Interpelacja nr 6368
Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (63%)
Sprawiedliwość i Sądy (45%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie
Interpelacja nr 6368
do ministra nauki, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie
Zgłaszający: Iwona Ewa Arent
Data wpływu: 18-11-2024
Szanowni Państwo Ministrowie,
na prośbę 300 pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie zwracam uwagę na poważny problem wynikający z nieprawidłowości w funkcjonowaniu związków zawodowych w instytucjach publicznych. Trwający spór pomiędzy rektorem uczelni a związkiem zawodowym „Prawda” nie tylko odbija się negatywnie na pracownikach, ale również uwidacznia systemowe luki prawne. Konflikt ten stał się precedensem, który może wywrzeć szkodliwy wpływ na inne uczelnie w kraju. Pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego są jedynymi w Polsce, którzy do tej pory nie otrzymali obiecanych podwyżek, pomimo że ministerstwo przekazało na ten cel środki już na początku roku.
Geneza konfliktu
Spór pomiędzy rektorem UWM a przewodniczącym związku zawodowego „Prawda” ma swoje korzenie w decyzji władz uczelni o zwolnieniu przewodniczącego. Decyzja ta została uznana przez sąd za niezgodną z prawem, co doprowadziło do jego przywrócenia na stanowisko. W wyniku tych wydarzeń konflikt przeniósł się na płaszczyznę zarządzania uczelnią i negocjacji ze związkami zawodowymi. Pomimo przywrócenia przewodniczącego do pracy konflikt personalny pomiędzy nim a rektorem wpływa na codzienne funkcjonowanie uczelni. Skutkiem tej sytuacji jest m.in. brak realizacji wypłat podwyżek dla pracowników, co generuje frustrację i destabilizuje życie zawodowe niemal 3000 osób. Spór uniemożliwia wypłatę środków przeznaczonych przez ministerstwo na podwyżki (79 milionów złotych). Głównym punktem sporu jest propozycja podziału funduszy, która została zaakceptowana przez większość związków zawodowych, ale zablokowana przez związek „Prawda”. Możliwe jest sfinansowanie podwyżek nauczycielom ze środków własnych uczelni, natomiast istnieje wtedy ryzyko zmniejszenia przyszłorocznej subwencji ze strony ministerstwa. Taki scenariusz mógłby skutkować problemami finansowymi uczelni.
Propozycje zmian legislacyjnych
W celu uniknięcia powtórzenia podobnych sytuacji w przyszłości konieczne są zmiany w przepisach dotyczących związków zawodowych i zarządzania w instytucjach publicznych. Proponuję wprowadzenie zasady, że w przypadku gdy związki zawodowe nie osiągają porozumienia, decyzje powinny być podejmowane większością głosów reprezentatywnych związków zawodowych.
Przykład UWM (jako jedyny taki przypadek w Polsce) pokazuje, że brak odpowiednich regulacji prowadzi do destrukcji dialogu społecznego i destabilizacji funkcjonowania instytucji publicznych. W przypadku zaniechania działań legislacyjnych inne uczelnie mogą postępować podobnie, co pogorszy sytuację pracowników oraz reputację polskich uczelni na arenie międzynarodowej.
W związku z powyższym proszę o informacje:
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w ustawie o związkach zawodowych, aby decyzje w sprawach takich jak podział środków mogły być podejmowane większością głosów związków reprezentatywnych, zamiast wymogu jednomyślności?
Czy ministerstwo rozważa ustanowienie mechanizmu mediacyjnego lub arbitrażu w przypadku sporów między związkami zawodowymi i pracodawcami w instytucjach publicznych?
Jakie działania podjęło lub zamierza podjąć ministerstwo w celu monitorowania i rozwiązania konfliktu na UWM, aby zapobiec dalszym stratom finansowym i negatywnym konsekwencjom dla pracowników?
Czy ministerstwo dostrzega ryzyko, że brak działań w sprawie konfliktu na UWM może stworzyć precedens dla innych uczelni, które mogłyby wykorzystać podobne mechanizmy do utrudniania dialogu społecznego? Jeśli tak, to jakie kroki zostaną podjęte, aby temu zapobiec?
