Interpelacja w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Instytutu Wolności
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6549
do ministra ds. społeczeństwa obywatelskiego
w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Instytutu Wolności
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 21-11-2024
Szanowna Pani Minister,
Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (NIW-CRSO) został utworzony w 2017 roku jako agencja wykonawcza odpowiedzialna za wspieranie rozwoju społeczeństwa obywatelskiego oraz działalności pożytku publicznego i wolontariatu. Od początku swojej działalności instytut był przedmiotem licznych kontrowersji związanych z nieprawidłowościami w zarządzaniu środkami publicznymi oraz brakiem transparentności w procesie przyznawania dotacji.
W 2023 roku Najwyższa Izba Kontroli przeprowadziła kontrolę w NIW-CRSO, która wykazała liczne nieprawidłowości organizacyjne i zarządcze, w tym przypadki nielegalnego finansowania organizacji pozarządowych powiązanych z ówczesną partią rządzącą. W wyniku tych ustaleń, w marcu 2024 roku, dyrektor instytutu został odwołany ze stanowiska przez minister ds. społeczeństwa obywatelskiego.
W kwietniu 2024 roku nowy dyrektor NIW-CRSO złożył zawiadomienie do prokuratury o podejrzeniu popełnienia przestępstwa przez swojego poprzednika oraz jego zastępców, dotyczące m.in. niegospodarności i przyznawania dotacji „swoim“ organizacjom. W czerwcu 2024 roku ministerstwo poinformowało o kolejnych nieprawidłowościach w instytucie, skutkujących koniecznością zwrotu ponad 2 milionów złotych oraz odstąpieniem od podpisania umów na około 5 milionów złotych.
W związku z powyższym proszę o odpowiedź na poniższe pytania.
1. Jakie działania podjął rząd w celu naprawy stwierdzonych nieprawidłowości w Narodowym Instytucie Wolności? Czy wprowadzono nowe procedury kontrolne i nadzorcze?
2. Czy rząd planuje przeprowadzenie audytu finansowego NIW-CRSO za okres od momentu jego powstania do chwili obecnej? Jeśli tak, to kiedy można spodziewać się jego wyników?
3. Jakie kroki podjęto w celu odzyskania środków publicznych niewłaściwie rozdysponowanych przez NIW-CRSO? Czy podjęto działania prawne wobec osób odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości?
4. Jakie są obecne kryteria przyznawania dotacji przez NIW-CRSO? Czy wprowadzono zmiany mające na celu zwiększenie transparentności i obiektywności tego procesu?
5. Jakie są plany rządu dotyczące przyszłości Narodowego Instytutu Wolności? Czy zdaniem rządu ten instytut ma sens istnienia w obecnej formule, a jeśli nie, to jakie zmiany są rozważane?
6. Czy rząd planuje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających społeczną kontrolę nad działaniami NIW-CRSO, aby zapobiec przyszłym nieprawidłowościom?
7. Jakie działania edukacyjne i informacyjne podejmuje rząd w celu promowania transparentności i odpowiedzialności wśród organizacji pozarządowych korzystających ze środków publicznych?
Z poważaniem
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Minister Adriana Porowska
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 4 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8686 znakówspk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
Przewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego
Adriana Porowska
DOB.WPDOP.4610.2.2024
Warszawa, 17 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr K10INT6549 Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego
w sprawie funkcjonowania i przyszłości Narodowego Instytutu Wolności proszę o przyjęcie
poniższych informacji.
1. Jakie działania podjął Rząd w celu naprawy stwierdzonych nieprawidłowości
w Narodowym Instytucie Wolności? Czy wprowadzono nowe procedury
kontrolne i nadzorcze?
Uzdrowienie sytuacji w Narodowym Instytucie Wolności – Centrum Rozwoju
Społeczeństwa Obywatelskiego było jednym z priorytetów nowo powołanego urzędu
Ministra ds. Społeczeństwa Obywatelskiego.
W pierwszej kolejności została wyłoniona nowa Rada NIW-CRSO z przewagą strony
społecznej – urzędująca Minister Agnieszka Buczyńska oddała organizacjom pozarządowym
jedno miejsce z puli pozostającej w jej gestii. Tym samym po raz pierwszy w historii
to właśnie przedstawiciele organizacji pozarządowych mają w niej większość i wpływ
na podejmowane decyzje.
