Odpowiedź na interpelację w sprawie nielegalnej migracji Odpowiedź na interpelację nr 6620 w sprawie nielegalnej migracji Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 30-12-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 6620 Pani Poseł Józefy Szczurek-Żelazko oraz grupy Posłów[1] w sprawie nielegalnej migracji, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Odnosząc się do problematyki podniesionej w wystąpieniu, na wstępie warto wyjaśnić, że do przekazywania migrantów między państwami dochodzi na podstawie obowiązujących przepisów prawa i umów międzynarodowych, które regulują przedmiotową kwestię w zależności od celu i charakteru pobytu cudzoziemców na terytorium umawiających się stron. Cudzoziemcy są przekazywani na terytorium Polski z innych Państw Członkowskich Unii Europejskiej (UE), analogicznie jak z Polski do innych PCz UE, na podstawie umów, rozporządzeń oraz porozumień, których stroną jest Rzeczypospolita Polska (RP). Odesłania cudzoziemców bezpośrednio z terytorium Niemiec na terytorium Polski są realizowane na podstawie przepisów rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 604/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie ustanowienia kryteriów i mechanizmów ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonego w jednym z państw członkowskich przez obywatela państwa trzeciego lub bezpaństwowca (rozporządzenie Dublin III)[2] oraz Porozumienia między Rządami państw grupy Schengen i Rządem Rzeczypospolitej Polskiej o przyjmowaniu osób przebywających bez zezwolenia z dnia 29 marca 1991 r. Warto przy tym podkreślić, że we wszystkich przypadkach przekazywanie cudzoziemców następuje w wyznaczonym miejscu i czasie, co z kolei pozwala na właściwą reakcję i przygotowanie służb do ich przyjęcia, a także zastosowanie odpowiednich procedur w odniesieniu do każdej z przyjętych osób. W okresie od 1 stycznia do 1 grudnia 2024 r. z Niemiec do Polski przekazano 291 cudzoziemców zgodnie z rozporządzeniem Dublin III oraz 354 cudzoziemców w ramach readmisji (pełnej i uproszczonej). Dla porównania w całym 2023 r. z Niemiec do Polski odesłano 933 osoby, w tym na podstawie rozporządzenia Dublin III – 388 cudzoziemców, a w ramach readmisji – 545 cudzoziemców. Przedstawiając powyższe dane, uprzejmie informuję, że w opinii Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji (MSWiA) nie ma podstaw do przewidywania, że w 2024 r. liczba cudzoziemców przekazywana z Niemiec do Polski będzie większa niż w 2023 r. W nawiązaniu do pytania Państwa Posłów dotyczącego ewentualnego zaskarżenia mechanizmu relokacji migrantów zawartego w Pakcie o migracji i azylu[3], pragnę poinformować, że opinie prawne, którymi dysponuje MSWiA jednoznacznie wskazują, że brak jest podstaw do takiego zaskarżenia. Jednocześnie należy podkreślić, odnosząc się zarazem do wyrażonego w wystąpieniu postulatu renegocjacji Paktu w kontekście przymusowej relokacji migrantów, że ww. relokacja nie jest obowiązkowa. Odnosząc się szerzej do ww. zagadnienia, warto nadmienić, że na posiedzeniu Komitetu Stałych Przedstawicieli Rządów Państw Członkowskich przy Unii Europejskiej (COREPER), 8 lutego 2024 r., podczas analizy tekstów kompromisowych aktów ustawodawczych objętych Paktem, przedstawiciel Polski zwrócił się do Służb Prawnych Rady (SPR), z wnioskiem o przedstawienie opinii dotyczącej charakteru prawnego relokacji. W odpowiedzi SPR wskazały, że Pakt nie zawiera w sobie elementu obowiązkowych relokacji. Motywy, a także część operacyjna aktów prawnych, będących częścią Paktu, zapewniają Państwom Członkowskim UE swobodę wyboru środków solidarnościowych. Zawarty w ramach Paktu elastyczny mechanizm obowiązkowej solidarności, pozwala na wywiązywanie się ze zobowiązań w ww. zakresie poprzez wykorzystanie następujących elementów: relokacji, wkładów finansowych oraz alternatywnych środków solidarnościowych (np. sprzęt lub personel). W przepisach prawa regulujących ustanowienie przez Radę UE puli solidarności wskazano, że Państwa Członkowskie UE mają pełną swobodę (dobrowolność) wyboru między rodzajami środków solidarności lub mogą wybrać ich kombinację. Powyższe oznacza, że Pakt nie przewiduje przymusowych relokacji, a ponadto, Polska jako kraj zmagający się z presją migracyjną (w postaci m.in. przyjęcia w ramach ochrony czasowej obywateli Ukrainy oraz instrumentalizacji migracji na granicy polsko-białoruskiej), może starać się o zwolnienie z uczestnictwa w jakichkolwiek środkach solidarnościowych. Jednocześnie warto nadmienić, że Rząd RP w koalicji z kilkunastoma Państwami Członkowskimi UE, pracuje nad przygotowaniem koncepcji, mających stanowić dodatkowe, wobec propozycji zawartych w Pakcie, rozwiązania na rzecz ograniczenia nielegalnej migracji do UE, które umożliwiłyby realizację istotnych z punktu widzenia Polski celów w zakresie bezpieczeństwa granic i ograniczenia presji migracyjnej m.in. poprzez zaadresowanie kwestii instrumentalizacji. Efektem podjętej współpracy jest list do Przewodniczącej Komisji Europejskiej, podpisany przez 15 Państw Członkowskich UE z maja 2024 r. oraz zapis w konkluzjach Rady Europejskiej[4], wskazujący, aby w omawianym obszarze rozważyć innowacyjne, względem Paktu, rozwiązania. Obecnie zarówno na forum Rady UE, jak i w ramach nieformalnych formatów i we współpracy z Komisją Europejską, trwają prace nad operacjonalizacją ww. koncepcji. Wskazane prace będą kontynuowane również pod przewodnictwem polskiej prezydencji w Radzie UE. Z kolei w nawiązaniu do pytania o potencjalne konsekwencje społeczno-ekonomiczne, wynikające z przyjęcia Paktu i mechanizmu relokacji migrantów, należy wskazać, że możliwe skutki ww. regulacji zostały uwzględnione w stanowisku Rządu RP do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1351 z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie zarządzania azylem i migracją, zmiany rozporządzeń (UE) 2021/1147 i (UE) 2021/1060 oraz uchylenia rozporządzenia (UE) nr 604/2013[5], przyjętym przez Komitet do Spraw Europejskich 17 listopada 2020 r., przez Komisję do Spraw Unii Europejskiej Sejmu RP 9 grudnia 2020 r. oraz przez Komisję Spraw Unii Europejskiej Senatu RP 16 grudnia 2020 r. Należy zatem wskazać, że powyższe nastąpiło w okresie sprawowania władzy przez poprzedni Rząd. Natomiast, obecny Rząd nie dysponuje dodatkowymi analizami w przedmiotowym zakresie i nie planuje partycypować we wskazanym środku solidarności. Niemniej, warto w tym miejscu nadmienić, że obecnie trwają prace nad powołaniem grupy roboczej przy Międzyresortowym Zespole do Spraw Migracji, mającej na celu uwzględnienie głosów krajowych organizacji pozarządowych reprezentujących szerokie spectrum poglądów na temat migracji i zajmujących się szeroko rozumianą migracją i polityką migracyjną. Powyższe zapewni odpowiednią przestrzeń na wzmocnienie współpracy między stroną rządową a sektorem pozarządowym w procesie tworzenia i realizowania obecnej i przyszłej polskiej strategii migracyjnej. Natomiast odnosząc się do kwestii zabezpieczenia polskich granic przed nielegalną migracją, uprzejmie informuję, że w związku z utrzymującą się nasiloną presją migracyjną na granicy polsko-białoruskiej, wykreowaną przez władze Białorusi jako element działań hybrydowych mających na celu destabilizację Polski i innych Państw Członkowskich UE, Rząd RP podjął szereg działań zaradczych, ukierunkowanych na ochronę wschodniej granicy RP, stanowiącej jednocześnie granicę zewnętrzną w rozumieniu przepisów kodeksu granicznego Schengen[6]. W związku z gwałtowną intensyfikacją ataków hybrydowych z udziałem migrantów, przekraczających granicę polsko-białoruską wbrew przepisom prawa, oraz atakami cudzoziemców, przebywających na ww. granicy, w stosunku do funkcjonariuszy Straży Granicznej (SG), żołnierzy Wojska Polskiego oraz funkcjonariuszy Policji, 12 czerwca 2024 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając na podstawie art. 12a ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy państwowej[7], podpisał rozporządzenie w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi[8] na okres 90 dni. Mając na względzie doświadczenia związane z ustanowieniem strefy buforowej, która pozwoliła na skuteczne ograniczenie aktywności działań grup przemytniczych, ułatwiających proceder nielegalnej migracji, w tym głównie osób zajmujących się fizycznym przewożeniem migrantów z rejonu granicy państwowej w dalsze rejony kraju i do państw Europy Zachodniej oraz zmniejszenie presji migracyjnej na granicy z Białorusią, 9 września 2024 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podpisał rozporządzenie przedłużające zakaz przebywania na określonym obszarze o 90 dni (do 9 grudnia br.)[9], a 6 grudnia 2024 r. podpisał kolejne rozporządzenie[10], przedłużające ww. zakaz o następne 90 dni. Wymaga podkreślenia, że ustanowienie czasowej strefy buforowej przyczyniło się do efektywniejszej ochrony granicy polsko-białoruskiej oraz podniesienia poziomu bezpieczeństwa funkcjonariuszy SG oraz innych służb wspierających działania graniczne w terytorialnym zasięgu służbowej odpowiedzialności Podlaskiego Oddziału SG. Ze względu na utrzymujące się przekroczenia granicy polsko-białoruskiej przez migrantów wbrew przepisom prawa, podjęta została decyzja o modernizacji zabezpieczenia granicy państwowej na odcinku lądowej granicy z Republiką Białorusi w zakresie bariery elektronicznej i fizycznej. Jest ona obecnie realizowana. Modernizacja ww. bariery została zaplanowana na lata 2024-2025, a całość inwestycji podzielono na dwa etapy. Pierwszy etap obejmuje rozwiązania techniczne, eliminujące stwierdzone błędy projektowe w obecnie funkcjonującej barierze, których wprowadzenie jest priorytetowe, a realizacja - możliwa do końca 2024 roku. Natomiast w drugim etapie, przewidziano wprowadzanie rozwiązań technicznych, które pozwolą na sukcesywne zwiększanie poziomu skuteczności już istniejących zabezpieczeń. Termin realizacji ww. etapu przewidziany jest do końca 2025 r. Szacunkowy koszt inwestycji został określony na łączną kwotę około 755 mln zł (w tym: 196 mln zł w 2024 r. oraz 559 mln zł w 2025 r.). Inwestycja zostanie sfinansowana ze środków krajowych. W tym kontekście należy jednak nadmienić, że Komisja Europejska ogłosiła w dniu 11 grudnia 2024 roku przyznanie Polsce 52 mln Euro na dodatkowe zabezpieczenie granicy z Białorusią oraz Rosją. Zakłada się, że ww. modernizacja umożliwi skuteczniejszą realizację czynności służbowych z zakresu ochrony granicy państwowej. W uzupełnieniu powyższego warto nadmienić, że w miejscach, gdzie ze względów technicznych nie było możliwe wybudowanie zapory fizycznej, zostanie zainstalowana bariera elektroniczna wzdłuż rzeki Bug oraz rzek Świsłocz i Istoczanka (o łącznej długości 219 km). Dodatkowo warto wskazać, że w celu zwiększenia bezpieczeństwa na omawianym odcinku granicy Polski, został czasowo zawieszony ruch osobowy na przejściach granicznych, z wyjątkiem przejścia Terespol-Brześć. Ruch towarowy z wykorzystaniem pojazdów ciężarowych zarejestrowanych na terytorium Republiki Białorusi i Rosji został również zawieszony. Natomiast, dopuszczony jest ruch towarowy pojazdów innych niż wymienione powyżej, na przejściach granicznych: Kuźnica Białostocka-Grodno (kolejowy), Zubki Białostockie-Bierestowica (kolejowy), Siemianówka-Swisłocz (kolejowy), Terespol-Brześć (kolejowy), Kukuryki-Kozłowiczy (drogowy wyłącznie dla pojazdów zarejestrowanych w UE i Europejskim Stowarzyszeniu Wolnego Handlu - EFTA). Obecnie, wschodnią granicę RP zabezpieczają funkcjonariusze SG przy wsparciu Sił Zbrojnych RP. Straż Graniczna na bieżąco monitoruje poziom zagrożenia nielegalną migracją oraz reaguje odpowiednio do skali jego natężenia. Mając na uwadze utrzymującą się wciąż nasiloną presję migracyjną na polsko-białoruskiej granicy państwowej, podjęto decyzję o zwiększeniu liczby funkcjonariuszy SG (do Podlaskiego Oddziału SG delegowano 4 550 dodatkowych funkcjonariuszy). Ponadto, zdecydowano o dyslokacji sprzętu transportowego, znajdującego się w dyspozycji pozostałych oddziałów ww. formacji oraz udzieleniu wsparcia przez Biuro Lotnictwa SG, które zintensyfikuje liczby pełnionych dyżurów lotniczych w rejonie wschodniej granicy RP. Jednocześnie warto nadmienić, że działania SG wspiera obecnie 3,2 tys. żołnierzy. Dodatkowo należy wskazać, że na mocy zarządzeń Prezesa Rady Ministrów[11], do 28 lutego 2025 r. do godz. 23.59 przedłużono obowiązywanie na całym terytorium RP drugiego stopnia alarmowego (BRAVO) oraz drugiego stopnia alarmowego (BRAVO-CRP), a także drugiego stopnia alarmowego (BRAVO) wobec polskiej infrastruktury energetycznej mieszczącej się poza granicami RP. Drugi stopień alarmowy (BRAVO) jest związany z aktualną sytuacją geopolityczną w regionie, będącą przede wszystkim konsekwencją agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę oraz nasilenia działań o charakterze ataków hybrydowych podejmowanych przez Federację Rosyjską i Białoruś względem Polski i innych Państw Członkowskich UE. Natomiast drugi stopień alarmowy CRP (BRAVO–CRP), został wprowadzony w celu przeciwdziałania zagrożeniom w cyberprzestrzeni. W tym miejscu warto wyjaśnić, że Prezes Rady Ministrów wprowadza stopnie alarmowe na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o działaniach antyterrorystycznych[12], po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw wewnętrznych i Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (ABW), a w przypadkach niecierpiących zwłoki - minister właściwy do spraw wewnętrznych, po zasięgnięciu opinii Szefa ABW, informując o tym niezwłocznie Prezesa Rady Ministrów. Stosownie do art. 15 ust. 4 ww. ustawy, przesłanką wprowadzenia drugiego stopnia alarmowego (BRAVO) jest zaistnienie zwiększonego i przewidywalnego zagrożenia wystąpienia zdarzenia o charakterze terrorystycznym, kiedy jednak konkretny cel ataku nie został zidentyfikowany. Powyższe wskazuje zatem na prewencyjny charakter tego stopnia alarmowego. Realna identyfikowalność celu ataku lub samo wystąpienie zdarzenia o charakterze terrorystycznym stanowią natomiast przesłanki wprowadzenia wyższych stopni alarmowych. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Pana Posła Patryka Wichra, Pana Posła Fryderyka Sylwestra Kapinosa, Pani Poseł Ewy Leniart, Pana Posła Władysława Kurowskiego i Pana Posła Mariusza Krystiana. [2] Dz. Urz. UE L Nr 180, str. 31. [3] Dalej: „Pakt”. [4] Dot. posiedzenia Rady Europejskiej 17 października 2024 r. [5] Dz. Urz. UE L z 2024 r. str. 1351. [6] Wprowadzonych Rozporządzeniem (WE) nr 2016/399 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 9 marca 2026 r. w sprawie unijnego kodeksu zasad regulujących przepływ osób przez granice (Dz. Urz. UE L 77, str. 1, z późn. zm.), dalej: „kodeks graniczny Schengen”. [7] Dz. U. z 2024 r. poz. 388 [8] Dz. U. poz. 861, akt nieobowiązujący, obowiązywał do 11 września 2024 r. [9] Rozporządzenie Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji z dnia 9 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi (Dz. U. poz. 1345), akt nieobowiązujący, obowiązywał do 10 grudnia 2024 r. [10] Rozporządzenie Ministra Spraw wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2024 r. w sprawie wprowadzenia czasowego zakazu przebywania na określonym obszarze w strefie nadgranicznej przyległej do granicy państwowej z Republiką Białorusi (Dz. U. poz. 1810), akt terminowy, będzie obowiązywał do 10 marca 2025 r. [11] Tj. zarządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 26 listopada 2024 r. nr 134, 135 i 136. [12] Dz. U. z 2024 r. poz. 92