Interpelacja w sprawie realizacji praw Sybiraków wynikających z ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6343
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej, ministra sprawiedliwości
w sprawie realizacji praw Sybiraków wynikających z ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego
Zgłaszający: Dariusz Matecki
Data wpływu: 16-11-2024
Zwracam się z interpelacją dotyczącą problemów zgłaszanych przez środowisko Sybiraków, wynikających z trudności w realizacji ich praw przysługujących na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Otrzymałem zgłoszenie od pana Kazimierza - Sybiraka - który od dekad zmaga się z problemami prawnymi związanymi z uzyskaniem przysługujących mu świadczeń. Ustawodawca jednoznacznie uznał, że wszelkie choroby nabyte podczas pobytu na zesłaniu na Syberii są równoważne z urazami odniesionymi podczas działań wojennych, co uprawnia do renty wojennej. Niestety, w praktyce, jak wskazuje pan Kazimierz, przepisy ustawy bywają interpretowane w sposób, który prowadzi do bezpodstawnego pozbawiania Sybiraków należnych im świadczeń.
Kluczowe problemy zgłaszane przez środowisko Sybiraków:
Interpretacja przepisów – sądy i instytucje odmawiają uznania nabytych podczas pobytu na Syberii chorób jako podstawy do przyznania renty wojennej, pomimo zapisów ustawowych.
Dyskryminacja w orzeczeniach sądowych – zgłaszane są przypadki, w których odwołania i zażalenia składane przez Sybiraków są uznawane za „niecelowe” bez rzetelnego zbadania sprawy.
Naruszenie praw historycznych – zwracana jest uwaga na sytuacje, w których fakty historyczne, takie jak pobyt w stalinowskich łagrach, są w sposób nieuzasadniony kwestionowane przez sądy, co prowadzi do dodatkowej krzywdy moralnej wobec ofiar represji.
Brak weryfikacji działań sądów – skargi kierowane do sądów i innych instytucji są odsyłane bez podjęcia skutecznych działań, co budzi poczucie bezradności wśród osób poszkodowanych.
Czy ministerstwo planuje przeprowadzenie analizy realizacji przepisów ustawy o kombatantach w zakresie praw przysługujących Sybirakom, w szczególności dotyczących uznawania chorób nabytych na Syberii za podstawę do przyznania renty wojennej?
Jakie mechanizmy nadzoru nad prawidłową interpretacją przepisów ustawy przez sądy są obecnie stosowane i czy ministerstwo rozważa ich wzmocnienie?
Czy planowane są zmiany w przepisach, które zagwarantują jednoznaczne stosowanie przepisów ustawy na korzyść Sybiraków, tak aby zapobiec przypadkom odmowy przyznania świadczeń pomimo spełnienia ustawowych warunków?
Czy ministerstwo podjęło działania, aby zbadać przypadki naruszania praw Sybiraków w systemie sądowniczym, oraz jakie są ich efekty?
Zgłoszone problemy dotyczą wrażliwej grupy społecznej, której prawa do godnego życia i sprawiedliwego traktowania powinny być szczególnie chronione.
Udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania pozwoli nie tylko rozwiązać zgłaszane trudności, ale również przywrócić wiarę w sprawiedliwość instytucji państwowych.
Sekretarz stanu Arkadiusz Myrcha
Odpowiedź zawiera znaczną ilość ogólników lub zapowiedzi dalszych analiz przy ograniczonej liczbie konkretów.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
- Wykryto zwrot wymijający: „pozostaje poza zakresem” (brak właściwości / odesłanie do innego organu)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8044 znakówkontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.393.2024
Warszawa, 03 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w związku z interpelacją nr 6343 złożoną do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
oraz do Ministra Sprawiedliwości przez Pana posła Dariusza Mateckiego w sprawie
realizacji praw Sybiraków wynikających z ustawy o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, przekazuję, że w
pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż przedmiot interpelacji wykracza poza zakres
kompetencji Ministra Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych
osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r.
poz. 2039 ze zm.), centralnym organem administracji rządowej właściwym w sprawach
kombatantów oraz osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego,
jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Szef Urzędu podlega
Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (ministrowi właściwemu do spraw
zabezpieczenia społecznego).
Ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych
i okresu powojennego nie jest objęta działem administracji rządowej sprawiedliwość,
o którym mowa w art. 24 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji
-- 1 of 2 --
2
rządowej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1370), a tym samym pozostaje poza zakresem właściwości
Ministra Sprawiedliwości.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, do ustalania wysokości świadczeń,
o których mowa w art. 15 i art. 16, oraz w innych sprawach nieuregulowanych w ustawie,
stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast sprawy z zakresu ubezpieczeń
społecznych po wyczerpaniu drogi postępowania administracyjnego przed organami
rentowymi zostają co do zasady przekazane na drogę postępowania sądowego
prowadzonego przed sądem powszechnym, który rozpoznaje je według przepisów
Kodeksu postępowania cywilnego.