Następnie Minister wszczęła kontrolę dotyczącą przeprowadzania i prawidłowości
stosowania procedur konkursowych ostatniej edycji Rządowego Programu Rozwoju
Organizacji Obywatelskich PROO na lata 2018-2030. Równolegle trwała kontrola NIK.
Obydwie kontrole wykazały szereg nieprawidłowości, a część z nich stanowiła podstawę
do odwołania dyrekcji i złożenia zawiadomienia do prokuratury. Zalecenia z raportu
Najwyższej Izby Kontroli zostały wdrożone.
-- 1 of 4 --
(+48) 22 694 75 83/ (+48) 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
spk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
W kolejnym etapie uzdrowienia sytuacji w NIW – CRSO Departament Społeczeństwa
Obywatelskiego podległy urzędowi Ministra ds. Społeczeństwa Obywatelskiego
przeprowadził transparentny konkurs na dyrektora NIW – CRSO. Warto zaznaczyć,
że ustawa nie wymaga przeprowadzenia konkursu – były dyrektor Wojciech Kaczmarczyk
swoją nominację otrzymał bez żadnego konkursu. Kandydatki i kandydaci zmierzyli się
z testem wiedzy, odpowiadali na pytania problemowe po polsku i po angielsku. Oceniono
także ich kompetencje menedżerskie. Ostatecznie do finału zakwalifikowało się czworo
kandydatów. Jednym z etapów konkursu było także wysłuchanie publiczne, w którym
organizacje pozarządowe zgłosiły przed wysłuchaniem, i podczas transmisji online - łącznie
około 50 pytań.
Z finałowej czwórki wybrano nie tylko nowego dyrektora NIW, ale i jego zastępczynię
(odpowiednio pan Michał Braun i pani Adela Gąsiorowska).
Nowa dyrekcja NIW-CRSO wprowadziła zmiany w konkursach grantowych zgodnie
z oczekiwaniami NGO. NIW rozpoczął również przejrzystą procedurę wyboru ekspertów,
którzy będą oceniać wnioski zgodnie z najwyższymi standardami bezstronności i fachowości.
Zapewni to ocenę projektów według merytorycznych kryteriów, eliminując ryzyko
uznaniowości i zewnętrznych wpływów.
Ponadto, w NIW – CRSO wprowadzono nowe procedury, w tym antymobbingową oraz
zapobiegającą konfliktowi interesów po stronie ekspertów. Powołano także Biuro Kontroli
(wcześniej było tylko jednoosobowe stanowisko ds. kontroli), przeprowadzono szereg
kontroli doraźnych, na podstawie których wystawiono wnioski o zwrot udzielonych dotacji
na kwotę ponad 5 mln złotych.
2. Czy Rząd planuje przeprowadzenie audytu finansowego NIW-CRSO za okres
od momentu jego powstania do chwili obecnej? Jeśli tak, to kiedy można
spodziewać się jego wyników?
Audyt planu finansowego NIW w rozumieniu ustawy o rachunkowości odbędzie się zgodnie
z ustalonym trybem po zakończeniu roku 2024 r.
Sprawa kontroli działalności NIW-CRSO za poprzednie lata została omówiona w odpowiedzi
na pytanie 1.
-- 2 of 4 --
(+48) 22 694 75 83/ (+48) 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
spk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
3. Jakie kroki podjęto w celu odzyskania środków publicznych niewłaściwie
rozdysponowanych przez NIW-CRSO? Czy podjęto działania prawne wobec osób
odpowiedzialnych za stwierdzone nieprawidłowości?
Przeprowadzono kontrole doraźne u beneficjentów NIW-CRSO. W przypadku
zidentyfikowanych nieprawidłowości Dyrektor NIW-CRSO wezwał kontrolowane
podmioty do zwrotu łącznie ponad 5 mln złotych z niewłaściwie rozdysponowanych lub
rozliczonych dotacji. Aktualnie trwają kolejne kontrole i postępowania wyjaśniające.
Ponadto odstąpiono od podpisania umów na ok. 5 mln zł, a środki przeniesiono
na wartościowe projekty wskazane przez niezależnych ekspertów wyłonionych
w transparentnym konkursie.
