Interpelacja w sprawie przyszłości Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6545
do ministra rolnictwa i rozwoju wsi
w sprawie przyszłości Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi
Zgłaszający: Krzysztof Piątkowski
Data wpływu: 21-11-2024
Szanowny Panie Ministrze,
Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, powołany w 2019 roku, pełni ważną rolę w dokumentowaniu, popularyzowaniu i poszerzaniu wiedzy o kulturze mieszkańców obszarów wiejskich. Instytucja ta nawiązuje do tradycji Państwowego Instytutu Kultury Wsi z lat 30. XX wieku i jest spadkobiercą Centralnej Biblioteki Rolniczej im. Michała Oczapowskiego. Jej zadania koncentrują się wokół szeroko rozumianej działalności kulturalnej, związanej z ochroną dziedzictwa wsi i promowaniem kultury ludowej.
Mimo tak jasno zdefiniowanego profilu działalności, Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi podlega nadzorowi Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jest to sytuacja, która może wydawać się nieuzasadniona, ponieważ instytucje kultury o znaczeniu narodowym, finansowane z budżetu państwa, tradycyjnie nadzorowane są przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Ministerstwo to, z racji swoich kompetencji, doświadczenia i zaplecza, wydaje się naturalnym organizatorem dla takich instytucji, zapewniając im odpowiednie wsparcie i warunki do działania.
Fakt, że to Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi nadzoruje instytucję kultury, jaką jest Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi, może być postrzegany jako równie nieadekwatny, jak gdyby Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego zaczęło podejmować decyzje w sprawach typowo rolniczych, na przykład dotyczących limitów produkcji mleka czy wyznaczania dopłat do upraw rolnych. Tego typu kompetencje są przecież zastrzeżone dla ministerstwa odpowiedzialnego za rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich, a ich przekazanie do resortu kultury budziłoby zdziwienie i nieporozumienia.
Podobnie obecna sytuacja, w której instytucja o charakterze wyraźnie kulturalnym podlega resortowi rolnictwa, może wydawać się niewłaściwa i mało efektywna. Wydaje się, że przekazanie nadzoru nad Narodowym Instytutem Kultury i Dziedzictwa Wsi do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego mogłoby przynieść lepsze efekty zarówno dla samej instytucji, jak i dla realizacji jej misji.
W związku z powyższym, proszę o odpowiedzi na następujące pytania.
1. Czy Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi uważa, że jest szczególnie predestynowane do nadzorowania Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi, mimo że jego działalność wpisuje się w zakres kompetencji Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
2. Czy kierownictwo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozważało kiedykolwiek przekazanie nadzoru nad tą instytucją Ministerstwu Kultury i Dziedzictwa Narodowego? Jeśli tak, jakie były wyniki tych analiz?
3. Jakie korzyści Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi widzi w utrzymywaniu nadzoru nad instytucją kulturalną, której główne zadania nie są związane z polityką rolną?
4. Czy obecnie prowadzone są rozmowy dotyczące ewentualnego przekazania nadzoru nad Narodowym Instytutem Kultury i Dziedzictwa Wsi do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
Z poważaniem
Krzysztof Piątkowski
Poseł na Sejm RP
Minister Czesław Siekierski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7948 znakówul. Wspólna 30, 00-930 Warszawa www.gov.pl/rolnictwo
+48 22 250 01 18
Czesław Siekierski
Warszawa, 18 grudnia 2024 r.
znak sprawy: DOS.prk.058.1.2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: interpelacji nr 6545 Posła na Sejm RP – pana Krzysztofa Piątkowskiego
w sprawie przyszłości Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na pytania zawarte w interpelacji poselskiej nr 6545 pana Krzysztofa
Piątkowskiego Posła na Sejm RP, przekazuję następujące informacje w sprawie
Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi (dalej: NIKiDW).
Na wstępie chciałem zaznaczyć, że zakres działalności NIKiDW wpisuje się w zakres
kompetencji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Tym samym trudno zgodzić się z tezą
postawioną w interpelacji, że działalność NIKiDW wpisuje się wyłącznie w zakres
kompetencji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Pomysł utworzenia NIKiDW od początku był inicjatywą resortu rolnictwa.
Tradycyjnie w Polsce instytucja o takim zakresie działalności podlegała ministrowi
właściwemu do spraw rolnictwa. Przytaczany przez pana Posła Państwowy Instytut
Kultury Wsi powołany dekretem Prezydenta Mościckiego (1) mimo prowadzenia
działalności etnologiczno-socjologicznej zgodnie z art. 8 podlegał Ministrowi
Rolnictwa i Reform Rolnych. Podobnie Centralna Biblioteka Rolnicza im. M.
Oczapowskiego (2) (dalej: CBR) od początku swojego istnienia była podległa
ministrowi właściwemu ds. rolnictwa. Tradycja posiadania własnych instytucji kultury
-- 1 of 4 --
przez resort rolnictwa jest zatem prawie tak wiekowa, jak sam resort w niepodległej
Rzeczypospolitej. Wspomniana powyżej CBR - o niemal siedemdziesięcioletniej
historii - jest równorzędną częścią NIKiDW. Zajmuje się gromadzeniem książek i
czasopism dotyczących rolnictwa i nauk pokrewnych oraz kultury wsi. Prowadzi ona
także tzw. SIGŻ, czyli System Informacji o Gospodarce Żywnościowej - bazę
bibliograficzną tematycznie obejmującą rolnictwo, leśną gospodarkę niedrzewną i
przemysł spożywczy. Ponadto, CBR już ponad dwadzieścia lat temu prowadziła także
działalność kulturalną, w tym m.in. organizowała Warszawskie Święto Chleba.
W późniejszych latach CBR realizowała szereg wydarzeń związanych z historią
polskiego rolnictwa, m.in. była odpowiedzialna za przygotowanie wystaw
historycznych, opracowywanie tekstów do publikacji, organizowanie konferencji,
promowanie wybitnych działaczy rolniczych. Jedną z postaci upamiętnionych był
Michał Oczapowski, pionier doświadczalnictwa rolniczego, którego imię nosi CBR.
Prowadzone w latach 2003-2019 kulturalne działania CBR nigdy nie spotkały się z
niezrozumieniem lub krytyką, wręcz przeciwnie z pochwałami i podziwem, zarówno
ze strony resortu, jak i odbiorców. Powstały w roku 2019 NIKiDW kontynuuje
działalność CBR a także w oparciu o bazę i zasoby pracowników rozwija obszary
związane z dziedzictwem kulturowym wsi.
Zwracam uwagę, że NIKiDW nie zajmuje się wyłącznie obszarem kultury ludowej
i tradycyjnej, lecz szeroko pojętym dziedzictwem wsi, do którego zalicza się również
obszary społeczne, w tym historyczne i przyrodnicze. Działalność Instytutu ma
charakter międzydziedzinowy, obejmując działalność o charakterze: naukowym,
gospodarczym, edukacyjnym, turystycznym, przyrodniczym. Przypisanie z tego tytułu
NIKiDW do resoru nauki, gospodarki, oświaty czy ochrony środowiska byłoby
działaniem równie nieadekwatnym co przypisanie go do resortu kultury. Wspólnym
mianownikiem wszystkich działań Instytutu jest bowiem to, że dotyczą obszarów
wiejskich i ich dziedzictwa, co wyjaśnia nadzorowanie NIKiDW przez Ministra
Rolnictwa i Rozwoju Wsi. NIKiDW wypełnił i wypełnia lukę aktywności w obszarze
zachowania i ochrony dziedzictwa kulturowego polskiej wsi, którymi nikt w
zadawalającym zakresie się nie zajmował.
Poniżej przekazuję odpowiedzi na pytania interpelacji:
Pyt. 1. Biorąc pod uwagę powyższe Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest
predestynowane do prowadzenia spraw związanych z nadzorem nad NIKiDW.
-- 2 of 4 --
Pyt. 2. Poprzednie kierownictwo Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie
rozważało przekazania nadzoru nad NIKiDW Ministrowi Kultury i Dziedzictwa
Narodowego.
