Interpelacja nr 6633
Interpelacja w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych u pracodawców samorządowych
Zgłaszający:
•
Adresat:
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych u pracodawców samorządowych
Interpelacja nr 6633
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych u pracodawców samorządowych
Zgłaszający: Krzysztof Habura
Data wpływu: 25-11-2024
Szanowna Pani Ministro,
ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz. U. 2024 poz. 288) (dalej jako: ustawa) określa zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i zasady gospodarowania środkami tego funduszu, przeznaczonego na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego.
W myśl przepisu art. 4 ust. 2 ustawy u pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1, tj. zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, oraz pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1c, tj. zatrudniających według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, którzy tworzą fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej – których pracownicy nie są objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia dotyczące wysokości odpisu na fundusz może zawierać regulamin wynagradzania, zaś jeżeli u pracodawcy, o którym mowa wcześniej, nie działa zakładowa organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie wysokości odpisu na fundusz wymagają uzgodnienia z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.
Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Wysokość odpisu podstawowego wynosi co do zasady na jednego zatrudnionego 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą.
Jednostki samorządu terytorialnego zgłosiły mi wątpliwość prawną sprowadzającą się do ustalenia: Czy jest możliwe dokonanie na podstawie zarządzenia wójta (burmistrza, prezydenta) corocznego odpisu ponad odpis podstawowy po dokonaniu wpłaty na wyodrębniony rachunek Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych? Zdaniem przedstawicieli strony samorządowej zarządzenie wójta wydawane byłoby raz w roku w terminie określonym w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i ustalałoby wysokość odpisu w wartości kwotowej na każdego pracownika. Odpis taki byłby dokonywany niezależnie od corocznego odpisu podstawowego naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Zapisy dotyczące sposobu i formy dokonywania odpisu ponad odpis podstawowy na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, jak i konieczność uzgodnienia dodatkowego odpisu z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów zostałyby zamieszczone w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz w regulaminie wynagradzania – przyjętych i obowiązujących w urzędach gmin (miast).
Należy zauważyć, iż pomimo że ustawa w sposób niejednoznaczny wypowiada się na temat prawnej możliwości dokonywania odpisów ponad odpis podstawowy u pracodawców, u których nie obowiązuje układ zbiorowy pracy, to jednakże m.in. kwestia ta była przedmiotem indywidualnej interpretacji podatkowej wydanej przez ministra finansów w dniu 13 czerwca 2013 r., znak IPPB5/423-211/13-2/AS, gdzie wskazany organ wskazał, że istnieje prawna możliwość dokonywania odpisów ponad odpis podstawowy na ZFŚS u pracodawców, u których nie obowiązuje układ zbiorowy pracy, przy czym interpretacja ta dotyczyła spółki prawa handlowego, nie zaś urzędu samorządowego jako zakładu pracy, w którym są zatrudnieni pracownicy samorządowi. Należy zauważyć, iż ustawa nie określa, w tym nie ogranicza, wysokości odpisu ponad odpis podstawowy, zaś wspomniany minister finansów w przywołanej interpretacji indywidualnej wysokość odpisu pozostawił uznaniu spółki, która wskazała, że regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, jak i regulamin wynagradzania będą zawierały zapisy, że wysokość odpisu będzie uwarunkowana od zysku osiągniętego przez spółkę i będzie ustalana w drodze uchwały wspólników.
Stąd proszę Panią Ministrę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy istnieje prawna możliwość dokonywania przez wójtów (burmistrzów, prezydentów) na rzecz pracowników zatrudnionych w urzędach corocznego odpisu ponad odpis podstawowy po dokonaniu wpłaty na wyodrębniony rachunek Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych?
2. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie nr 1, proszę o dodatkowe wskazanie: Czy wysokość corocznego odpisu ponad odpis podstawowy pozostawiona jest uznaniu wójta (burmistrza, prezydenta) jako kierownika zakładu pracy, czy też wysokość tego dodatkowego odpisu jest limitowana?
Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Habura
Interpelacja nr 6633
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych u pracodawców samorządowych
Zgłaszający: Krzysztof Habura
Data wpływu: 25-11-2024
Szanowna Pani Ministro,
ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (t.j. Dz. U. 2024 poz. 288) (dalej jako: ustawa) określa zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych i zasady gospodarowania środkami tego funduszu, przeznaczonego na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego.
W myśl przepisu art. 4 ust. 2 ustawy u pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1, tj. zatrudniający według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, oraz pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1c, tj. zatrudniających według stanu na dzień 1 stycznia danego roku co najmniej 20 i mniej niż 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, którzy tworzą fundusz na wniosek zakładowej organizacji związkowej – których pracownicy nie są objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia dotyczące wysokości odpisu na fundusz może zawierać regulamin wynagradzania, zaś jeżeli u pracodawcy, o którym mowa wcześniej, nie działa zakładowa organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie wysokości odpisu na fundusz wymagają uzgodnienia z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów.
Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Wysokość odpisu podstawowego wynosi co do zasady na jednego zatrudnionego 37,5% przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub w drugim półroczu roku poprzedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą.
Jednostki samorządu terytorialnego zgłosiły mi wątpliwość prawną sprowadzającą się do ustalenia: Czy jest możliwe dokonanie na podstawie zarządzenia wójta (burmistrza, prezydenta) corocznego odpisu ponad odpis podstawowy po dokonaniu wpłaty na wyodrębniony rachunek Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych? Zdaniem przedstawicieli strony samorządowej zarządzenie wójta wydawane byłoby raz w roku w terminie określonym w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych i ustalałoby wysokość odpisu w wartości kwotowej na każdego pracownika. Odpis taki byłby dokonywany niezależnie od corocznego odpisu podstawowego naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. Zapisy dotyczące sposobu i formy dokonywania odpisu ponad odpis podstawowy na Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych, jak i konieczność uzgodnienia dodatkowego odpisu z pracownikiem wybranym przez załogę do reprezentowania jej interesów zostałyby zamieszczone w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych oraz w regulaminie wynagradzania – przyjętych i obowiązujących w urzędach gmin (miast).
Należy zauważyć, iż pomimo że ustawa w sposób niejednoznaczny wypowiada się na temat prawnej możliwości dokonywania odpisów ponad odpis podstawowy u pracodawców, u których nie obowiązuje układ zbiorowy pracy, to jednakże m.in. kwestia ta była przedmiotem indywidualnej interpretacji podatkowej wydanej przez ministra finansów w dniu 13 czerwca 2013 r., znak IPPB5/423-211/13-2/AS, gdzie wskazany organ wskazał, że istnieje prawna możliwość dokonywania odpisów ponad odpis podstawowy na ZFŚS u pracodawców, u których nie obowiązuje układ zbiorowy pracy, przy czym interpretacja ta dotyczyła spółki prawa handlowego, nie zaś urzędu samorządowego jako zakładu pracy, w którym są zatrudnieni pracownicy samorządowi. Należy zauważyć, iż ustawa nie określa, w tym nie ogranicza, wysokości odpisu ponad odpis podstawowy, zaś wspomniany minister finansów w przywołanej interpretacji indywidualnej wysokość odpisu pozostawił uznaniu spółki, która wskazała, że regulamin Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, jak i regulamin wynagradzania będą zawierały zapisy, że wysokość odpisu będzie uwarunkowana od zysku osiągniętego przez spółkę i będzie ustalana w drodze uchwały wspólników.
Stąd proszę Panią Ministrę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Czy istnieje prawna możliwość dokonywania przez wójtów (burmistrzów, prezydentów) na rzecz pracowników zatrudnionych w urzędach corocznego odpisu ponad odpis podstawowy po dokonaniu wpłaty na wyodrębniony rachunek Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych?
2. W przypadku udzielenia odpowiedzi twierdzącej na pytanie nr 1, proszę o dodatkowe wskazanie: Czy wysokość corocznego odpisu ponad odpis podstawowy pozostawiona jest uznaniu wójta (burmistrza, prezydenta) jako kierownika zakładu pracy, czy też wysokość tego dodatkowego odpisu jest limitowana?
Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.
Z wyrazami szacunku
Krzysztof Habura
Odpowiedź urzędowa
Minister Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
3
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
9561 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.696.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Krzysztofa Habury, nr 6633, z 27 listopada 2024 r.
„w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń
socjalnych u pracodawców samorządowych”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zasady tworzenia przez poszczególne grupy pracodawców zakładowego funduszu
świadczeń socjalnych określa ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu
świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 288), zwana dalej ustawą o zfśs. Rozwiązania
przyjęte w tym akcie służą realizacji ogólnej zasady zawartej w art. 16 Kodeksu pracy (K.p.),
która stanowi, iż pracodawca - stosownie do swoich możliwości i warunków - zaspokaja
bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników. Oznacza to, że stosowanie przez
danego pracodawcę, w rozumieniu art. 3 K.p., rozwiązań przewidzianych w ustawie o zfśs
(tworzenie funduszu lub wypłacanie jednorazowego w danym roku świadczenia
urlopowego) powinno uwzględniać możliwości i warunki działania tego pracodawcy,
określone w odrębnych przepisach.
