Interpelacja w sprawie postulowanej przez WZZ "Sierpień 80" propozycji zmiany uregulowań prawnych związanych z emeryturami pomostowymi
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6610
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie postulowanej przez WZZ "Sierpień 80" propozycji zmiany uregulowań prawnych związanych z emeryturami pomostowymi
Zgłaszający: Małgorzata Pępek
Data wpływu: 25-11-2024
Szanowna Pani Ministro!
Do mojego biura poselskiego zwrócili się przedstawiciele Wolnego Związku Zawodowego „Sierpień 80”, którzy przedstawili postulaty swoich członków. Dotyczą one uregulowań prawnych związanych z emeryturami pomostowymi, a szczególnie zamysłu zniesienia wymogu przepracowania co najmniej jednego dnia w warunkach szczególnych po dniu 31 grudnia 2008 roku. Podkreślili, że istnieje konieczność dostosowania przepisów do aktualnych realiów rynku pracy oraz warunków życia, a także ukierunkowania ich na zapewnienie sprawiedliwości społecznej dla osób pracujących w uciążliwych warunkach.
Zainteresowani zwracają uwagę na fakt, iż zgodnie z obowiązującą ustawą brak możliwości uzyskania emerytury pomostowej dla osób, które po 1 stycznia 2009 roku nie miały zatrudnienia w szczególnych warunkach, stwarza problem dla pracowników, zwłaszcza dla tych, którzy zbliżają się do wieku emerytalnego. Wymóg ten wymusza na nich konieczność poszukiwania nowego zatrudnienia w warunkach, które często nie są zgodne z ich możliwościami psychofizycznymi.
W związku z powyższym uprzejmie proszę Panią Ministrę o odpowiedź na pytanie:
Czy ministerstwo rozważa postulowaną przez WZZ „Sierpień 80” możliwość wprowadzenia zmian w ustawie o emeryturach pomostowych, które znosiłyby wymóg przepracowania co najmniej jednego dnia w warunkach szczególnych po 31 grudnia 2008 roku?
Z wyrazami szacunku
Małgorzata Pępek
Poseł na Sejm RP
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (16)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8292 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.690.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6610 Pani Posłanki Małgorzaty Pępek w sprawie postulowanej
przez WZZ "Sierpień 80" propozycji zmiany uregulowań prawnych związanych z emeryturami
pomostowymi, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Zgodnie ze znowelizowanym 28 lipca 2023 r.1 art. 4 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o
emeryturach pomostowych2, prawo do emerytury pomostowej przysługuje pracownikowi, który:
urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r.,
osiągnął wiek co najmniej 55 lat (w przypadku kobiety) i co najmniej 60 lat (w przypadku
mężczyzny),
ma okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, wynoszący co
najmniej 15 lat,
ma okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25
lat dla mężczyzn,
po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
Ww. nowelą został uchylony warunek3, o którym była mowa w pkt 5 art. 4 ustawy o emeryturach
pomostowych, stanowiący o konieczności wykonywania przed dniem 1 stycznia 1999 r. prac
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 lub art. 33 ustawy
z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych4, bądź prac
w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy
o emeryturach pomostowych (powodujący, że emerytury pomostowe miały charakter
wygasający).
W dalszym ciągu obowiązuje za to warunek, o którym mowa w pkt 6 art. 4 ustawy o emeryturach
pomostowych, tj., konieczność wykonywania po dniu 31 grudnia 2008 r. jakiegokolwiek rodzaju
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3
ustawy o emeryturach pomostowych, będący podstawowym kryterium uzyskania prawa do
emerytury pomostowej w momencie uchwalania ustawy o emeryturach pomostowych.
Wprowadzenie go oznaczało bowiem likwidację możliwości wcześniejszego przechodzenia na
emeryturę przez wiele grup zawodowych, które mogły uzyskiwać prawo do wcześniejszej
emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, na podstawie
przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej i przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia
7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych
1 zob. ustawę z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U.
z 2023 r. poz. 1667).
2 Dz. U. z 2024 r. poz.1696.
3 z dniem 1 stycznia 2024 r.
4 Dz. U. z 2024 r. poz. 1631, z późn. zm. dalej powoływanej jako: „ustawa emerytalna".
-- 1 of 3 --
2
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
warunkach lub w szczególnym charakterze5. Nowe wykazy istotnie ograniczyły liczbę rodzajów
prac, których wykonywanie będzie uprawniało do otrzymania świadczenia emerytalnego. Było to
spowodowane nie tylko dezaktualizacją ww. rozporządzenia (w związku z postępem
technologicznym i zmianami zachodzącymi w gospodarce), ale również jego odmienną
metodologią. W rozporządzeniu tym wskazywano bowiem bardziej na określone stanowiska
pracy, na których była wykonywana praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze, aniżeli na rodzaje prac. Taka metodologia nie uwzględniała, że pracownicy
wykonujący taki sam zawód w różnych zakładach pracy mogą wykonywać prace o różnej
intensywności i w różnych warunkach środowiska.
Prace w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze zostały zdefiniowane w art. 3
ust. 1-3 ustawy o emeryturach pomostowych. Za prace w szczególnych warunkach uznano „prace
związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem
spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska
pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania
środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami
wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się
jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na
dotychczasowym stanowisku6". Z kolei, w myśl art. 3 ust. 3 ww. ustawy, za prace o szczególnym
charakterze uważa się „prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej
sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający
bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed
osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego
z procesem starzenia się7".
Warunek wymieniony w art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych, tj. konieczność
wykonywania po 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze, w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych, nie ma charakteru
absolutnego. W przepisach przejściowych ustawy przewidziano bowiem regulację art. 49, która
umożliwia ustalenie prawa do emerytury pomostowej również osobom, które po 31 grudnia 2008
r. nie wykonywały pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu
art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Dzieje się tak, jeżeli osoby te 1 stycznia 2009
r. posiadają wymagany przepisami art. 4 lub art. 5-11 ustawy o emeryturach pomostowych okres
pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3
ustawy o emeryturach pomostowych – oraz spełniają pozostałe warunki ustawowe, od których
zależy nabycie prawa do emerytury pomostowej.
Warto zaznaczyć, że ustawodawca, mając na względzie ochronę interesów osób ubezpieczonych,
którzy wykonywali przed 1 stycznia 2009 r. pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym
charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 ustawy emerytalnej, w ustawie o emeryturach
pomostowych wprowadził instytucję rekompensat. Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach
pomostowych, rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do
wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze
dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej.
Przepis art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych doprecyzowuje, że ubezpieczony uprawniony
jest do rekompensaty, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym
5 Dz. U. Nr 8, poz. 43, z późn. zm.
6 wykaz ww. prac określa zał. nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych
7 wykaz tych prac określa zał. nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych
-- 2 of 3 --
3
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
charakterze w rozumieniu ustawy emerytalnej, wynoszący co najmniej 15 lat (okres ten musi
w całości przypadać przed 1 stycznia 2009 r.). Rekompensata przysługuje osobie, która nie ma
ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej
lub przepisów odrębnych.
Rekompensata, obliczana według wzoru określonego w art. 22 ustawy o emeryturach
pomostowych, przyznawana jest na wniosek składany przez ubezpieczonego o emeryturę w formie
dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej (art.
23 ustawy o emeryturach pomostowych). Przyznanie rekompensaty jest możliwe tylko, gdy do
wniosku o emeryturę ubezpieczony dołączy odpowiednią dokumentację, potwierdzającą fakt
wykonywania przez niego, przez okres co najmniej 15 lat przed 1 stycznia 2009 r., pracy
w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu art. 32 ustawy
emerytalnej.
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie planuje podejmowania prac legislacyjnych,
których celem byłoby uchylenie przepisu art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach pomostowych.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --