+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska - Bluszcz
BK-VII.0520.389.2024
Warszawa, 10 lutego 2025 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 6356 złożoną do Ministra Sprawiedliwości oraz do Ministra
Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przez Pana posła Romana Fritza w sprawie
postępowania z dziećmi w sytuacjach konfliktowych z opiekunami prawnymi, przekazuję
odpowiedź w zakresie właściwości Ministra Sprawiedliwości.
Dobro dziecka jest naczelną zasadą prawa rodzinnego. Zasada ta wymaga, aby dla sądu
wartością nadrzędną było najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Zasadę tę należy
brać pod uwagę we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, także przy orzekaniu
o zastosowaniu pieczy zastępczej. Decyzja związana z umieszczeniem dziecka w pieczy
zastępczej powinna zostać obowiązkowo poprzedzona wszechstronnym i wyczerpującym
postępowaniem dowodowym. Umieszczenie w pieczy zastępczej powinno być stosowane
w ostateczności, gdy środowisko rodzinne wywiera ujemny wpływ na wychowanie
dziecka albo gdy rodzice nie są w stanie poradzić sobie z problemami wychowawczymi.
Ad 1 – 10
Dane statystyczne w zakresie postępowań rodzinnych i w sprawach nieletnich przed
sądami rejonowymi są gromadzone w ramach statystyki publicznej za pośrednictwem
sprawozdania MS-S16/18 w sprawach rodzinnych i nieletnich oraz MS-S1a w sprawach
cywilnych (w tym o rozwód). Te sprawozdania nie uwzględniają jednak informacji
o stopniu szczegółowości, który pozwoliłby wyodrębnić wszystkie wskazane przez Pana
posła informacje.

-- 1 of 10 --

2
Zestawienia statystyczne, które posiada Ministerstwo Sprawiedliwości nie zawierają
np. kryterium - liczby dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej wbrew ich woli.
Umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej może nastąpić orzeczeniem wydanym w sprawie
prowadzonej w przedmiocie rozwodu, separacji, o pozbawienie władzy rodzicielskiej,
o ograniczenie władzy rodzicielskiej, o zawieszenie władzy rodzicielskiej, o zmianę wyroku
rozwodowego w przedmiocie władzy rodzicielskiej. Aby takie dane uzyskać należałoby
przeprowadzić we wszystkich sądach kwerendę akt wyżej wskazanych kategorii spraw
z każdego roku, celem zbadania liczby wydanych orzeczeń umieszczających dziecko
w pieczy zastępczej oraz stanowiska dziecko, które nie jest ujęte w orzeczeniu sądu,
a zatem wymagane byłoby zapoznanie się w pełną zawartością akt sprawy sądowej. Taka
kwerenda wymagałaby olbrzymiego nakładu pracy pracowników sądów. Na marginesie
należy wskazać, że z przeprowadzonej analizy skarg składanych przez strony postępowań
sądowych do Ministerstwa Sprawiedliwości – Departamentu Spraw Rodzinnych
i Nieletnich wynika, że skala zjawiska, w kontekście skargowości, jest marginalna.
W załączeniu przekazuję zestawienia statystyczne, które posiada Ministerstwo
Sprawiedliwości:
- ewidencji wybranych spraw rodzinnych w sądach rejonowych w latach 2014-2023
oraz w I półroczu 2024 roku,
- orzeczeń w sprawach rodzinnych dotyczących wykonywania kontaktów z dzieckiem (art.
59815 i nast. K.p.c.) w latach 2016-2023 oraz w I półroczu 2024 roku,
- orzeczeń o umieszczeniu małoletniego w placówkach opiekuńczo - wychowawczych
w latach 2014-2023 oraz w I półroczu 2024,
- liczby małoletnich objętych na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu opieką,
kuratelą lub nadzorem wynikającym z ograniczenia władzy rodzicielskiej (stan w ostatnim
dniu okresu sprawozdawczego) w latach 2014 – 2023 oraz w I półroczu 2024.
Ad 8 - 11
Odnosząc się do trudnych sytuacji konfliktowych między rodzicami, szczególnie podczas
kontaktów z dzieckiem, niewątpliwie należy zwrócić uwagę na dwie kategorie spraw

-- 2 of 10 --

3
tj. o ustalenie kontaktów z osobą małoletnią i o odebranie osoby podlegającej władzy
rodzicielskiej (wykonanie kontaktów).
W 2022 r. do wydziałów rodzinnych sądów rejonowych wpłynęło 688.531 spraw, z czego
zaledwie 13.700 spraw o ustalenie kontaktów i 4.577 spraw o zmianę kontaktów (łącznie
18.277 spraw). Z tej liczby uwzględniono przez sąd jedynie 3.868 wniosków.
W tym samym czasie wpłynęły 3.803 wnioski o wykonanie kontaktów. W całości
lub w części sąd uwzględnił wnioski tyko w 274 sprawach. Należy wziąć pod uwagę,
że wskazane liczby mogą odnosić się do wielokrotnych wniosków składanych przez
te same osoby tj. część wniosków i orzeczeń dotyczy tych samych uczestników, co może
zawyżać statystkę. Z powyższych danych statystycznych wynika jednak, że większość
spraw dotyczy wykonywania kontaktów.
W przypadku spraw o przymusowe odebranie osoby podlegającej władzy rodzicielskiej
do sądów rejonowych w roku 2022 wpłynęło 320 wniosków. Załatwiono 312 sprawy,
z czego uwzględniono wnioski w 154 sprawach.
Nasilenie konfliktu rodziców, brak płaszczyzny porozumienia, niewykonywanie orzeczeń
sądowych mogą prowadzić do sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone i konieczne jest
zainicjowanie z urzędu postępowania o wydanie stosownych zarządzeń opiekuńczych.
Sąd, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy, może ingerować we władzę
rodzicielską i sięgnąć po środki przewidziane w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.
W Ministerstwie Sprawiedliwości trwają prace nad wykoncypowaniem metod
przeciwdziałania eskalacji konfliktów rodzicielskich, których skutki w największym
zakresie zagrażają dobru dziecka. Główne założenia tych prac koncentrują się na zmianie
przepisów ukierunkowanych na deeskalację konfliktu między rodzicami w sprawach
dotyczących ich dziecka. Wśród rozważanych rozwiązań można wymienić wprowadzenie
regulacji prawnych, które wzmocnią wykonywanie kontaktów wynikających z orzeczeń
sądów opiekuńczych, nadadzą dziecku status uczestnika postępowania w sprawach

-- 3 of 10 --

4
dotyczących jego osoby (dziecko byłoby reprezentowane przez profesjonalnego
reprezentanta). Wskazać należy także prace Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Rodzinnego
w kierunku możliwości pozasądowego rozwiązania małżeństwa, rezygnacji z orzekania
o winie w sprawach rozwodowych czy też zdefiniowania pieczy
współdzielonej/naprzemiennej. Prowadzone są również działania nad podniesieniem
jakości opiniowania w sprawach opiekuńczych i skrócenia terminów oczekiwania na
opinię.
Ad 12 i 15
Zgodnie z art. 82a ust. 3b ustawy z dnia 21 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów
powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334), sędzia orzekający w sprawach z zakresu prawa
rodzinnego i opiekuńczego oraz dotyczących demoralizacji i czynów karalnych nieletnich
powinien uczestniczyć, co cztery lata, w szkoleniu i doskonaleniu zawodowym,
w wymiarze co najmniej 10 godzin, organizowanym przez Krajową Szkołę Sądownictwa
i Prokuratury (KSSIP) lub jednostkę podległą Ministrowi Sprawiedliwości albo przez niego
nadzorowaną, w celu uzupełnienia specjalistycznej wiedzy i umiejętności zawodowych
z zakresu prowadzenia czynności z osobami, które nie ukończyły 18 lat, rozpoznawania
symptomów krzywdzenia dziecka i zabezpieczenia interesu dziecka w sytuacji sporu
między rodzicami albo opiekunami.
Powołane przepisy stawiają wymogi minimalne. W 2024 r. KSSIP, której zadaniem
ustawowym jest kształcenie i doskonalenie kadr sądów powszechnych i prokuratury,
w ramach prowadzonego kształcenia ustawicznego zorganizowała w maju 2024 r.
szkolenie R16/24 „Zasady i warunki umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej”,
adresowane do sędziów rodzinnych, którego przedmiotem były zagadnienia dotyczące
pieczy zastępczej. Celem szkolenia jest przedstawienie zagrożeń dobra dziecka,
jak również możliwych decyzji sądu, mających służyć uregulowaniu sytuacji faktycznej
i prawnej małoletniego. W lutym 2025 r. przewidziana jest druga część ww. szkolenia
w formie on line (R16/24/2).

-- 4 of 10 --

5
Problematyka dotycząca umieszczania dzieci w pieczy zastępczej wobec braku możliwości
doprowadzenia do porozumienia pomiędzy rodzicami jest ujęta również w programach
szkoleń aplikantów sędziowskich. Przekazywane aplikantom KSSIP treści w odpowiedni
sposób przygotowują ich do ewentualnego przyszłego stosowania instytucji pieczy
zastępczej. Wskazać również należy, że do zadań KSSIP należy organizowanie
i prowadzenie szkolenia wstępnego, zarówno przyszłych asesorów sądowych, a następnie
(po ukończeniu asesury) także sędziów. Zagadnienia dotyczące pieczy zastępczej nad
dzieckiem należą również do stałych elementów kształcenia aplikantów prokuratorskich.
Przy wsparciu Funduszu Narodów Zjednoczonych na Rzecz Dzieci (UNICEF) KSSIP realizuje
projekt „Realizacja idei wymiaru sprawiedliwości przyjaznego małoletnim oraz
wzmocnienie praw osób pokrzywdzonych”.
Celem tego przedsięwzięcia jest urzeczywistnienie zasady dobra dziecka oraz polepszenie
sytuacji osób pokrzywdzonych przestępczością o charakterze seksualnym, a także
dotkniętych przemocą domową poprzez organizację następujących szkoleń:
1) przemoc wobec kobiet (przestępstwa seksualne) i przemoc w rodzinie (działanie 2.2.),
2) postępowanie z ofiarami przemocy w rodzinie oraz z ofiarami przestępstw seksualnych
(działanie 2.5.).
Adresatami szkoleń w obszarze działania 2.2. byli sędziowie, asesorzy sądowi, asystenci
sędziego, referendarze sądowi, prokuratorzy, asesorzy prokuratury, asystenci
prokuratora, w zakresie działania 2.5. kuratorzy sądowi. Realizacja projektu – w zakresie
działań 2.2. i 2.5. – oparta była na formule hybrydowej. Zakładała udział każdego
uczestnika w dwóch częściach/etapach szkolenia. Część pierwsza (etap pierwszy):
szkolenie w trybie on-line – obejmowała 8 godzin zajęć z rozbiciem na: 4 h – blok
prawniczy i 4 h – blok psychologiczny. Część druga (etap drugi) szkolenie w trybie
stacjonarnym – obejmowała 8 godzin zajęć warsztatowych prowadzonych przez
psychologa.

-- 5 of 10 --

6
Szkolenia nie dotyczyły przemocy po separacji, a tematy takie jak DARVO, gaslighting,
coercive control oraz manipulacje stosowane przez sprawców przemocy nie były na nich
omawiane.
W ramach ww. działań przeszkolonych zostało 1866 osób, w tym 183 sędziów:
- działanie 2.2. przeszkolono 768 osób, w tym 30 sędziów,
- działanie 2.5. przeszkolono 1 098 osób, w tym 153 sędziów.
W 2025 r. w ramach ww. projektu KSSIP planuje realizację 70 edycji, 14 godzinnych
szkoleń dla 1 640 osób z następujących zakresów tematycznych:
1) szkolenia na temat reagowania na krzywdzenie dzieci dla sędziów, policji
i prokuratorów (działanie 2.6.),
2) szkolenie z zakresu problematyki opiniowania przez biegłych w sprawach rodzinnych
i karnych ze szczególnym uwzględnieniem opiniowania nieletnich (działanie 2.10.),
3) szkolenie na temat praw dzieci podejrzanych lub oskarżonych w postępowaniu karnym
(działanie 2.11.).
Adresatami szkoleń w obszarze działania 2.10. i 2.11. będą sędziowie, asesorzy sądowi,
referendarze sądowi, asystenci sędziego, prokuratorzy, asesorzy prokuratury, asystenci
prokuratora, w zakresie działania 2.6. poza ww. grupami zawodowymi również policjanci.
Szkolenia realizowane będą stacjonarnie w formie warsztatów, w kilku lokalizacjach
na terenie Polski.
KSSIP zorganizowała w 2024 roku również sześć edycji szkolenia „Czynności z osobami,
które nie ukończyły 18 roku życia - rozpoznawanie symptomów krzywdzonego dziecka”.
Szkolenia takie są także zaplanowane na przyszły rok.
Z pełną ofertą szkoleniową KSSIP można się zapoznać pod tym adresem:
https://www.kssip.gov.pl/szkolenia-ustawiczne.
Ad 13

-- 6 of 10 --

7
Opiniodawcze zespoły sądowych specjalistów, dalej OZSS, sporządzają opinie w sprawach
rodzinnych i opiekuńczych na podstawie przeprowadzonych badań psychologicznych,
pedagogicznych lub lekarskich zgodnie ze standardami ustalonymi w zarządzeniu Ministra
Sprawiedliwości z dnia 1 lutego 2016 r. w sprawie ustalenia standardów metodologii
opiniowania w opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów (Dz. Urz. Min.
Sprawiedl. z 2016 r. poz. 76 ze zm.).
Obowiązujące przepisy nie dają kierownikowi OZSS jak i osobom wizytującym OZSS
uprawnień do ingerowania w treść opinii i oceny adekwatności zastosowanych technik
i metod badawczych w odniesieniu do problemu diagnostycznego. Badający zgodnie z pkt
9.6 załącznika do ww. zarządzenia Ministra Sprawiedliwości, mają prawo samodzielnie
dobierać techniki badawcze, które uznają za adekwatne do rozwiązania konkretnych
problemów diagnostycznych. W tym kontekście należy zauważyć, że wskazywana
w zapytaniu analiza przyczyn niechęci dziecka do kontaktów z jednym z rodziców
dokonywana jest przez specjalistów OZSS zgodnie z pkt 8.4 lit c-e ww. zarządzenia, którzy
dokonują obserwacji zachowań i wzajemnych relacji osób badanych, ich charakterystyki
psychologicznej oraz opracowują wnioski i udzielają odpowiedzi na tezę dowodową
organu zlecającego. Wyjaśnienie przyczyn niechęci dziecka do kontaktów z jednym
z rodziców powinno być przedmiotem interpretacji i analizy specjalistycznej o ile zakres
tezy dowodowej zawiera wskazanie w tym obszarze a także o ile jest to istotne z punktu
widzenia dobra dziecka. Ocena logiki wywodu, jak i całej opinii należy do niezawisłego
sądu.
Odnosząc się do dalszej części pytania odnośnie kwalifikacji specjalistów zatrudnionych
w OZSS należy stwierdzić, że przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych
zespołach sądowych specjalistów (Dz. U. z 2018 r. poz. 708), dalej „ u.o.z.s.s”, na
podstawie których działają OZSS, nie uwzględniają szczególnych kompetencji, w tym
z zakresu psychotraumatologii dla kandydatów na stanowisko specjalisty. Nie bez
znaczenia pozostaje okoliczność wynikająca z treści zapisów zawartych w pkt 3.1. lit. b
ww. zarządzenia nakładająca na kierownika OZSS obowiązek wyznaczenia składu zespołu
badającego z uwzględnieniem rodzaju i stopnia złożoności sprawy. Z powyższego wynika

-- 7 of 10 --

8
możliwość włączenia do składu zespołu badającego konkretnego specjalisty
z dodatkowymi kwalifikacjami (np. w zakresie psychotraumatologii) o ile w OZSS nie jest
zatrudniony już taki specjalista. Ministerstwo Sprawiedliwości nie posiada danych
dotyczących dodatkowych kwalifikacji specjalistów, zaś informacje w zakresie
dodatkowych kompetencji posiada pracodawca (prezes sądu okręgowego właściwego dla
danego OZSS i kierownik OZSS).
Ad 14
Nawiązując do pytania o liczbę skarg, dotyczących OZSS, należy wskazać na rys historyczny
OZSS, które funkcjonują od 1 stycznia 2016 r. zgodnie z przepisami u.o.z.s.s. i powstałych
na podstawie delegacji ustawowej aktów wykonawczych. W okresie wcześniejszym ww.
zespoły funkcjonowały jako rodzinne ośrodki diagnostyczno – konsultacyjne (RODK).
Dostępne w rejestrze skarg i wniosków dane za okres od 1 stycznia 2019 r. do 13 grudnia
2024 r. wykazały łącznie 206 skarg, w poszczególnych latach odpowiednio: w 2019 - 34,
w 2020 r. - 29, w 2021 r. - 33, w 2022 r. – 29, w 2023 r. – 35 i w 2024 r. – 46.
W Polsce od 1 października 2024 r. funkcjonuje łącznie sześćdziesiąt dziewięć OZSS.
Rejestr skarg nie pozwala na określenie dokładnego przedmiotu skarg i sposobu ich
rozpatrzenia. Skargi dotyczyły prawie wszystkich OZSS w Polsce (poza III OZSS w Lesznie
i II OZSS w Bolesławcu). Najwięcej skarg w latach 2019-2024 dotyczyło I i II OZSS
w Warszawie (odpowiednio 10 i 14 skarg), OZSS Warszawa – Praga w Warszawie –
9 skarg, I OZSS w Katowicach – 9 skarg, OZSS w Sosnowcu – 7 skarg, OZSS we Wrocławiu,
I OZSS w Bydgoszczy, II OZSS w Mrągowie, I OZSS w Krakowie - po 5 skarg w każdym ww.
OZSS.
Należy podkreślić rolę Ministra Sprawiedliwości, który sprawuje nadzór nad działalnością
zespołów w zakresie przestrzegania standardów metodologii opiniowania i procedury
badań psychologicznych, pedagogicznych lub lekarskich, a także terminowości
sporządzania opinii (vide art. 4 ust. 1 u.o.z.s.s.). Jednocześnie nadzór sprawowany przez

-- 8 of 10 --

9
Ministra Sprawiedliwości nie może wkraczać w dziedzinę, w której specjaliści są niezależni
(vide art. 4 ust. 2 u.o.z.s.s.).
Z kolei od 1 lipca 2024 r. do 31 grudnia 2024 r. do Biura Obsługi Restrukturyzacji
i Upadłości oraz Pełnomocnika do Spraw Biegłych Sądowych wpłynęło 15 skarg
i wniosków dotyczących biegłych sądowych, a w 2025 r (stan na 17 stycznia) wpłynęła
1 skarga. Pisma dotyczyły głównie wątpliwości co do treści opinii sporządzanych przez
biegłych, braku odpowiednich kwalifikacji oraz naliczania zbyt wysokich stawek
za sporządzanie opinii. W związku z tym, że zgodnie z § 17 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. nr 15, poz.
133), nadzór nad biegłymi sądowymi sprawują prezesi sądów okręgowych. Prezesi sądów
okręgowych są zatem organami właściwymi do rozpatrywania skarg na biegłych
sądowych. Skarżący byli również informowani, że zakres kompetencji nadzorczych
Ministra Sprawiedliwości został szczegółowo określony w ustawie z dnia 27 lipca 2001 r.
Prawo o ustroju sądów powszechnych. Polega on na sprawowaniu przez Ministra
Sprawiedliwości wyłącznie zewnętrznego nadzoru nad działalnością administracyjną
sądów powszechnych. Nadzór ten nie obejmuje kontroli merytorycznych rozstrzygnięć
sądów powszechnych, jak również postępowania dowodowego, które to czynności
podlegają wyłącznie kontroli przez sąd II instancji w ramach przysługujących stronie
środków zaskarżenia. Minister Sprawiedliwości nie sprawuje bieżącej ani okresowej
kontroli toku postępowania w sprawach indywidualnych, nie ma wglądu w akta sprawy,
ani nie występuje w imieniu i na rzecz stron w jakichkolwiek postępowaniach przed
sądami powszechnymi. Czynności z zakresu zewnętrznego nadzoru Ministra
Sprawiedliwości nie mogą zmierzać do polecenia sądowi wydania decyzji lub orzeczenia
określonej treści bądź podjęcia czynności zgodnej z oczekiwaniem strony postępowania.
Ad 16
Ministerstwo Sprawiedliwości nie posiada szczegółowych danych, których dotyczy
pytanie.

-- 9 of 10 --

10
W oparciu o dostępne informacje można wskazać, że na stanowisku specjalisty w zakresie
pediatrii, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych, psychiatrii lub psychiatrii dzieci
i młodzieży, w tym specjalisty psychotraumatologa może być zatrudniony lekarz
posiadający specjalizację z zakresu pediatrii, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych,
psychiatrii lub psychiatrii dzieci i młodzieży, w tym psychotraumatologii.
Z wyrazami szacunkuZuzanna Rudzińska-Bluszcz
/podpisano elektronicznie/
W załączeniu:
Zestawienia statystyczne

-- 10 of 10 --