Proszę o rozważenie zaproponowanych zmian, które mają na celu ochronę interesów pracowników oraz zwiększenie stabilności finansowej i organizacyjnej w instytucjach publicznych.
Z poważaniem
Iwona Ewa Arent
Interpelacja nr 6368
do ministra nauki, ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie
Zgłaszający: Iwona Ewa Arent
Data wpływu: 18-11-2024
Szanowni Państwo Ministrowie,
na prośbę 300 pracowników Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie zwracam uwagę na poważny problem wynikający z nieprawidłowości w funkcjonowaniu związków zawodowych w instytucjach publicznych. Trwający spór pomiędzy rektorem uczelni a związkiem zawodowym „Prawda” nie tylko odbija się negatywnie na pracownikach, ale również uwidacznia systemowe luki prawne. Konflikt ten stał się precedensem, który może wywrzeć szkodliwy wpływ na inne uczelnie w kraju. Pracownicy Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego są jedynymi w Polsce, którzy do tej pory nie otrzymali obiecanych podwyżek, pomimo że ministerstwo przekazało na ten cel środki już na początku roku.
Geneza konfliktu
Spór pomiędzy rektorem UWM a przewodniczącym związku zawodowego „Prawda” ma swoje korzenie w decyzji władz uczelni o zwolnieniu przewodniczącego. Decyzja ta została uznana przez sąd za niezgodną z prawem, co doprowadziło do jego przywrócenia na stanowisko. W wyniku tych wydarzeń konflikt przeniósł się na płaszczyznę zarządzania uczelnią i negocjacji ze związkami zawodowymi. Pomimo przywrócenia przewodniczącego do pracy konflikt personalny pomiędzy nim a rektorem wpływa na codzienne funkcjonowanie uczelni. Skutkiem tej sytuacji jest m.in. brak realizacji wypłat podwyżek dla pracowników, co generuje frustrację i destabilizuje życie zawodowe niemal 3000 osób. Spór uniemożliwia wypłatę środków przeznaczonych przez ministerstwo na podwyżki (79 milionów złotych). Głównym punktem sporu jest propozycja podziału funduszy, która została zaakceptowana przez większość związków zawodowych, ale zablokowana przez związek „Prawda”. Możliwe jest sfinansowanie podwyżek nauczycielom ze środków własnych uczelni, natomiast istnieje wtedy ryzyko zmniejszenia przyszłorocznej subwencji ze strony ministerstwa. Taki scenariusz mógłby skutkować problemami finansowymi uczelni.
Propozycje zmian legislacyjnych
W celu uniknięcia powtórzenia podobnych sytuacji w przyszłości konieczne są zmiany w przepisach dotyczących związków zawodowych i zarządzania w instytucjach publicznych. Proponuję wprowadzenie zasady, że w przypadku gdy związki zawodowe nie osiągają porozumienia, decyzje powinny być podejmowane większością głosów reprezentatywnych związków zawodowych.
Przykład UWM (jako jedyny taki przypadek w Polsce) pokazuje, że brak odpowiednich regulacji prowadzi do destrukcji dialogu społecznego i destabilizacji funkcjonowania instytucji publicznych. W przypadku zaniechania działań legislacyjnych inne uczelnie mogą postępować podobnie, co pogorszy sytuację pracowników oraz reputację polskich uczelni na arenie międzynarodowej.
W związku z powyższym proszę o informacje:
Czy ministerstwo planuje wprowadzenie zmian w ustawie o związkach zawodowych, aby decyzje w sprawach takich jak podział środków mogły być podejmowane większością głosów związków reprezentatywnych, zamiast wymogu jednomyślności?
Czy ministerstwo rozważa ustanowienie mechanizmu mediacyjnego lub arbitrażu w przypadku sporów między związkami zawodowymi i pracodawcami w instytucjach publicznych?
Jakie działania podjęło lub zamierza podjąć ministerstwo w celu monitorowania i rozwiązania konfliktu na UWM, aby zapobiec dalszym stratom finansowym i negatywnym konsekwencjom dla pracowników?
