tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.703.2024.
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pani Posłanki Katarzyny Osos z 3 grudnia 2024 r. znak: 6653,
w sprawie seniorów dotkniętych skrajnym ubóstwem, proszę przyjąć wyjaśnienia
pozostające we właściwości Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Ubóstwo stanowi przedmiot systematycznych prac metodologicznych oraz badań i analiz
statystycznych w Głównym Urzędzie Statystycznym. GUS oblicza miary ubóstwa na
podstawie badania budżetów gospodarstw domowych w oparciu o miesięczne wydatki
(nie dochody). W 2023 r. nastąpił wzrost zasięgu ubóstwa skrajnego we wszystkich grupach
społeczno-ekonomicznych. Przyczyną wysokiego wzrostu ubóstwa jest duży wzrost
wartości koszyka dóbr i usług, służącego m.in. do kalkulacji minimum egzystencji przez
Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, spowodowany utrzymującym się bardzo wysokim
poziomem inflacji w stosunku do lat ubiegłych. Wydatki gospodarstw domowych rosły
wolniej z uwagi na niską skłonność do wydatkowania (rezygnacja z zaspokojenia potrzeb
na skutek galopującej inflacji).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r.
poz. 1283, z późn. zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą
na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych,
których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby
i możliwości. Zasada subsydiarności wyrażona w tym przepisie oznacza więc, że pomoc
społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych
potrzeb. Instytucja ta ma zatem charakter pomocniczy w zakresie wsparcia osób
w pokonywaniu życiowych trudności, a także dopełniający względem świadczeń prawnie
zabezpieczonych w ramach innych systemów. Osoby ubiegające się o wsparcie z systemu
pomocy społecznej powinny w pierwszej kolejności skorzystać z przyznanych im przez
przepisy innych uprawnień, z własnych zasobów majątkowych (pieniężnych
i niepieniężnych) oraz z własnych możliwości działania.
Prawo do świadczeń z pomocy społecznej uzależnione jest od wysokości dochodu. Zgodnie
z art. 9 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, kryteria dochodowe podlegają weryfikacji
co 3 lata, z uwzględnieniem wyniku badań progu interwencji socjalnej. Badania progu
interwencji socjalnej dokonuje Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Kolejna po roku 2021
weryfikacja kryteriów dochodowych została przeprowadzona w 2024 r. W jej wyniku
podwyższono kryteria dochodowe w drodze rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca
2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń
pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1044). Poniższe kwoty kryteriów
dochodowych w pomocy społecznej obowiązują od 1 stycznia 2025 r.:
 dla osoby samotnie gospodarującej: 1 010 zł ( wzrost o 30%, tj. o 234 zł ),
 dla osoby w rodzinie: 823 zł (wzrost o 37%, tj. o 223 zł).

-- 1 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zmiana kwot kryteriów dochodowych wpłynie także na podwyższenie maksymalnej kwoty
zasiłku stałego do 1 229 zł ( wzrost o 23%, tj. o 229 zł). Nowe kryteria przyczynią się z jednej
strony do objęcia wsparciem większej grupy osób i rodzin o najniższych dochodach, z drugiej
zaś do transferu wyższych świadczeń również do osób korzystających z pomocy już dzisiaj.
Należy podkreślić, że pomocy społecznej udziela się na wniosek lub z urzędu, w szczególności
z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej
lub ciężkiej choroby czy przemocy w rodzinie. W 2023 r. najczęstszym powodem udzielenia
pomocy społecznej były: długotrwała lub ciężka choroba, ubóstwo, niepełnosprawność
oraz bezrobocie.
Zarządzeniem nr 24 Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 czerwca 2024 r.
powołano Zespół do spraw reformy systemu pomocy społecznej złożony z ekspertów,
praktyków oraz osób ze świata nauki. Członkowie zespołu analizować będą funkcjonujące
w systemie pomocy społecznej rozwiązania prawne i organizacyjne, by poprzez wyznaczenie
obszarów oraz kierunków zmian wypracować propozycje rozwiązań system ten
reformujących. Do zadań Zespołu należą m.in. analiza i ocena skuteczności rozwiązań
z zakresu wdrażania deinstytucjonalizacji, a także dotyczących sytuacji pracowników
systemu pomocy społecznej oraz dostępności świadczeń, usług czy innych form wsparcia
oferowanych w jego ramach. Ważnym zadaniem Zespołu będzie ponadto przygotowanie
nowej regulacji dotyczącej ustalania kryteriów dochodowych, których weryfikacja powinna
być dokonywana co roku. Po dogłębnej analizie stanu aktualnego, Zespół opracuje
propozycje zmian prawnych oraz innych rekomendacji. Przygotowana reforma powinna
doprowadzić do integracji różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami
państwowymi, samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co
przyczyni się do zwiększenia skuteczności podejmowanych działań pomocowych.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dąży do poprawy sytuacji
bytowej osób samotnych, rodzin, w tym rodzin z dziećmi, osób starszych, czy osób
z niepełnosprawnościami poprzez realizację programów w obszarze pomocy społecznej,
finansowanych ze środków krajowych i unijnych, wśród których wymienić można m.in.:
 Program „Posiłek w szkole i w domu” na lata 2024-2028, przyjęty uchwałą nr 149 Rady
Ministrów z 23 sierpnia 2023 r. (Dz.U. poz. 881). Program zapewnia pomoc w formie
posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia
rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. zarówno dzieciom, które wychowują
się w rodzinach znajdujących się w trudnej sytuacji, jak i osobom starszym,
niepełnosprawnym, o niskich dochodach, osobom i rodzinom znajdującym się
w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej.
 Program „Fundusze Europejskie na Pomoc Żywnościową 2021-2027”. W jego ramach
osoby najbardziej potrzebujące, w tym rodziny z dziećmi czy seniorzy, znajdujące się
w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, mogą od maja 2024 r. korzystać z pomocy
żywnościowej w formie paczek z artykułami spożywczymi lub posiłków. Program
współfinansowany jest ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus. Do
udziału kwalifikują się osoby ze znacznie wyższym dochodem, wynoszącym 265%
kryterium, o którym mowa w art. 8 ustawy o pomocy społecznej.
 Program „Opieka 75+”, którego celem jest poprawa dostępności do usług opiekuńczych,
w tym specjalistycznych usług opiekuńczych zarówno dla osób samotnych, jak
i pozostających w rodzinach, będących w wieku 75 lat lub starszych.
 Program „Korpus Wsparcia Seniorów”, którego celem jest wsparcie finansowe gmin
w zakresie organizowania usług opiekuńczych świadczonych w formie usług sąsiedzkich

-- 2 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
oraz w realizacji usług opiekuńczych poprzez dostęp do tzw. „opieki na odległość”,
mającej na celu poprawę bezpieczeństwa oraz możliwości samodzielnego
funkcjonowania w miejscu zamieszkania osób starszych.
 Program Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pn. „Pokonać bezdomność.
Program pomocy osobom bezdomnym”, którego głównym celem jest inspirowanie
i wspieranie działań nakierowanych na przeciwdziałanie i rozwiązywanie problemu
bezdomności.
 Program Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pn. „Od zależności ku
samodzielności”, nastawiony na pomoc osobom z zaburzeniami psychicznymi, które
własnym staraniem, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości nie są
w stanie samodzielnie ich pokonać, w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej
się znalazły.
Jednocześnie należy zauważyć, że strategiczne ramy polityki krajowej na rzecz ograniczania
ubóstwa i wykluczenia społecznego określa „Krajowy Program Przeciwdziałania Ubóstwu
i Wykluczeniu Społecznemu. Aktualizacja 2021-2027, polityka publiczna z perspektywą do
roku 2030”. Dokument ten został ustanowiony w celu realizacji polityki publicznej
w obszarach związanych z przeciwdziałaniem ubóstwu i wykluczeniu społecznemu,
zawartych w „Strategii na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju” oraz „Strategii Rozwoju
Kapitału Ludzkiego”. Głównym celem przyjętej polityki publicznej w perspektywie do roku
2030 jest redukcja ubóstwa i wykluczenia społecznego oraz poprawa dostępu do usług
świadczonych w odpowiedzi na wyzwania demograficzne. Określone w dokumencie
priorytety i działania koncentrują się na obszarach:
 przeciwdziałania ubóstwu i wykluczeniu społecznemu dzieci i młodzieży,
 przeciwdziałania bezdomności,
 rozwijania usług społecznych dla osób z niepełnosprawnościami, osób starszych
i innych osób potrzebujących wsparcia w codziennym funkcjonowaniu,
 wspierania osób i rodzin poprzez działania instytucji pomocy społecznej oraz działania
podmiotów ekonomii społecznej,
 wspierania integracji cudzoziemców poprzez rozwój usług społecznych dla migrantów
oraz ich integracji na rynku pracy.
Zgodnie z danymi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zawartymi w dokumencie „Emerytury
nowosystemowe wypłacone w grudniu 2023 r. w wysokości niższej niż wysokość najniższej
emerytury’’, emeryturę nowosystemową w wysokości niższej niż najniższa ustawowa
emerytura wypłacono w grudniu 2023 r. 396,8 tys. osobom. Były to emerytury przyznane
osobom o stażu pracy niższym niż 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn.
Emerytur tych,, zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm.), nie podwyższa
się do kwoty emerytury najniższej.
Należy wskazać, że obecnie jedynym warunkiem uzyskania prawa do emerytury jest
osiągnięcie ustawowego wieku emerytalnego, który wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla
mężczyzn. Ustawodawca nie określił natomiast wymaganego minimalnego wymiaru stażu
ubezpieczeniowego. Tym samym, za każdy okres ubezpieczenia przysługuje emerytura.
Powoduje to, że osobom, które krótko pracowały, wypłacane są emerytury nawet w bardzo
niskiej wysokości. Im bardziej ubezpieczony partycypował w tworzeniu dochodów FUS,
tym wyższa będzie jego emerytura.

-- 3 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Podkreślenia wymaga również, że to sam ubezpieczony decyduje o skorzystaniu z prawa
do emerytury w wieku wskazanym w ustawie, czy też o kontynuowaniu pracy zawodowej,
przesuwając w czasie swoje przejście na emeryturę. Jest to w dużej mierze determinowane
jego indywidualną sytuacją, w tym oczekiwaniami dotyczącymi wysokości przyszłej
emerytury, oceną stanu zdrowia, indywidualną pozycją na rynku pracy, czy też planami
dotyczącymi długości odpoczynku po zakończeniu aktywności zawodowej.
Prawo do emerytury i renty obejmuje prawo do ich waloryzacji. Waloryzacja świadczeń
emerytalno-rentowych jest jednym z głównych zadań realizowanych w ramach polityki
społecznej państwa. Stanowi ona element konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia
społecznego, wyrażonego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP. Obecnie obowiązujące zasady
waloryzacji świadczeń określa ustawa o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którą
waloryzacja przeprowadzana jest przy zastosowaniu procentowego wskaźnika waloryzacji,
który odpowiada średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych
w poprzednim roku kalendarzowym, zwiększonemu o co najmniej 20% realnego wzrostu
przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim roku kalendarzowym. Zwiększenie wskaźnika
waloryzacji o co najmniej 20% realnego wzrostu płac jest przedmiotem corocznych
negocjacji w ramach Rady Dialogu Społecznego, przeprowadzanych w czerwcu.
Prognozowany na 2025 r. wskaźnik waloryzacji świadczeń kształtuje się na poziomie ok.
105,82%. Jego faktyczna wysokość będzie znana w połowie lutego 2025 r., po ogłoszeniu
stosownych danych makroekonomicznych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.
Kolejnym działaniem skierowanym do emerytów i rencistów, jest wypłata dodatkowych
rocznych świadczeń pieniężnych (tzw. 13 i 14 emerytury). Celem wymienionych świadczeń
jest poprawa sytuacji materialnej emerytów i rencistów, przede wszystkim tych znajdujących
się w najtrudniejszej sytuacji.
Tzw. 13 emerytura wypłacana jest wszystkim uprawnionym świadczeniobiorcom w kwocie
odpowiadającej wysokości najniższej emerytury obowiązującej a 1 marca roku, w którym
wypłacane jest dodatkowe świadczenie. Świadczenie to wypłacane jest z urzędu wraz ze
świadczeniem podstawowym (emeryturą, rentą). Zgodnie z ustawą dnia 9 stycznia 2020 r.
o dodatkowym rocznym świadczeniu pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz.
U. z 2024 r. poz. 891), w 2025 r. wypłata tzw. 13 emerytury rozpocznie się w kwietniu.
W przypadku kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów
i rencistów - tzw. 14 emerytury - osoby pobierające świadczenie (sumę świadczeń w zbiegu)
w wysokości nieprzekraczającej kwoty 2900 zł brutto uprawnione są do tzw. 14 emerytury
w wysokości najniższej emerytury obowiązującej w danym roku. W przypadku osób
pobierających świadczenie (sumę świadczeń w zbiegu) w wysokości powyżej 2900 zł,
stosowana jest zasada „złotówka za złotówkę”. Minimalna kwota tzw. 14. emerytury wynosi
50 zł. Zgodnie z ustawą z dnia 26 maja 2023 r. o kolejnym dodatkowym rocznym świadczeniu
pieniężnym dla emerytów i rencistów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1407), miesiąc wypłaty tzw.
14 emerytury w 2025 r. określi Rada Ministrów w formie rozporządzenia w sprawie
określenia miesiąca wypłaty kolejnego dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla
emerytów i rencistów.
Przedstawiając powyższe wyjaśnienia pragnę podkreślić, że pomoc emerytom i rencistom
jest jednym z głównych zadań rządu realizowanych w ramach polityki społecznej państwa.
Stąd też rząd reaguje adekwatnie do sytuacji społeczno-gospodarczej, podejmując decyzje
nakierowane na pomoc świadczeniobiorcom.

-- 4 of 5 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Stabilność rozwiązań i bezpieczeństwo seniorów to główne cele rządu, dlatego też
systematycznie wdrażane będą działania zmierzające do poprawienia sytuacji finansowej tej
grupy świadczeniobiorców. Takim działaniem jest m.in. propozycja wprowadzenia
dodatkowej waloryzacji świadczeń w roku, w którym inflacja w pierwszym półroczu
przekroczy 5 proc. Projekt ustawy w tym zakresie został omówiony przez Radę Ministrów,
Rada powróci do jego procedowania, gdy pojawi się ryzyko przekroczenia 5 proc. inflacji.
Kierownictwo Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, jak i cały rząd, ma
świadomość trudnej sytuacji osób ubogich i ich rodzin i dokłada wszelkich starań, by
udzielane wsparcie w jak największym stopniu odpowiadało ich potrzebom i było
dostosowane do zmieniającej się sytuacji ekonomicznej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 5 of 5 --