Zależnie od kwot i specyfiki konkretnych spraw podjęto postępowania administracyjne lub
złożono do prokuratury zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa
polegającego na wyłudzeniu dotacji.
4. Jakie są obecne kryteria przyznawania dotacji przez NIW-CRSO? Czy
wprowadzono zmiany mające na celu zwiększenie transparentności
i obiektywności tego procesu?
Kryteria oceny zostały szczegółowo opisane w regulaminach konkursów, które zostały
szeroko skonsultowane z III sektorem, a potem przyjęte przez Radę NIW-CRSO, w której -
jak wspomniano wyżej - większość mają reprezentanci NGO. Wyeliminowano element
uznaniowości, możliwości manipulowania przez dyrekcję NIW wynikami czy zmieniania
punktacji. System oparty jest na ocenie ekspertów (odpowiednio przeszkolonych
i poddanych testom wiedzy i umiejętności oceny wniosków). Wszystko zostało opisane w
procedurze przyznawania grantów.
5. Jakie są plany Rządu dotyczące przyszłości Narodowego Instytutu Wolności? Czy
zdaniem Rządu Instytut ten ma sens istnienia w obecnej formule, a jeśli nie, to jakie
zmiany są rozważane?
NIW-CRSO jako agencja wykonawcza zarządzająca środkami publicznymi jest dziś instytucją
skuteczną, transparentną i otwartą na organizacje pozarządowe. Agencja wykonawcza
zapewnia sprawne działanie i szybkie reagowanie na potrzeby organizacji pozarządowych;
przykład - uruchomienie w ciągu dwóch dni dodatkowej ścieżki finansowania organizacji
pozarządowych, które ucierpiały w czasie ostatniej powodzi na południu Polski (budżet ok. 3
mln złotych).
-- 3 of 4 --
(+48) 22 694 75 83/ (+48) 22 694 75 29 Komitet do Spraw Pożytku Publicznego,
spk@kprm.gov.pl / sekretariat_DOB@kprm.gov.pl Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
www.gov.pl/web/pozytek Al. Ujazdowskie 1/3
00-583 Warszawa
NIW jest dziś punktem odniesienia dla wielu instytucji w kwestii organizacji konkursów
i transparentnych procedur. Bezsprzecznie potrzebne są programy wsparcia działalności
organizacji pozarządowych, które podnoszą ich odporność, oraz instytucja, która nimi
zarządza. Należy także zauważyć, że NIW-CRSO jest instytucją do której wszystkie
organizacje pożytku publicznego składają swoje sprawozdania.
6. Czy Rząd planuje wprowadzenie mechanizmów umożliwiających społeczną
kontrolę nad działaniami NIW-CRSO, aby zapobiec przyszłym
nieprawidłowościom?
Jedną z pierwszych decyzji Minister Agnieszki Buczyńskiej było oddanie większości głosów
w Radzie NIW. Przedstawicielom organizacji pozarządowych. Jest to gwarancja kontroli
społecznej działalności instytutu, bowiem żaden konkurs nie może zostać ogłoszony bez
zgody reprezentantów III Sektora. Ponadto każdy z programów ma także swój Komitet
Sterująco Monitorujący, w którym zasiadają reprezentanci organizacji pozarządowych.
7. Jakie działania edukacyjne i informacyjne podejmuje Rząd w celu promowania
transparentności i odpowiedzialności wśród organizacji pozarządowych
korzystających ze środków publicznych?
W ramach promowania nowych konkursów ofert zorganizowano spotkania bezpośrednie we
wszystkich województwach oraz szereg webinariów. W Narodowym Instytucie Wolności –
Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego działają infolinie i helpdesk mailowy,
gdzie przyszli wnioskodawcy mogą otrzymać niezbędne informacje i potrzebną pomoc. NIW-
CRSO oraz Minister informują na bieżąco o działaniach Instytutu i kolejnych transzach
środków finansowych, o które mogą ubiegać się beneficjanci w mediach, tak aby informacje
te dotarły do jak najszerszego grona odbiorców; przykład - szybkie i skuteczne dotarcie
do odbiorców ze szczegółową informacją o pomocy dla NGO poszkodowanych w powodzi
umożliwiło natychmiastowe wypłaty środków przeznaczonych na wsparcie.
Z wyrazami szacunku
Adriana Porowska
/dokument podpisany elektronicznie/
-- 4 of 4 --