Czy ministerstwo dostrzega ryzyko, że brak działań w sprawie konfliktu na UWM może stworzyć precedens dla innych uczelni, które mogłyby wykorzystać podobne mechanizmy do utrudniania dialogu społecznego? Jeśli tak, to jakie kroki zostaną podjęte, aby temu zapobiec?
Proszę o rozważenie zaproponowanych zmian, które mają na celu ochronę interesów pracowników oraz zwiększenie stabilności finansowej i organizacyjnej w instytucjach publicznych.
Z poważaniem
Iwona Ewa Arent
Odpowiedź urzędowa
Minister Dariusz Wieczorek
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
13%
Konkretność
87%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
3.2 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11613 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.666.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 6368 Pani Posłanki Iwony Ewy Arent
w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie
Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Stosownie do art. 27 ust. 3 ustawy z 21 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z
2022 r. poz. 234) regulaminy nagród i premiowania są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu
z zakładową organizacją związkową. Dotyczy to również zasad podziału środków na
wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów
publicznych.
Udział zakładowej organizacji związkowej w ustalaniu zasad podziału środków na
wynagrodzenia ma charakter stanowczy i jest wyznaczony formułą uzgodnienia. Obowiązek
uzgadniania dotyczy określenia zasad podziału środków na wynagrodzenie dla
pracowników, a nie określenia wysokości ich wynagrodzeń w poszczególnych przypadkach.
Należy zwrócić uwagę, że realizacja uprawnień zakładowych organizacji związkowych zależy
od wielu czynników, w tym m. in. od możliwości finansowych oraz organizacyjnych
pracodawcy. W sytuacji obiektywnej konieczności wprowadzenia stosownych zmian
w wynagrodzeniach pracowników oraz negatywnego stanowiska zakładowych organizacji
związkowych, niezawierających realnych propozycji poprawy struktury wynagrodzenia
pracowników, działania pracodawcy mogą być oceniane na podstawie art. 8 Kodeksu pracy.
Takiej oceny można dokonać w ramach kontroli sądowej w sprawach indywidualnych,
w których pracownicy pośrednio kwestionują podział środków na wynagrodzenia.
Odnośnie stosowania trybu przewidzianego w art. 30 ust. 6 ustawy o związkach
zawodowych do ustalania zasad podziału środków na wynagrodzenia należy wskazać,
że art. 27 ust. 3 wprowadza obwiązek ustalania zasad podziału środków na wynagrodzenia
w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową. Z kolei art. 30 ustawy o związkach
zawodowych określa zasady współdziałania pracodawcy z zakładowymi organizacjami
związkowymi w sytuacji pluralizmu związkowego. Stosownie do art. 30 ust. 4 w sprawach
dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową, zakładowe
organizacje związkowe mogą tworzyć wspólną reprezentację związkową. Podkreślić trzeba,
że jest to ich prawo, a nie obowiązek. W sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub
uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi organizacje te
przedstawiają wspólnie uzgodnione stanowisko. Sposób ustalania i przedstawiania tego
stanowiska przez wyłonioną do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa
porozumienie zawarte przez organizacje związkowe. Od tej reguły, sformułowanej w art. 30
ust. 5, ustawodawca przewidział wyjątek dla ustalania niektórych aktów zakładowego prawa
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracy (art. 30 ust. 6 ustawy o związkach zawodowych). Jeżeli w sprawach dotyczących:
ustalenia regulaminu wynagradzania, regulaminów nagród i premiowania, regulaminu
zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, planu urlopów lub regulaminu pracy, okresu
rozliczeniowego (o którym mowa w art. 135 § 2 i 3 Kodeksu pracy), wykazu prac
(wzmiankowanego w art. 1517 § 4 Kodeksu pracy), indywidualnego rozkładu czasu pracy
(o którym mowa w art. 8 ust. 2-4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców),
organizacje związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe w rozumieniu art. 253
ust. 1 lub 2, z których każda zrzesza co najmniej 5% pracowników zatrudnionych
u pracodawcy, nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w terminie 30 dni od dnia
przekazania im przez pracodawcę tego dokumentu, decyzję w sprawie jego ustalenia, po
rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych, podejmuje pracodawca.
Wskazany przez ustawodawcę katalog ma charakter zamknięty - regulacja z art. 30 ust. 6 i 7
ustawy o związkach zawodowych nie stosuje się więc do ustalania zasad podziału środków
na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów
publicznych.
W kierowanym przeze mnie resorcie nie planuje się podjęcia w najbliższym czasie prac
legislacyjnych związanych z nowelizacją art. 27 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych.
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę na uprawnienia Rady Dialogu Społecznego. Stosownie
do art. 7 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach
dialogu społecznego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2232), strona pracowników i strona pracodawców
ma prawo przygotowywania wspólnie uzgodnionych projektów założeń projektów ustaw
oraz projektów aktów prawnych w sprawach, o których mowa w art. 11, i przekazania ich
właściwemu ministrowi w celu przedłożenia Radzie Ministrów. Jednym, z powoływanych
w ramach RDS zespołów problemowych jest Zespół Problemowy ds. Prawa Pracy. Do jego
zadań należy m.in. ocena funkcjonowania przepisów prawa pracy z perspektywy: skutków
społeczno-gospodarczych dla rynku pracy, potrzeb wynikających z kształtowania rynku
pracy, zapewnienia bezpieczeństwa społeczno-ekonomicznego pracowników, rozwoju
dialogu społecznego, ułatwień dla pracodawców w utrzymaniu dotychczasowych
i tworzeniu nowych miejsc pracy, tworzenia przestrzeni do regulacji pomiędzy popytem
a podażą na rynku.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (t.j. Dz.U.
z 2020 r. poz. 123), spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami może
dotyczyć warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych
pracowników lub innych grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach
zawodowych. Stronami sporu zbiorowego są pracownicy – reprezentowani przez związki
zawodowe - oraz pracodawca lub pracodawcy, których reprezentować mogą właściwe
1 1. Tworzy się Radę Dialogu Społecznego, zwaną dalej ,,Radą'', jako forum trójstronnej współpracy strony
reprezentującej osoby wykonujące pracę zarobkową, o których mowa w art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.
o związkach zawodowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1881 oraz z 2018 r. poz. 1608), zwanej dalej ,,stroną pracowników'',
strony pracodawców, o których mowa w art. 11 pkt 2 tej ustawy, oraz strony rządowej, zwanych dalej
,,stronami Rady''.
2. Rada prowadzi dialog w celu zapewnienia warunków rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zwiększenia
konkurencyjności polskiej gospodarki i spójności społecznej.
3. Rada działa na rzecz realizacji zasady partycypacji i solidarności społecznej w zakresie stosunków zatrudnienia.
4. Rada działa na rzecz poprawy jakości formułowania i wdrażania polityk oraz strategii społeczno-gospodarczych,
a także budowania wokół nich społecznego porozumienia w drodze prowadzenia przejrzystego, merytorycznego i
regularnego dialogu organizacji pracowników i pracodawców oraz strony rządowej.
5. Rada wspiera prowadzenie dialogu społecznego na wszystkich szczeblach jednostek samorządu terytorialnego.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
organizacje pracodawców. Jeśli w zakładzie pracy działa więcej niż jedna organizacja
związkowa, to każda z nich może reprezentować w sporze zbiorowym interesy strony,
stanowiące przedmiot sporu.
Należy podkreślić, że na gruncie ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych postępowanie
mediacyjne jest obligatoryjne – musi zostać przeprowadzone po fiasku rokowań. Mediacja
jest procedurą, która poprzedza inne metody rozstrzygania sporów zbiorowych: akcję
strajkową lub – w przypadku nieskorzystania z prawa do strajku – postępowanie przed
kolegium arbitrażu społecznego. Jeśli strona, która wszczęła spór zbiorowy, podtrzymuje
żądania zgłoszone pracodawcy jako przedmiot sporu i jeśli sporządzono protokół
rozbieżności (ze wskazaniem stanowisk stron), spór ten jest prowadzony przez strony
z udziałem mediatora, którego strony sporu wspólnie wybierają. Funkcję mediatora może
pełnić każda osoba, na której udział w postępowaniu mediacyjnym wyrażą zgodę obydwie
strony sporu zbiorowego. Może nim być osoba z listy prowadzonej przez ministra
właściwego do spraw pracy, w uzgodnieniu z organizacjami związkowymi oraz organizacjami
pracodawców (reprezentatywnymi w rozumieniu ustawy z o Radzie Dialogu Społecznego
i innych instytucjach dialogu społecznego). Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia w ciągu
5 dni w sprawie wyboru mediatora, jest on wybierany, na wniosek jednej ze stron, z listy
mediatorów przez ministra właściwego do spraw pracy.
Natomiast arbitraż – czyli rozjemstwo – na gruncie ustawy o rozwiązywaniu sporów
zbiorowych ma charakter dobrowolny. Związek zawodowy może, nie korzystając z prawa do
strajku, podjąć próbę rozwiązania sporu zbiorowego przez poddanie go rozstrzygnięciu
arbitrażu społecznego. Jeżeli spór dotyczy jednego zakładu pracy, rozpoznaje go kolegium
arbitrażu społecznego przy sądzie wojewódzkim, w którym utworzony jest sąd pracy
i ubezpieczeń społecznych. Spór wielozakładowy rozpoznaje Kolegium Arbitrażu
Społecznego przy Sądzie Najwyższym. Wniosek o wszczęcie postępowania arbitrażowego
powinien zawierać określenie stron, przedmiot sporu oraz wskazywać osoby wyznaczone
przez strony na członków kolegium. Do wniosku należy dołączyć protokół rozbieżności
z rokowań i mediacji, a także inne dokumenty istotne dla rozstrzygnięcia sporu.
Zastosowanie zarówno mediacji jak i arbitrażu jest skorelowane ze wszczęciem
i prowadzeniem sporu zbiorowego, co jest wyłącznym uprawnieniem związków
zawodowych.
Rolę forum dialogu społecznego na poziomie województwa pełnią Wojewódzkie Rady
Dialogu Społecznego (WRDS). WRDS może rozpatrywać sprawy społeczne lub gospodarcze,
będące przedmiotem konfliktu między pracodawcami i osobami wykonującymi pracę
zarobkową, jeżeli uzna je za istotne dla zachowania porządku społecznego. Sprawy, które
wymagają rozpatrzenia mogą być przedstawiane WRDS na piśmie przez jej członków,
związki zawodowe i organizacje pracodawców niewchodzące w skład WRDS, a także organy
administracji publicznej oraz strony, których konflikt dotyczy. Zastosowanie narzędzia
oferowanego stronom konfliktów wymaga ścisłej współpracy Przewodniczącego WRDS
i Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Jeśli WRDS nie jest w stanie pomóc stronom konfliktu, podejmuje uchwałę
o konieczności wyznaczenia osoby „z misją dobrej woli”, wybraną z listy mediatorów przy
ministrze właściwym do spraw pracy. Osoba ta pomaga stronom konfliktu w osiągnięciu
porozumienia, jednak jej działania nie mają charakteru postępowania mediacyjnego
prowadzonego w ramach ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. W wyjątkowych
przypadkach, jeżeli wymaga tego interes społeczny, Przewodniczący Wojewódzkiej Rady
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dialogu Społecznego może samodzielnie – bez konieczności zwoływania posiedzenia WRDS
– zadecydować o potrzebie wyznaczenia osoby z misją dobrej woli, występując do ministra
właściwego do spraw pracy z wnioskiem o desygnowanie mediatora, który misję taką
przeprowadzi.