Pyt. 3. Jak wspomniałem Narodowy Instytut Kultury i Dziedzictwa Wsi to instytucja
o szerokim zakresie działania. Podejmowane przez NIKiDW działania statutowe mają
istotny wpływ na kultywowanie dziedzictwa historycznego polskiej wsi. Istniejący
zaledwie od 5 lat Instytut, dzięki swojej wielopłaszczyznowej działalności, stał się
nieocenioną platformą wymiany wiedzy między wieloma podmiotami, w tym
pomiędzy uczelniami, szkołami rolniczymi, organizacjami pozarządowymi i
środowiskiem lokalnym. Stosunkowo młoda instytucja kultury ma wiele
strategicznych planów na przyszłość związanych, m.in., z kultywowaniem i ochroną
dziedzictwa kulturowego polskiej wsi.
Nazwa ministerstwa, którym kieruję, jest dwuczłonowa. Zajmuje się ono oczywiście
rolnictwem i gospodarką żywnościową. Ogromnym wsparciem dla tych obszarów jest
CBR ze swoimi zasobami oraz SIGŻ. Jednak jesteśmy także ministerstwem
odpowiedzialnym za rozwoju wsi, mamy zatem obowiązek zajmować się również
pozarolniczymi funkcjami obszarów wiejskich. Badanie i popularyzacja kultury
mieszkańców obszarów wiejskich jest jednym z kluczowych działań dla promowania
życia na wsi poprzez upowszechnianie modelu motywacyjnego dla pozostawania
młodego pokolenia na wsiach. Wraz z rozwojem cywilizacyjnym zmianie ulega model
życia na wsi. Coraz większe znaczenie dla dochodów gmin, a także poszczególnych
gospodarstw ma turystyka kulturowa, zarówno bezpośrednio (agroturystyka) jak
i pośrednio (obecność turystów i rozwój infrastruktury turystycznej). Działalność
Instytutu wzbudza ogólnopolskie zainteresowanie lokalnością prezentowaną przez
między innymi: KGW, zespoły ludowe, rękodzielników, lokalne muzea, regionalistów,
naukowców i NGO. Jest to mechanizm ponadlokalnego wsparcia obszarów wiejskich.
Ponadto programy NIKiDW mają charakter wsparcia lokalnego, dającego możliwość
rozwoju zarówno indywidualnego (np. uczeń-mistrz), jak
i społecznego (np. lekcje z twórcą ludowym). W tym zakresie działalność NIKiDW
jest częścią długofalowej strategii Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która
realizuje Wspólną Politykę Rolną UE. Swoimi programami NIKiDW przyczynia się do
zwiększenia partycypacji społecznej w zakresie inicjatyw kulturalnych na wsiach.
Wspieranie szczególnie wartościowych działań w obrębie społeczności lokalnych
-- 3 of 4 --
wpływa na kształtowanie postaw, wartości i zachowań istotnych z perspektywy
budowania wspólnoty kulturalnej mieszkańców obszarów wiejskich. Rozwijanie
kompetencji kulturowych mieszkańców obszarów wiejskich poprzez wsparcie
lokalnych inicjatyw kulturalnych daje także szansę na zbudowanie potencjału
promocyjnego oraz tworzy sprzyjające warunki dla kreatywnego wykorzystania
lokalnego dziedzictwa. Wszystko to jest bardzo istotne dla rozwoju obszarów
wiejskich zwłaszcza teraz - w dobie przekształceń, którym podlegają zarówno same
gospodarstwa rolne, jak i całe wsie, a co za tym idzie - jest to również bardzo istotne
dla Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Zwracam uwagę, że realizując swoje zadania statutowe, NIKiDW współpracuje z
urzędami centralnymi, m. in., z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
Ministerstwem Edukacji Narodowej oraz Ministerstwem Sportu i Turystyki.
Pyt. 4. Nie są prowadzone rozmowy dotyczące przekazania nadzoru NIKiDW do
Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Z wyrazami szacunku
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Czesław Siekierski
/podpisano elektronicznie/
Podstawa prawna:
(1) Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej o Państwowym Instytucie Kultury Wsi
z dnia 30 września 1936 r, Dz.U. nr 75, poz. 532
(2) Uchwała Nr 912/55 Rady Ministrów z dnia 12 listopada 1955 r. w sprawie
utworzenia Centralnej Biblioteki Rolniczej
Do wiadomości:
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
-- 4 of 4 --