W związku z tym, mając na uwadze zróżnicowane zasady prowadzenia działalności przez
poszczególne grupy pracodawców, regulacje zawarte w ustawie o zfśs określające zasady
tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych także uwzględniają istniejące
zróżnicowanie w zakresie prowadzenia działalności pracodawców. Zgodnie bowiem z treścią
art. 3 powołanej ustawy, obowiązkiem tworzenia funduszu, według zasad określonych w tej
ustawie (art. 5 -7), są objęci pracodawcy zatrudniający na dzień 1 stycznia danego roku co
najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty (art. 3 ust. 1) oraz pracodawcy
prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów
budżetowych – bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników (art. 3 ust. 2).
Nadmienić przy tym należy, iż obowiązek tworzenia zfśs przez pracodawców tzw.
budżetowych, wskazanych w powołanych przepisach art. 3 ust. 2 ustawy o zfśs jest ściśle
powiązany z zasadami prowadzenia przez tych pracodawców gospodarki finansowej
(budżetowej), co m.in. wymaga corocznego planowania konkretnych środków (wydatków) na
realizację obowiązków wynikających z przepisów ustawowych. Dotyczy to także m.in.
tworzenia przez wskazanych pracodawców tzw. budżetowych zakładowego funduszu
świadczeń socjalnych.
Odnosząc się do zagadnienia podnoszonego w interpelacji Pana Posła w sprawie prawnych
możliwości pracodawców do samodzielnego ustalania wysokości odpisu podstawowego na
zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w stosunku do obowiązujących wskaźników tego
odpisu, określonych w art. 5 ustawy o zfśs, uprzejmie informuję, iż ustawa o zfśs zawiera
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozwiązania prawne umożliwiające podejmowanie przez niektórych pracodawców decyzji
w tym zakresie, wynikających z ich możliwości finansowych i pojawiających się potrzeb.
Zgodnie bowiem z przepisami art. 4 ustawy o zfśs, u pracodawców pozabudżetowych1, układ
zbiorowy pracy może dowolnie kształtować wysokość odpisu na fundusz oraz stanowić, że
fundusz nie będzie tworzony. Jednocześnie u tych pracodawców, których pracownicy nie są
objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawach, o których mowa w ust. 1, może
zawierać regulamin wynagradzania. Jeżeli u tych pracodawców nie działa zakładowa
organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie wysokości
odpisu na fundusz lub nietworzenia funduszu wymagają uzgodnienia z pracownikiem, o
którym mowa w art. 8 ust. 2.
W konsekwencji, regulacje zawarte w art. 4 ustawy o zfśs, umożliwiające podejmowanie
przez niektórych pracodawców samodzielnych decyzji o dowolnym kształtowaniu
wysokości odpisu na fundusz - aż do rezygnacji z tworzenia tego funduszu włącznie -
w drodze układu zbiorowego pracy (a gdy pracownicy nie są objęci układem – w regulaminie
wynagradzania), dotyczą wyłącznie pracodawców prowadzących samodzielną, a zatem
pozabudżetową gospodarkę finansową. Zgodnie z tymi przepisami, możliwości dowolnego
kształtowania odpisu podstawowego na zfśs dotyczą wyłącznie pracodawców wskazanych
w art. 3 ust. 1 i 1c ustawy o zfśs, a nie pracodawców tzw. budżetowych2. Z treści tych
przepisów wynika zatem, że takie uprawnienia posiadają pracodawcy będący
przedsiębiorcami.
Dodać należy, że środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pochodzące
z corocznego odpisu podstawowego na ten fundusz zwiększa się także z tytułów
enumeratywnie wymienionych w art. 7 ustawy o zfśs. Wśród wskazanych w tych przepisach
źródeł wymienia się m.in. zysk netto do podziału u pracodawców przedsiębiorców (art. 7 ust.
4) oraz środki określone w odrębnych przepisach (art. 7 ust. 1 pkt 9), co oznaczałoby, iż
możliwość zwiększania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych powinna być wskazana
w tych odrębnych względem ustawy o zfśs przepisach.
W sprawie specyfiki gospodarki budżetowej pracodawców samorządowych, prowadzących
działalność w formie jednostek budżetowych oraz samorządowych zakładów budżetowych
na podstawie przepisów o finansach publicznych, zgodnie z zakresem swoich kompetencji,
stanowisko zajął również Minister Finansów, przedstawiając następujące informacje:
Jednostki sektora finansów publicznych (do których należą także jednostki samorządu
terytorialnego i ich jednostki organizacyjne), w zakresie gospodarki finansowej funkcjonują
na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.
U. z 2024 r., poz. 1530). Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, wydatki ze środków
publicznych powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasady
optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Konieczność
zachowania reguł celowości, oszczędności i efektywności dokonywania wydatków
z budżetów samorządowych wynika także z dyspozycji art. 254 ust. 3 ustawy o finansach
publicznych, który stanowi, że dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot
określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych przeniesień
i zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem
zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.
1 o których mowa w art. 3 ust. 1 i 1c
2 o których mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 211 ust. 4 ustawy o finansach publicznych, podstawą gospodarki finansowej
jednostki samorządu terytorialnego w danym roku budżetowym jest uchwała budżetowa,
która składa się z budżetu i załączników. Uchwała ta określa mi.in. dochody i wydatki
budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Plany przychodów i kosztów samorządowych zakładów budżetowych ujęte są w załączniku
do uchwały budżetowej (art. 214 pkt 3), natomiast samorządowe jednostki budżetowe
pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na
rachunek dochodów budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 11 ust. 1).
W planie wydatków bieżących budżetu jednostki samorządu terytorialnego wyodrębnia się
w szczególności wydatki jednostek budżetowych, w tym na wydatki związane z realizacją ich
statutowych zadań (art. 236 ust.3 pkt 1 lit. b), do których zaliczają się między innymi wydatki
ponoszone zgodnie z przepisami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 233 pkt 1 i 3 ustawy o finansach publicznych, inicjatywa
w sprawie sporządzenia projektu uchwały budżetowej oraz o jej zmianie, przysługuje
zarządowi jednostki samorządu terytorialnego (w omawianej sprawie – wójtowi), natomiast
decyzja co do wysokości środków ujętych w budżecie i ich przeznaczenia należy do organu
stanowiącego, czyli rady gminy. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 pkt ustawy o samorządzie
gminnym, uchwalanie budżetu gminy należy do wyłącznej właściwości rady gminy.
Przedstawiając powyższe zaznaczam, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie
jest uprawniony do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa oraz
dokonywania analizy i oceny treści regulacji zakładowych. W związku z tym, przedstawiane
poglądy prawne, co do zasady nie są wiążące dla stron stosunku pracy, inspektorów pracy
oraz sądów. Minister nie posiada także instrumentów prawnych umożliwiających
bezpośrednie oddziaływanie na stosowanie przez pracodawców przepisów prawa pracy.
W obowiązującym systemie prawa, nadzór i kontrola nad przestrzeganiem (stosowaniem)
przez pracodawców przepisów prawa pracy oraz udzielanie porad prawnych w tym zakresie,
należy do zadań właściwych miejscowo - ze względu na siedzibę pracodawcy - organów
Państwowej Inspekcji Pracy, do których zainteresowany pracownik, a także pracodawca
mogą zwrócić się o pomoc w razie wątpliwości odnośnie do stosowania przepisów prawa
pracy, w tym przepisów ustawy o zfśs. Podkreślić przy tym należy, że jest ona instytucją
odrębną i niezależną w zakresie swojego działania. Podlega ona Sejmowi RP, a nadzór nad jej
działalnością sprawuje Rada Ochrony Pracy, w zakresie określonym przez ustawę
o Państwowej Inspekcji Pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.696.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację Pana Posła Krzysztofa Habury, nr 6633, z 27 listopada 2024 r.
„w sprawie corocznego odpisu ponad odpis podstawowy na zakładowy fundusz świadczeń
socjalnych u pracodawców samorządowych”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zasady tworzenia przez poszczególne grupy pracodawców zakładowego funduszu
świadczeń socjalnych określa ustawa z dnia 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu
świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 288), zwana dalej ustawą o zfśs. Rozwiązania
przyjęte w tym akcie służą realizacji ogólnej zasady zawartej w art. 16 Kodeksu pracy (K.p.),
która stanowi, iż pracodawca - stosownie do swoich możliwości i warunków - zaspokaja
bytowe, socjalne i kulturalne potrzeby pracowników. Oznacza to, że stosowanie przez
danego pracodawcę, w rozumieniu art. 3 K.p., rozwiązań przewidzianych w ustawie o zfśs
(tworzenie funduszu lub wypłacanie jednorazowego w danym roku świadczenia
urlopowego) powinno uwzględniać możliwości i warunki działania tego pracodawcy,
określone w odrębnych przepisach.