Miejscem działania WRDS właściwym dla konfliktu toczącego się w Uniwersytecie
Warmińsko-Mazurskim jest Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego
w Olsztynie.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
BM-II.059.1.666.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację poselską nr 6368 Pani Posłanki Iwony Ewy Arent
w sprawie potrzeby zmian legislacyjnych w kontekście konfliktu na Uniwersytecie
Warmińsko-Mazurskim w Olsztynie, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Stosownie do art. 27 ust. 3 ustawy z 21 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. z
2022 r. poz. 234) regulaminy nagród i premiowania są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu
z zakładową organizacją związkową. Dotyczy to również zasad podziału środków na
wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów
publicznych.
Udział zakładowej organizacji związkowej w ustalaniu zasad podziału środków na
wynagrodzenia ma charakter stanowczy i jest wyznaczony formułą uzgodnienia. Obowiązek
uzgadniania dotyczy określenia zasad podziału środków na wynagrodzenie dla
pracowników, a nie określenia wysokości ich wynagrodzeń w poszczególnych przypadkach.
Należy zwrócić uwagę, że realizacja uprawnień zakładowych organizacji związkowych zależy
od wielu czynników, w tym m. in. od możliwości finansowych oraz organizacyjnych
pracodawcy. W sytuacji obiektywnej konieczności wprowadzenia stosownych zmian
w wynagrodzeniach pracowników oraz negatywnego stanowiska zakładowych organizacji
związkowych, niezawierających realnych propozycji poprawy struktury wynagrodzenia
pracowników, działania pracodawcy mogą być oceniane na podstawie art. 8 Kodeksu pracy.
Takiej oceny można dokonać w ramach kontroli sądowej w sprawach indywidualnych,
w których pracownicy pośrednio kwestionują podział środków na wynagrodzenia.
Odnośnie stosowania trybu przewidzianego w art. 30 ust. 6 ustawy o związkach
zawodowych do ustalania zasad podziału środków na wynagrodzenia należy wskazać,
że art. 27 ust. 3 wprowadza obwiązek ustalania zasad podziału środków na wynagrodzenia
w uzgodnieniu z zakładową organizacją związkową. Z kolei art. 30 ustawy o związkach
zawodowych określa zasady współdziałania pracodawcy z zakładowymi organizacjami
związkowymi w sytuacji pluralizmu związkowego. Stosownie do art. 30 ust. 4 w sprawach
dotyczących zbiorowych praw i interesów osób wykonujących pracę zarobkową, zakładowe
organizacje związkowe mogą tworzyć wspólną reprezentację związkową. Podkreślić trzeba,
że jest to ich prawo, a nie obowiązek. W sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub
uzgodnienia stanowiska z zakładowymi organizacjami związkowymi organizacje te
przedstawiają wspólnie uzgodnione stanowisko. Sposób ustalania i przedstawiania tego
stanowiska przez wyłonioną do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa
porozumienie zawarte przez organizacje związkowe. Od tej reguły, sformułowanej w art. 30
ust. 5, ustawodawca przewidział wyjątek dla ustalania niektórych aktów zakładowego prawa
-- 1 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
pracy (art. 30 ust. 6 ustawy o związkach zawodowych). Jeżeli w sprawach dotyczących:
ustalenia regulaminu wynagradzania, regulaminów nagród i premiowania, regulaminu
zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, planu urlopów lub regulaminu pracy, okresu
rozliczeniowego (o którym mowa w art. 135 § 2 i 3 Kodeksu pracy), wykazu prac
(wzmiankowanego w art. 1517 § 4 Kodeksu pracy), indywidualnego rozkładu czasu pracy
(o którym mowa w art. 8 ust. 2-4 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców),
organizacje związkowe albo reprezentatywne organizacje związkowe w rozumieniu art. 253
ust. 1 lub 2, z których każda zrzesza co najmniej 5% pracowników zatrudnionych
u pracodawcy, nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w terminie 30 dni od dnia
przekazania im przez pracodawcę tego dokumentu, decyzję w sprawie jego ustalenia, po
rozpatrzeniu odrębnych stanowisk organizacji związkowych, podejmuje pracodawca.
Wskazany przez ustawodawcę katalog ma charakter zamknięty - regulacja z art. 30 ust. 6 i 7
ustawy o związkach zawodowych nie stosuje się więc do ustalania zasad podziału środków
na wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w jednostkach sektora finansów
publicznych.
W kierowanym przeze mnie resorcie nie planuje się podjęcia w najbliższym czasie prac
legislacyjnych związanych z nowelizacją art. 27 ust. 3 ustawy o związkach zawodowych.
Jednocześnie pragnę zwrócić uwagę na uprawnienia Rady Dialogu Społecznego. Stosownie
do art. 7 ustawy z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach
dialogu społecznego (Dz.U. z 2018 r. poz. 2232), strona pracowników i strona pracodawców
ma prawo przygotowywania wspólnie uzgodnionych projektów założeń projektów ustaw
oraz projektów aktów prawnych w sprawach, o których mowa w art. 11, i przekazania ich
właściwemu ministrowi w celu przedłożenia Radzie Ministrów. Jednym, z powoływanych
w ramach RDS zespołów problemowych jest Zespół Problemowy ds. Prawa Pracy. Do jego
zadań należy m.in. ocena funkcjonowania przepisów prawa pracy z perspektywy: skutków
społeczno-gospodarczych dla rynku pracy, potrzeb wynikających z kształtowania rynku
pracy, zapewnienia bezpieczeństwa społeczno-ekonomicznego pracowników, rozwoju
dialogu społecznego, ułatwień dla pracodawców w utrzymaniu dotychczasowych
i tworzeniu nowych miejsc pracy, tworzenia przestrzeni do regulacji pomiędzy popytem
a podażą na rynku.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (t.j. Dz.U.
z 2020 r. poz. 123), spór zbiorowy pracowników z pracodawcą lub pracodawcami może
dotyczyć warunków pracy, płac lub świadczeń socjalnych oraz praw i wolności związkowych
pracowników lub innych grup, którym przysługuje prawo zrzeszania się w związkach
zawodowych. Stronami sporu zbiorowego są pracownicy – reprezentowani przez związki
zawodowe - oraz pracodawca lub pracodawcy, których reprezentować mogą właściwe
1 1. Tworzy się Radę Dialogu Społecznego, zwaną dalej ,,Radą'', jako forum trójstronnej współpracy strony
reprezentującej osoby wykonujące pracę zarobkową, o których mowa w art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r.
o związkach zawodowych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1881 oraz z 2018 r. poz. 1608), zwanej dalej ,,stroną pracowników'',
strony pracodawców, o których mowa w art. 11 pkt 2 tej ustawy, oraz strony rządowej, zwanych dalej
,,stronami Rady''.
2. Rada prowadzi dialog w celu zapewnienia warunków rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zwiększenia
konkurencyjności polskiej gospodarki i spójności społecznej.
3. Rada działa na rzecz realizacji zasady partycypacji i solidarności społecznej w zakresie stosunków zatrudnienia.
4. Rada działa na rzecz poprawy jakości formułowania i wdrażania polityk oraz strategii społeczno-gospodarczych,
a także budowania wokół nich społecznego porozumienia w drodze prowadzenia przejrzystego, merytorycznego i
regularnego dialogu organizacji pracowników i pracodawców oraz strony rządowej.
5. Rada wspiera prowadzenie dialogu społecznego na wszystkich szczeblach jednostek samorządu terytorialnego.
-- 2 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
organizacje pracodawców. Jeśli w zakładzie pracy działa więcej niż jedna organizacja
związkowa, to każda z nich może reprezentować w sporze zbiorowym interesy strony,
stanowiące przedmiot sporu.
Należy podkreślić, że na gruncie ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych postępowanie
mediacyjne jest obligatoryjne – musi zostać przeprowadzone po fiasku rokowań. Mediacja
jest procedurą, która poprzedza inne metody rozstrzygania sporów zbiorowych: akcję
strajkową lub – w przypadku nieskorzystania z prawa do strajku – postępowanie przed
kolegium arbitrażu społecznego. Jeśli strona, która wszczęła spór zbiorowy, podtrzymuje
żądania zgłoszone pracodawcy jako przedmiot sporu i jeśli sporządzono protokół
rozbieżności (ze wskazaniem stanowisk stron), spór ten jest prowadzony przez strony
z udziałem mediatora, którego strony sporu wspólnie wybierają. Funkcję mediatora może
pełnić każda osoba, na której udział w postępowaniu mediacyjnym wyrażą zgodę obydwie
strony sporu zbiorowego. Może nim być osoba z listy prowadzonej przez ministra
właściwego do spraw pracy, w uzgodnieniu z organizacjami związkowymi oraz organizacjami
pracodawców (reprezentatywnymi w rozumieniu ustawy z o Radzie Dialogu Społecznego
i innych instytucjach dialogu społecznego). Jeżeli strony nie dojdą do porozumienia w ciągu
5 dni w sprawie wyboru mediatora, jest on wybierany, na wniosek jednej ze stron, z listy
mediatorów przez ministra właściwego do spraw pracy.
Natomiast arbitraż – czyli rozjemstwo – na gruncie ustawy o rozwiązywaniu sporów
zbiorowych ma charakter dobrowolny. Związek zawodowy może, nie korzystając z prawa do
strajku, podjąć próbę rozwiązania sporu zbiorowego przez poddanie go rozstrzygnięciu
arbitrażu społecznego. Jeżeli spór dotyczy jednego zakładu pracy, rozpoznaje go kolegium
arbitrażu społecznego przy sądzie wojewódzkim, w którym utworzony jest sąd pracy
i ubezpieczeń społecznych. Spór wielozakładowy rozpoznaje Kolegium Arbitrażu
Społecznego przy Sądzie Najwyższym. Wniosek o wszczęcie postępowania arbitrażowego
powinien zawierać określenie stron, przedmiot sporu oraz wskazywać osoby wyznaczone
przez strony na członków kolegium. Do wniosku należy dołączyć protokół rozbieżności
z rokowań i mediacji, a także inne dokumenty istotne dla rozstrzygnięcia sporu.
Zastosowanie zarówno mediacji jak i arbitrażu jest skorelowane ze wszczęciem
i prowadzeniem sporu zbiorowego, co jest wyłącznym uprawnieniem związków
zawodowych.
Rolę forum dialogu społecznego na poziomie województwa pełnią Wojewódzkie Rady
Dialogu Społecznego (WRDS). WRDS może rozpatrywać sprawy społeczne lub gospodarcze,
będące przedmiotem konfliktu między pracodawcami i osobami wykonującymi pracę
zarobkową, jeżeli uzna je za istotne dla zachowania porządku społecznego. Sprawy, które
wymagają rozpatrzenia mogą być przedstawiane WRDS na piśmie przez jej członków,
związki zawodowe i organizacje pracodawców niewchodzące w skład WRDS, a także organy
administracji publicznej oraz strony, których konflikt dotyczy. Zastosowanie narzędzia
oferowanego stronom konfliktów wymaga ścisłej współpracy Przewodniczącego WRDS
i Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Jeśli WRDS nie jest w stanie pomóc stronom konfliktu, podejmuje uchwałę
o konieczności wyznaczenia osoby „z misją dobrej woli”, wybraną z listy mediatorów przy
ministrze właściwym do spraw pracy. Osoba ta pomaga stronom konfliktu w osiągnięciu
porozumienia, jednak jej działania nie mają charakteru postępowania mediacyjnego
prowadzonego w ramach ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych. W wyjątkowych
przypadkach, jeżeli wymaga tego interes społeczny, Przewodniczący Wojewódzkiej Rady
-- 3 of 4 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Dialogu Społecznego może samodzielnie – bez konieczności zwoływania posiedzenia WRDS
– zadecydować o potrzebie wyznaczenia osoby z misją dobrej woli, występując do ministra
właściwego do spraw pracy z wnioskiem o desygnowanie mediatora, który misję taką
przeprowadzi.
Miejscem działania WRDS właściwym dla konfliktu toczącego się w Uniwersytecie
Warmińsko-Mazurskim jest Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko-Mazurskiego
w Olsztynie.
Z wyrazami szacunku
Agnieszka Dziemianowicz-Bąk
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 4 of 4 --