Odpowiedź na interpelację w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Odpowiedź na interpelację nr 6550 w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju Odpowiadający: minister nauki Dariusz Wieczorek Warszawa, 18-12-2024 Szanowny Panie Pośle, uprzejmie przedstawiam odpowiedzi na poniższe pytania: Jakie działania podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu naprawy stwierdzonych nieprawidłowości w Narodowym Centrum Badań i Rozwoju? Czy przeprowadzono kontrolę wewnętrzną lub audyt finansowy dotyczący działalności NCBR? Jeśli nie, to czy planowane są takie działania w najbliższym czasie? Minister Nauki, na podstawie art. 34a ustawy o NCBR, polecił Dyrektorowi NCBR przeprowadzenie audytu zewnętrznego działalności Centrum w zakresie prawidłowości realizacji zadań, rocznego planu finansowego i sprawozdawczości, a także funkcjonowania kontroli zarządczej. Obecnie trwający audyt ma się zakończyć do końca tego roku. Jego wyniki będą stanowić istotną podstawę podejmowania dalszych działań naprawczych. Ponadto w NCBR w ścisłej współpracy z Ministerstwem Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwem Funduszy i Polityki Regionalnej został opracowany plan naprawczy w odpowiedzi na zastrzeżenia zgłaszane przez Komisję Europejską w związku z nieprawidłowościami w realizacji programów i projektów finansowanych ze środków europejskich. Jakie kroki podjęto w celu odzyskania środków publicznych niewłaściwie rozdysponowanych przez NCBR? Czy osoby odpowiedzialne za stwierdzone nieprawidłowości poniosły już konsekwencje prawne lub dyscyplinarne? W latach 2023 i 2024 w NCBR przeprowadzono łącznie 120 kontroli (część kontroli jeszcze jest w toku). Zalecenia wystosowane przez organy kontrolne, w tym wynikające z raportu Najwyższej Izby Kontroli, zostały wprowadzone, a procedury dot. korupcji czy konfliktu interesów, obowiązujące już wcześniej w Centrum zostały doprecyzowane. NCBR implementuje ich realizację m.in. poprzez prowadzenie szkoleń dla pracowników czy zwiększanie ich odpowiedzialności na szczeblu wykonawczym. Wprowadzono mechanizmy i zmiany, które umożliwią – przy bardziej restrykcyjnych przepisach – te środki dystrybuować. Ponadto NCBR stale współpracuje z organami ścigania w celu wyjaśnienia wszelkich nieprawidłowości, w tym związanych z procesem wyboru do dofinansowania projektów złożonych w ramach konkursu Szybka Ścieżka – Innowacje Cyfrowe (1/1.1.1/2022). W ujawnionych i uzasadnionych przypadkach stwierdzonych nieprawidłowości – również przez organy kontrolne NCBR – pełna dokumentacja związana ze zidentyfikowanymi nieprawidłowościami jest przekazywana do uprawnionych organów, w celu dalszego procedowania (w tym zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa). Jakie są obecne kryteria przyznawania dotacji przez NCBR? Czy wprowadzono zmiany mające na celu zwiększenie transparentności i obiektywności tego procesu? Jeśli tak, to jakie? W ostatnich miesiącach NCBR podjęło działania mające na celu uszczelnienie obowiązujących procedur, aby zapewnić jak największą ochronę niezależności ekspertów, transparentność i rzetelność oceny projektów. Zachowano ścieżkę audytową w każdym z procesów, w celu likwidacji nacisków i wpływów zewnętrznych oraz zapewnienia samodzielności, niezależności i obiektywności ocen. Ponadto dokonano przeglądu procedur pod kątem zapewnienia odpowiedniego uwzględnienia zapisów dotyczących wszystkich aspektów konfliktu interesów dot. ekspertów, pracowników biorących udział w procesie oceny i wyboru wniosków o dofinansowanie, a także innych osób zaangażowanych w procesy decyzyjne związane z wdrażaniem budżetu UE. Aktualizacje mające za cel uszczelnienie obowiązujących procedur były wypełnieniem również rekomendacji instytucji kontrolujących NCBR oraz zostały wprowadzone w porozumieniu i po akceptacji Instytucji Zarządzającej, tj. Ministerstwa Funduszy i Polityki Regionalnej. Jakie działania edukacyjne lub informacyjne podjęło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w celu promowania zasad transparentności i odpowiedzialności wśród podmiotów korzystających ze środków publicznych przyznawanych przez NCBR? Działania takie podejmowane są przez samo NCBR, które regularnie prowadzi działania informacyjno-edukacyjne zarówno dla kandydatów na ekspertów, ekspertów oraz wnioskodawców i beneficjentów. Dla kandydatów na ekspertów oraz ekspertów prowadzone są regularne spotkania informacyjno-szkoleniowe, w których prezentowane są dobre praktyki, interpretacje zapisów regulaminów. Wnioskodawcy mogą uczestniczyć w spotkaniach informacyjnych (tzw. Infoday), gdzie szeroko omawiane są nie tylko kwestie dotyczące aplikowania, ale także tematy transparentności, zasad wydatkowania środków publicznych, konfliktów interesów. Również na etapie wnioskowania o dofinansowanie przez Centrum, na stronie NCBR, udostępnia się pełną dokumentację konkursową wraz z podręcznikiem kwalifikowalności kosztów, gdzie szeroko i precyzyjnie określono zasady transparentności i zasady wydatkowania środków publicznych. Jakie są plany ministerstwa dotyczące przyszłości Narodowego Centrum Badań i Rozwoju? Czy rozważane są zmiany w strukturze organizacyjnej, celach statutowych lub sposobie finansowania Centrum? W NCBR rozpoczęły się prace – w tym w ramach wdrożenia planu naprawczego – mające na celu przegląd struktury organizacyjnej i regulaminu organizacyjnego, a także struktury etatowej pod kątem usprawnienia współpracy między komórkami organizacyjnymi, poprawy efektywności działania oraz nadzoru nad realizacją zadań. Należy też zaznaczyć, że nie przewiduje się zmian w celach statutowych Centrum czy sposobie jego finansowania. NCBR jako agencja wykonawcza nadzorowana przez Ministra Nauki pozostaje jedyną jednostką organizacyjną powołaną do realizacji zadań z zakresu polityki naukowej państwa. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających większą społeczną kontrolę nad działaniami NCBR, aby zapobiec podobnym nieprawidłowościom w przyszłości? Minister i delegowane komórki organizacyjne ministerstwa na bieżąco monitorują i nadzorują realizację zadań Centrum. Dodatkowo NCBR poddawane jest systematycznie kontrolom i audytom odpowiednich organów kontrolnych. Funkcjonującym elementem społecznej kontroli nad działalnością Centrum jest Rada NCBR, która w 2/3 składa się z niezależnych przedstawicieli środowisk naukowych, aktywnie prowadzących badania naukowe lub prace rozwojowe oraz przedstawicieli środowisk społeczno-gospodarczych i finansowych. Z wyrazami szacunku Dariusz Wieczorek Minister Nauki