W związku z tym, mając na uwadze zróżnicowane zasady prowadzenia działalności przez
poszczególne grupy pracodawców, regulacje zawarte w ustawie o zfśs określające zasady
tworzenia zakładowego funduszu świadczeń socjalnych także uwzględniają istniejące
zróżnicowanie w zakresie prowadzenia działalności pracodawców. Zgodnie bowiem z treścią
art. 3 powołanej ustawy, obowiązkiem tworzenia funduszu, według zasad określonych w tej
ustawie (art. 5 -7), są objęci pracodawcy zatrudniający na dzień 1 stycznia danego roku co
najmniej 50 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty (art. 3 ust. 1) oraz pracodawcy
prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów
budżetowych – bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników (art. 3 ust. 2).
Nadmienić przy tym należy, iż obowiązek tworzenia zfśs przez pracodawców tzw.
budżetowych, wskazanych w powołanych przepisach art. 3 ust. 2 ustawy o zfśs jest ściśle
powiązany z zasadami prowadzenia przez tych pracodawców gospodarki finansowej
(budżetowej), co m.in. wymaga corocznego planowania konkretnych środków (wydatków) na
realizację obowiązków wynikających z przepisów ustawowych. Dotyczy to także m.in.
tworzenia przez wskazanych pracodawców tzw. budżetowych zakładowego funduszu
świadczeń socjalnych.
Odnosząc się do zagadnienia podnoszonego w interpelacji Pana Posła w sprawie prawnych
możliwości pracodawców do samodzielnego ustalania wysokości odpisu podstawowego na
zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w stosunku do obowiązujących wskaźników tego
odpisu, określonych w art. 5 ustawy o zfśs, uprzejmie informuję, iż ustawa o zfśs zawiera
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
rozwiązania prawne umożliwiające podejmowanie przez niektórych pracodawców decyzji
w tym zakresie, wynikających z ich możliwości finansowych i pojawiających się potrzeb.
Zgodnie bowiem z przepisami art. 4 ustawy o zfśs, u pracodawców pozabudżetowych1, układ
zbiorowy pracy może dowolnie kształtować wysokość odpisu na fundusz oraz stanowić, że
fundusz nie będzie tworzony. Jednocześnie u tych pracodawców, których pracownicy nie są
objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawach, o których mowa w ust. 1, może
zawierać regulamin wynagradzania. Jeżeli u tych pracodawców nie działa zakładowa
organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie wysokości
odpisu na fundusz lub nietworzenia funduszu wymagają uzgodnienia z pracownikiem, o
którym mowa w art. 8 ust. 2.
W konsekwencji, regulacje zawarte w art. 4 ustawy o zfśs, umożliwiające podejmowanie
przez niektórych pracodawców samodzielnych decyzji o dowolnym kształtowaniu
wysokości odpisu na fundusz - aż do rezygnacji z tworzenia tego funduszu włącznie -
w drodze układu zbiorowego pracy (a gdy pracownicy nie są objęci układem – w regulaminie
wynagradzania), dotyczą wyłącznie pracodawców prowadzących samodzielną, a zatem
pozabudżetową gospodarkę finansową. Zgodnie z tymi przepisami, możliwości dowolnego
kształtowania odpisu podstawowego na zfśs dotyczą wyłącznie pracodawców wskazanych
w art. 3 ust. 1 i 1c ustawy o zfśs, a nie pracodawców tzw. budżetowych2. Z treści tych
przepisów wynika zatem, że takie uprawnienia posiadają pracodawcy będący
przedsiębiorcami.
Dodać należy, że środki zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pochodzące
z corocznego odpisu podstawowego na ten fundusz zwiększa się także z tytułów
enumeratywnie wymienionych w art. 7 ustawy o zfśs. Wśród wskazanych w tych przepisach
źródeł wymienia się m.in. zysk netto do podziału u pracodawców przedsiębiorców (art. 7 ust.
4) oraz środki określone w odrębnych przepisach (art. 7 ust. 1 pkt 9), co oznaczałoby, iż
możliwość zwiększania zakładowego funduszu świadczeń socjalnych powinna być wskazana
w tych odrębnych względem ustawy o zfśs przepisach.
W sprawie specyfiki gospodarki budżetowej pracodawców samorządowych, prowadzących
działalność w formie jednostek budżetowych oraz samorządowych zakładów budżetowych
na podstawie przepisów o finansach publicznych, zgodnie z zakresem swoich kompetencji,
stanowisko zajął również Minister Finansów, przedstawiając następujące informacje:
Jednostki sektora finansów publicznych (do których należą także jednostki samorządu
terytorialnego i ich jednostki organizacyjne), w zakresie gospodarki finansowej funkcjonują
na zasadach określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.
U. z 2024 r., poz. 1530). Zgodnie z art. 44 ust. 3 pkt 1 tej ustawy, wydatki ze środków
publicznych powinny być dokonywane w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasady
optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Konieczność
zachowania reguł celowości, oszczędności i efektywności dokonywania wydatków
z budżetów samorządowych wynika także z dyspozycji art. 254 ust. 3 ustawy o finansach
publicznych, który stanowi, że dokonywanie wydatków następuje w granicach kwot
określonych w planie finansowym, z uwzględnieniem prawidłowo dokonanych przeniesień
i zgodnie z planowanym przeznaczeniem, w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem
zasady uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów.
1 o których mowa w art. 3 ust. 1 i 1c
2 o których mowa w art. 3 ust. 2 tej ustawy
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Zgodnie z art. 211 ust. 4 ustawy o finansach publicznych, podstawą gospodarki finansowej
jednostki samorządu terytorialnego w danym roku budżetowym jest uchwała budżetowa,
która składa się z budżetu i załączników. Uchwała ta określa mi.in. dochody i wydatki
budżetu jednostki samorządu terytorialnego.
Plany przychodów i kosztów samorządowych zakładów budżetowych ujęte są w załączniku
do uchwały budżetowej (art. 214 pkt 3), natomiast samorządowe jednostki budżetowe
pokrywają swoje wydatki bezpośrednio z budżetu, a pobrane dochody odprowadzają na
rachunek dochodów budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 11 ust. 1).
W planie wydatków bieżących budżetu jednostki samorządu terytorialnego wyodrębnia się
w szczególności wydatki jednostek budżetowych, w tym na wydatki związane z realizacją ich
statutowych zadań (art. 236 ust.3 pkt 1 lit. b), do których zaliczają się między innymi wydatki
ponoszone zgodnie z przepisami ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych.
Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 233 pkt 1 i 3 ustawy o finansach publicznych, inicjatywa
w sprawie sporządzenia projektu uchwały budżetowej oraz o jej zmianie, przysługuje
zarządowi jednostki samorządu terytorialnego (w omawianej sprawie – wójtowi), natomiast
decyzja co do wysokości środków ujętych w budżecie i ich przeznaczenia należy do organu
stanowiącego, czyli rady gminy. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 2 pkt ustawy o samorządzie
gminnym, uchwalanie budżetu gminy należy do wyłącznej właściwości rady gminy.
Przedstawiając powyższe zaznaczam, że Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie
jest uprawniony do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni przepisów prawa oraz
dokonywania analizy i oceny treści regulacji zakładowych. W związku z tym, przedstawiane
poglądy prawne, co do zasady nie są wiążące dla stron stosunku pracy, inspektorów pracy
oraz sądów. Minister nie posiada także instrumentów prawnych umożliwiających
bezpośrednie oddziaływanie na stosowanie przez pracodawców przepisów prawa pracy.
W obowiązującym systemie prawa, nadzór i kontrola nad przestrzeganiem (stosowaniem)
przez pracodawców przepisów prawa pracy oraz udzielanie porad prawnych w tym zakresie,
należy do zadań właściwych miejscowo - ze względu na siedzibę pracodawcy - organów
Państwowej Inspekcji Pracy, do których zainteresowany pracownik, a także pracodawca
mogą zwrócić się o pomoc w razie wątpliwości odnośnie do stosowania przepisów prawa
pracy, w tym przepisów ustawy o zfśs. Podkreślić przy tym należy, że jest ona instytucją
odrębną i niezależną w zakresie swojego działania. Podlega ona Sejmowi RP, a nadzór nad jej
działalnością sprawuje Rada Ochrony Pracy, w zakresie określonym przez ustawę
o Państwowej Inspekcji Pracy.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --