Interpelacja w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6472
do ministra edukacji, ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra nauki
w sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych oraz naukowych
Zgłaszający: Paulina Matysiak
Data wpływu: 19-11-2024
Szanowni Państwo Ministrowie,
obecny w Polsce system wynagrodzeń dla autorów i wydawców za udostępnianie ich dzieł w bibliotekach, znany jako Public Lending Right (PLR), obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne i pomija biblioteki naukowe i szkolne. W praktyce oznacza to, że autorzy nie otrzymują rekompensat za korzystanie z ich twórczości w placówkach edukacyjnych i akademickich. System ten nie przewiduje również wypłat za udostępnianie dzieł w formatach cyfrowych, takich jak e-booki czy audiobooki, które odgrywają coraz większą rolę w czytelnictwie i procesach edukacyjnych w Polsce.
W Polsce system PLR funkcjonuje od 2015 roku, kiedy to znowelizowano ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, tworząc mechanizm umożliwiający wypłatę rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich twórczości w bibliotekach publicznych. System ten jest zarządzany przez Stowarzyszenie Autorów i Wydawców Copyright Polska, które działa na mocy wyznaczenia przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Finansowanie wynagrodzeń pochodzi z Funduszu Promocji Kultury, co pozwala autorom na uzyskanie symbolicznego wynagrodzenia za korzystanie z ich dzieł.
System ten obejmuje wyłącznie biblioteki publiczne, co wyłącza istotne placówki, jakimi są biblioteki naukowe oraz szkolne. Wynagrodzenia przysługują także jedynie za udostępnianie książek drukowanych — nie obejmują takich form jak e-booki czy audiobooki, które zyskują na popularności. Obecna sytuacja stawia Polskę na jednym z ostatnich miejsc w międzynarodowych rankingach dotyczących systemu rekompensat dla autorów i wydawców, co zostało wyraźnie przedstawione w raportach Światowej Organizacji Własności Intelektualnej (WIPO).
Aby Polska mogła wspierać twórców i wydawców na poziomie odpowiadającym współczesnym standardom, konieczne wydaje się poszerzenie istniejącego systemu PLR o rekompensaty za udostępnianie utworów w bibliotekach naukowych i szkolnych. Kluczowym krokiem w tym kierunku byłaby współpraca Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która pozwoliłaby na wyodrębnienie odpowiednich funduszy na rekompensaty w ramach bibliotek nadzorowanych przez MEN i MNiSW przy wsparciu i koordynacji finansowania przez MKiDN.
Warto również rozważyć poszerzenie systemu rekompensat o nowe formaty – e-booki i audiobooki, aby odpowiadać na potrzeby nowoczesnego czytelnictwa i zapewnić adekwatne wynagrodzenie autorom w sytuacji rosnącej popularności treści cyfrowych.
W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozważają rozszerzenie systemu rekompensat PLR na biblioteki szkolne oraz naukowe?
Czy w budżetach Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego planowane jest wydzielenie środków na rekompensaty za udostępnianie dzieł literackich w bibliotekach szkolnych i naukowych we współpracy z Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy współpracy z pozostałymi resortami planuje aktualizację systemu PLR, aby uwzględniał on wynagrodzenia za udostępnianie dzieł cyfrowych, takich jak e-booki czy audiobooki?
Z wyrazami szacunku
Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP
Sekretarz stanu Katarzyna Lubnauer
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (3)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6263 znakówktórych dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 6472 poseł Pauliny Matysiak z 27 listopada 2024 roku w
sprawie rozszerzenia systemu rekompensat dla autorów i wydawców za udostępnianie ich
twórczości w bibliotekach publicznych, szkolnych i naukowych, uprzejmie proszę
o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Odnosząc się do pytania dotyczącego planów aktualizacji systemu
Public Lending Right
(dalej: PLR) i uwzględnienia w systemie PLR bibliotek naukowych i szkolnych, pragnę
wyjaśnić, że Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego uczestniczy w ożywionej
dyskusji dotyczącej PLR ze środowiskami reprezentującymi pisarzy i tłumaczy literatury.
Omawiana regulacja jest objęta dyrektywą 2006/115/WE Parlamentu Europejskiego i Rady
z 12 grudnia 2006 r. w sprawie prawa najmu i użyczenia oraz niektórych praw pokrewnych
prawu autorskiemu w zakresie własności intelektualnej. Właśnie ta dyrektywa przewiduje
obowiązek wypłaty autorom i wydawcom wynagrodzenia z tytułu użyczania egzemplarzy
utworów wyrażonych słowem przez biblioteki publiczne. Jest oczywistym, że mechanizm ten
powinien być adaptowany do dzisiejszej sytuacji oraz do warunków, w jakich funkcjonują
branża wydawnicza i świat literacki – te postulaty były formułowane podczas Forum Prawa
Autorskiego z 10 września br., jak również podczas Współkongresu Kultury, na którym
odbyła się debata „Przyszłość bibliotek z punktu widzenia osób piszących książki”.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego przystąpiło do realizacji tych postulatów
stopniowo. Obecnie procedowana jest nowelizacja rozporządzenia Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego z 2 listopada 2015 r. w sprawie procedury podziału i wypłaty
wynagrodzenia za użyczanie oraz wyznaczenia w drodze konkursu organizacji zbiorowego
zarządzania uprawnionej do podziału i wypłaty tego wynagrodzenia – jej celem jest
zaktualizowanie wykazu bibliotek, które są zobowiązane do przekazywania danych
będących podstawą obliczania i wypłaty wynagrodzeń beneficjentom z tytułu PLR. Proces
legislacyjny zostanie wkrótce zakończony, a wykaz bibliotek objętych tym rozporządzeniem
zostanie powiększony z sześćdziesięciu do stu pozycji. Projektowana zmiana uwzględnia
w większym stopniu biblioteki z województw opolskiego, śląskiego i świętokrzyskiego, które
były niedoreprezentowane w dotychczasowym wykazie. Do wykazu zostały również dodane
biblioteki z województw wcześniej nieuwzględnionych – małopolskiego i pomorskiego.
Nowy wykaz zawiera biblioteki z miejscowości zróżnicowanych pod względem liczby
ludności, położonych we wszystkich województwach. Wybrane biblioteki stanowią
reprezentatywną próbę – oddającą zróżnicowanie geograficzne oraz obejmującą zarówno
duże biblioteki miejskie, jak i mniejsze placówki z terenów wiejskich.
Dodatkowo w Ministerstwie prowadzone są działania mające na celu wypracowanie
rozwiązań odpowiadających na oczekiwania wskazane przez poseł Paulinę Matysiak.
Wymaga to przygotowania nowelizacji uwzględniającej, poza bibliotekami publicznymi,
biblioteki naukowe oraz szkolne i pedagogiczne – co powinno być poprzedzone analizą, czy
-- 1 of 2 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
biblioteki te posiadają wystarczające systemy informatyczne, które pozwalałyby na
przekazywanie danych dotyczących wypożyczeń bibliotecznych, będących podstawą
dokonywanych podziałów wynagrodzeń uprawnionym. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego przedstawi plan dotyczący dalszych prac nad adaptowaniem systemu PLR do
dzisiejszych warunków oraz potrzeb formułowanych przez środowisko literackie. Obecnie
nie ma jednego systemu bibliotecznego obsługującego biblioteki, co oznacza brak możliwości
automatycznego, centralnego agregowania danych nie tylko ze wszystkich 7570 bibliotek
publicznych w kraju, ale również bibliotek naukowych, szkolnych i pedagogicznych.
Odnośnie do audiobooków i e-booków należy wyjaśnić, że postulat ich uwzględnienia
w systemie PLR również jest brany pod uwagę przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa
Narodowego. Podjęcie odpowiednich działań w tym zakresie będzie niewątpliwie wymagało
pozyskania odpowiednich danych, przede wszystkim co do skali wypożyczeń tego formatu
książek, a także ustalenia, na ile pobieranie informacji dotyczących wypożyczeń książek
elektronicznych przez systemy informatyczne jest skorelowane z wypożyczeniami książek
papierowych – wymagać to będzie dokonania oceny wpływu w zakresie planowanych
rozwiązań regulacyjnych. Należy bowiem wyjaśnić, że ustawodawca w przepisach
dotyczących PLR uwzględnił pierwotnie wyłącznie książki w formie drukowanej, pomijając
użyczanie egzemplarzy e-booków i audiobooków, ponieważ ówczesna skala wypożyczeń
zbiorów innych niż utwory słowne stanowiła jedynie 2,74% wszystkich użyczeń. Istotne
zatem jest dokonanie, po 10 latach obowiązywania przepisów dotyczących PLR, oceny skali
wypożyczeń książek elektronicznych oraz potencjalnych kosztów obsługi wypłaty
wynagrodzeń z tego tytułu w relacji do wysokości wynagrodzeń uzyskiwanych przez
poszczególnych uprawnionych.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego rozważa przeprowadzenie nowelizacji
przepisów prawa autorskiego w szerszym zakresie, zgodnie z oczekiwaniami
zaprezentowanymi przez zainteresowane środowiska na Forum Prawa Autorskiego –
dyskusja na temat wypożyczeń bibliotecznych wpisuje się jak najbardziej w te założenia
nowelizacyjne. Takie prace zostaną podjęte w drugiej połowie 2025 roku, po zakończeniu
Prezydencji Polski w Radzie UE. Niewątpliwie Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zostaną zaproszone do współpracy.
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Andrzej Wyrobiec
-- 2 of 2 --