Zgodnie z konstytucyjną zasadą, sędziowie w zakresie orzekania są niezawiśli, a sądy
niezależne. W ramach stosowania prawa sądy samodzielnie dokonują wykładni
przepisów, w tym w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych o prawo do renty
wojennej. Jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu
Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą
ich orzekania, uprawnione podmioty mogą złożyć wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia
prawnego do Sądu Najwyższego lub wniosek o rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy
rozbieżności w wykładni prawa. Wykładnia Sądu Najwyższego wpływa na ujednolicenie
orzecznictwa sądów powszechnych na terenie całego kraju.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/
-- 2 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.670.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6343 Pana Posła Dariusza Mateckiego w sprawie realizacji
praw Sybiraków wynikających z ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień.
Przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2039)
uregulowano kwestię uprawnień przysługujących kombatantom oraz osobom podlegającym
różnym formom represji w okresie wojny i powojennym.
Za represjonowane uważane są między innymi osoby, które z przyczyn politycznych,
narodowościowych, religijnych przebywały na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR.
Uprawnienia pieniężne i niepieniężne, rzeczowe, uregulowane przepisami wymienionej
ustawy przysługują osobie, która uzyska decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób
Represjonowanych potwierdzającą podleganie określonym represjom oraz posiada
obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie
podlegania represjom. Od decyzji osobie zainteresowanej przysługuje odwołanie na drodze
sądowej.
Osobom uprawnionym, niezdolnym do pracy wskutek niezdolności do pracy pozostającej
w związku z pobytem w miejscach represji wojennych, jak przykładowo z tytułu przebywania
na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR, obok uprawnień określonych przepisami
wymienionej ustawy przysługują także świadczenia pieniężne i inne uprawnienia
przewidziane w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych
i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2023 r. poz. 1100), z wyłączeniem uprawnienia do
refundacji opłaconej składki na obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej
posiadaczy pojazdów samochodowych lub dobrowolne ubezpieczenie casco pojazdów
samochodowych oraz prawa do dodatku pieniężnego.
Za niezdolność do pracy pozostającą w związku z pobytem w miejscach represji wojennych
uważa się niezdolność będącą następstwem zranień, kontuzji bądź innych obrażeń lub chorób
powstałych w związku z tym pobytem. Związek obrażeń lub chorób z pobytem w tych
miejscach, a także związek niezdolności do pracy z takim pobytem ustala lekarz orzecznik
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub komisja lekarska ZUS.
Orzeczenie lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS stanowi dla organu rentowego
podstawę do wydania decyzji w sprawie przyznania określonych uprawnień uregulowanych
przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych
oraz ich rodzin. Od decyzji osobie zainteresowanej przysługuje prawo odwołania na drodze
sądowej.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Nabycie prawa do świadczeń pieniężnych oraz określonych uprawnień uregulowanych
przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych
oraz ich rodzin nie wynika z samego faktu podlegania represjom czy przebywania w miejscach
represji, ale wymaga wskazania, że stwierdzona niezdolność do pracy pozostaje w związku
z pobytem w miejscach represjonowania i jest następstwem zranień, kontuzji bądź innych
obrażeń lub chorób pozostających w związku z takim pobytem.
Należy dodać, że w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych były przeprowadzane postępowania
wyjaśniające w sprawach dotyczących prawa do świadczeń z tytułu pobytu na przymusowych
zesłaniach i deportacji w ZSRR dla członków Związku Sybiraków.
W wyniku szczegółowej analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach, w tym wyników badań
przeprowadzonych przez lekarzy orzekających w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz
dokumentacji z przebiegu leczenia, potwierdzono prawidłowość ustaleń orzeczniczych
o braku związku niezdolności do pracy z pobytem na przymusowych zesłaniach i deportacji
w ZSRR. Brak w związku z tym podstaw do podejmowania przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych postępowań dotyczących ponownego rozpatrzenia uprawnień do świadczeń
z tytułu pobytu na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR w odniesieniu do osób,
których sprawy analizowano.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie są prowadzone prace nad zmianą
przepisów ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Jeżeli chodzi o podniesione w interpelacji Pana Posła kwestie dotyczące sądów, to ministrem
właściwym w tej sprawie jest Minister Sprawiedliwości.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --