De Republica, w tym na niezasadne przydzielanie i wypłacanie dodatków specjalnych oraz premii.
W związku z powyższym zwracam się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania.
1. Jakie działania podjęto w odpowiedzi na stwierdzone nieprawidłowości w Instytucie De Republica oraz innych instytucjach podległych KPRM w latach 2015-2023?
2. Czy osoby odpowiedzialne za stwierdzone nieprawidłowości poniosły konsekwencje służbowe lub prawne? Jeśli tak, proszę o przedstawienie szczegółów.
3. Czy w którejkolwiek z poruszanych spraw został złożony wniosek do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa? Jeśli tak, proszę o przedstawienie szczegółów.
4. Jakie mechanizmy kontrolne i nadzorcze zostały wprowadzone lub są planowane do wprowadzenia w celu zapobieżenia podobnym nieprawidłowościom w przyszłości?
5. Czy są planowane zmiany w procedurach zatrudniania i zarządzania kadrami w instytucjach podległych KPRM w celu zwiększenia transparentności i efektywności ich działania?
Z poważaniem
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Sekretarz stanu Jakub Stefaniak
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (4)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8431 znakówZastępca Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Jakub Stefaniak
DSP.INT.4610.1279.2024
Warszawa, 20 lutego 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację o numerze K10INT6688, złożoną przez Pana Posła Krzysztofa
Piątkowskiego w sprawie nieprawidłowości w instytucjach podległych Kancelarii Prezesa Rady
Ministrów, przekazuję następujące informacje.
W następstwie weryfikacji zakresu i sposobu wykonywania zadań przez instytuty
nadzorowane przez Prezesa Rady Ministrów Instytut De Republica został postawiony w stan
likwidacji.1 Analogiczną decyzję podjęto wobec Instytutu Pokolenia,2 a nadzór nad Polskim
Instytutem Ekonomicznym powierzono Ministrowi Finansów.3
W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami w funkcjonowaniu instytutów
podległych lub nadzorowanych, Prezes Rady Ministrów podjął decyzję o zmianach na
stanowiskach dyrektorów w następujących jednostkach: Instytucie Strat Wojennych
im. Jana Karskiego, Instytucie Współpracy Polsko-Węgierskiej im. Wacława Felczaka oraz
Instytucie Europy Środkowej. Odwołani zostali również członkowie rad Instytutów, a także
członkowie Rady Instytutu Zachodniego im. Zygmunta Wojciechowskiego oraz Rady
Ośrodka Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, z wyjątkiem Rady funkcjonującej
w Instytucie Współpracy Polsko Węgierskiej im. W. Felczaka. Działania te miały na celu
zapewnienie zgodnego z prawem funkcjonowania tych podmiotów.
W przypadku Instytutu De Republica i Instytutu Pokolenia stwierdzone nieprawidłowości,
a w ich następstwie negatywne oceny organów kontroli zarówno odnośnie do wykonania
planów finansowych, jak i planów działalności obu Instytutów jeszcze przed postawieniem
ich w stan likwidacji spowodowały, że podjęto decyzję o wygaszeniu ich działalności. Proces
ich likwidacji został zakończony z dniem 30 czerwca 2024 r., na podstawie zarządzeń nr 20
i 21 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 marca 2024 r. w sprawie likwidacji Instytutów,
odpowiednio Pokolenia oraz De Republica. Wydatki związane z utrzymaniem Instytutów
były niewspółmierne do efektów działalności tych jednostek. Koszty utrzymania oraz
wynagrodzenia pracowników były wysokie, a zasoby i potencjał na tyle ograniczone, że do
1 M.P. z 2024 r. poz. 183.
2 M.P. z 2024 r. poz. 184.
3 Na podstawie ustawy z 15 maja 2024 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z funkcjonowaniem
administracji rządowej (Dz. U z 2024 r. poz. 834).
-- 1 of 3 --
telefon: +48 22 694 75 31 adres: Al. Ujazdowskie 1/3
adres email: sekretariatDSP@kprm.gov.pl 00-583 Warszawa
adres strony internetowej: www.gov.pl/premier
realizacji zadań statutowych, w tym do prowadzenia działalności wydawniczej
i dokumentacyjnej, w niewielkim zakresie wykorzystywano potencjał pracowników
Instytutów i konieczne było angażowanie podmiotów zewnętrznych. Nieprawidłowości
stwierdzone m.in. przez NIK dotyczyły w szczególności zawierania umów cywilnoprawnych
z pracownikami oraz z osobami z zewnątrz na realizację zadań zbieżnych z zakresem
działania komórek organizacyjnych, zawierania umów cywilnoprawnych z pracownikami
z naruszeniem ustawy o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi,
niecelowego i niegospodarnego wydatkowania środków publicznych czy niezgodnego
z przepisami prowadzenia ksiąg rachunkowych.
W trakcie procesu likwidacji wymienionych powyżej Instytutów zidentyfikowano szereg
kolejnych nieprawidłowości. W ich następstwie złożono wobec byłych pracowników
Instytutów zawiadomienia do prokuratury o możliwości popełnienia przestępstw.
Obejmowały one czyny nieuprawnionego zaciągania zobowiązań finansowych bez
upoważnienia, przekroczenia uprawnień, a to poprzez zawieranie umów z samym sobą w celu
uzyskania korzyści majątkowej przez kierownika jednostki, a także prowadzenia ewidencji
finansowo – księgowej niezgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości oraz polityką
rachunkowości.
Niezależnie od tego wystąpiono do sądów powszechnych z pozwami przeciwko byłym
pracownikom Instytutów oraz podmiotowi gospodarczemu o zapłatę. Pozwy o zapłatę
dotyczą obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w postaci dodatkowego
wynagrodzenia rocznego przez osoby objęte tzw. „ustawa kominową”, zwrotu nienależnie
pobranej odprawy emerytalnej oraz zwrotu wynagrodzenia z tytułu zawartych umów
cywilnoprawnych przez kierownika jednostki. Zawiadomiono Okręgowe Izby Radców
Prawnych o podejrzeniu popełnienia deliktów dyscyplinarnych wobec byłych radców
prawnych Instytutów. W przygotowaniu pozostaje zawiadomienie do prokuratury w sprawie
niegospodarności przy zawieraniu umów najmu na powierzchnię biurową.
W celu zapobieżenia dalszym nieprawidłowościom w działalności Instytutu Strat Wojennych
im. J. Karskiego (wobec wcześniej zidentyfikowanych przez organy kontroli) odwołano
dotychczasowego dyrektora oraz Radę Naukową. Skierowano powództwa do sądów
powszechnych o zwrot nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych z tytułu dodatkowego
wynagrodzenia rocznego oraz o zwrot świadczeń z tytułu przyznanych stypendiów.
W przygotowaniu pozostaje zawiadomienie do prokuratury w sprawie niegospodarności
przy zawieraniu umów najmu na powierzchnię biurową.
W celu zapobieżenia dalszym nieprawidłowościom w działalności Instytutu Współpracy
Polsko Węgierskiej im. W. Felczaka (wobec wcześniej zidentyfikowanych przez organy
kontroli) odwołano dotychczasowego dyrektora. Ponadto weryfikowane są wydatki
Instytutu z dokumentacją źródłową, a stwierdzone kolejne nieprawidłowości to m.in.:
nieprawidłowości w prowadzeniu ksiąg rachunkowych,
nieprawidłowe przeprowadzenie inwentaryzacji i brak jej rozliczenia w księgach
rachunkowych,
nierzetelne prowadzenie dokumentacji związanej z rozliczeniem dofinansowania
(dotacji) oraz przyznawaniem i rozliczaniem stypendiów,
brak rozliczeń należności publicznoprawnych z osobami będącymi obywatelami innego
państwa,
brak sporządzenia planu finansowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz jego
rozliczenia,
zawieranie umów cywilnoprawnych z pominięciem wewnętrznych procedur w zakresie
zamówień publicznych,
dokonywanie wydatków ze środków publicznych związanych z kosztami utworzenia
i rejestracji prywatnej Fundacji im. W. Felczaka.
-- 2 of 3 --
telefon: +48 22 694 75 31 adres: Al. Ujazdowskie 1/3
adres email: sekretariatDSP@kprm.gov.pl 00-583 Warszawa
adres strony internetowej: www.gov.pl/premier
Jednocześnie informuję, że nadal trwają prace nad ustaleniem osób odpowiedzialnych za
nieprawidłowości ujawnione zarówno w toku likwidacji, jak też w funkcjonujących
Instytutach. W przygotowaniu są kolejne zawiadomienia do prokuratury, a także
wystąpienia do Rzecznika dyscypliny finansów publicznych.
W kwestii wykorzystywania przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów mechanizmów
kontrolnych i nadzorczych, pragnę poinformować, że oprócz władczych narzędzi nadzoru,
które są przewidziane wprost w przepisach prawa, stosowane są również niewładcze
narzędzia nadzoru, które pozwalają na korygującą ingerencję w działania podmiotów
nadzorowanych.4
Narzędzia stosowane wobec konkretnych jednostek nadzorowanych zależą od ich specyfiki.
Ustalając ich zestaw, bierze się pod uwagę formę prawną, zadania, stopień zdolności
instytucjonalnej. Co do zasady Kancelaria Prezesa Rady Ministrów ocenia:
adekwatność struktury organizacyjnej jednostki. Pierwsza ocena następuje przed
nadaniem statutu, a kolejna, jeśli sygnalizowana jest potrzeba zmian w organizacji;
stopień zaawansowania realizacji zadań. Zazwyczaj taka analiza przeprowadzana jest
przy okazji zatwierdzania lub opiniowania planów oraz sprawozdań z ich wykonania.
Ponadto w uzasadnionych przypadkach podmioty nadzorowane mają obowiązek
udzielenia pogłębionej informacji o wybranych aspektach działalności. W razie potrzeby
Kancelaria zasięga opinii ministra odpowiedzialnego za zadania, których stopień
realizacji podlega ocenie.
Równie istotnym narzędziem jest analiza wyników kontroli NIK, które były przeprowadzane
w podmiotach nadzorowanych, w tym analiza informacji o wykonaniu wniosków
pokontrolnych. Najdalej idącym narzędziem pozostaje jednak prawo do przeprowadzenia
kontroli w jednostce i wydanie zaleceń pokontrolnych, których wdrożenie również podlega
monitorowaniu.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów
Jakub Stefaniak
Sekretarz Stanu
Zastępca Szefa KPRM
/podpisano kwalifikowanym podpisem elektronicznym/
4 https://www.gov.pl/web/premier/nadzor
-- 3 of 3 --