Interpelacja w sprawie programu "Opieka wytchnieniowa"
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6227
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie programu "Opieka wytchnieniowa"
Zgłaszający: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data wpływu: 14-11-2024
Pani Minister!
Realizacja programu „Opieka wytchnieniowa” dla jednostek samorządu terytorialnego - edycja 2024 pozwala już na wstępną ocenę realizacji tego programu.
Liderzy organizacji pozarządowych realizujących świadczenia w ramach tego programu (jednocześnie są oni opiekunami osób z niepełnosprawnościami) wskazują na konieczność wdrożenia zmian w zakresie aplikacji o ośrodki, rekrutacji beneficjentów, faktycznej realizacji zadania, jak również zgłaszają potrzebę zmian w zapisach programu adekwatnie do rzeczywistych potrzeb. To ważne, aby przed kolejną edycją tego programu wprowadzić zmiany, które pozwolą na lepszą pomoc dla potrzebujących tego wsparcia.
Wśród zgłaszanych w moim biurze poselskim wniosków znalazły się następujące postulaty: 1) potrzebne jest określenie limitu wnioskowanych środków w zależności od liczby mieszkańców gminy, gdzie jednostką wyjściową, odpowiednio zwielokrotnianą, mogłoby być np. 10 000 mieszkańców;
2) potrzebne jest dodanie zapisów umożliwiających świadczenie opieki wytchnieniowej przez dwóch opiekunów przy spełnianiu określonych kryteriów współistnienia czynników, tj.: otyłości, konieczności wykonywania złożonych czynności opiekuńczych, prezentowania zachowań kategoryzowanych jako agresywne i autoagresywne;
3) potrzebna jest aktualizacja stawek: za godzinę świadczenia usługi, a w szczególności stawki dobowej w module opieki wytchnieniowej całodobowej (obecna stawka nie pokrywa nawet kosztów zatrudnienia opiekuna zgodnie z najniższą stawką godzinową);
4) potrzebne jest doprecyzowanie zapisów umożliwiających świadczenie opieki całodobowej w domu w zakresie m.in. konieczności spełnienia warunku nieświadczenia czynności opiekuńczych poprzez skorzystanie w tym okresie z wyjazdu opiekuna/beneficjenta usługi (opieka wytchnieniowa ma znosić czasowo ponadnormatywne świadczenie opieki oraz tego negatywne skutki, co nie zachodzi w momencie przebywania w domu rodzica/opiekuna nawet podczas obecności opiekuna opieki wytchnieniowej), zapisów zabezpieczających realizatora przed skutkami prawnymi nieszczęśliwych wypadków podczas wykonywania czynności w warunkach pracy w środowisku o niemożliwym dostosowaniu warunków pracy do wymogów oraz przed ewentualnymi sytuacjami skrajnymi, tj. zniszczenie mienia czy kradzież, wprowadzenie do kosztów programu ubezpieczenia dla organizatora i bezpośredniego realizatora usług;
5) wskazane jest wprowadzenie obowiązku odbycia finansowanego w ramach programu szkolenia z pierwszej pomocy przedmedycznej i czynności okołomedycznych, bez względu na tryb przydzielania opiekuna (także dla osób ze wskazania);
6) potrzebne jest podwyższenie limitów godzinowych przyznawanej usługi;
7) wskazane jest włączenie do kosztów kwalifikowalnych usługi opieki wytchnieniowej całodobowej kosztów transportu osoby z niepełnosprawnością, w tym transportu specjalistycznego;
8) potrzebne jest umożliwienie wypożyczania poza kolejnością przez realizatora programu niezbędnych akcesoriów z wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego, co umożliwi lepsze dostosowanie warunków do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, a w przypadku osób wymagających stałej pracy urządzeń także generatora prądu;
9) potrzebne jest dostosowanie zapisów programu do przepisów ustawy i następczo wprowadzonych standardów ochrony małoletnich;
10) potrzebne jest utworzenie/określenie standardu miejsca wytchnieniowego wraz z procedurą certyfikacji czasowej i nadzoru (moduł opieki wytchnieniowej całodobowej), z uwagi na niedostosowanie warunków świadczonej opieki wytchnieniowej m.in. w domach pomocy społecznej do potrzeb m.in. osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi czy z zaburzeniami ze spektrum autyzmu;
11) potrzebne jest utworzenie rejestru miejsc wytchnieniowych o zasięgu ogólnopolskim w formie umożliwiającej identyfikację miejsc aktualnie dostępnych;
12) potrzebne jest zniesienie mechanizmu pozbawiania opiekuna świadczenia pielęgnacyjnego podczas korzystania z opieki wytchnieniowej całodobowej;
13) potrzebne jest rozpoczęcie prac nad uruchomieniem opieki wytchnieniowej jako zadania zleconego z administracji rządowej, umożliwiającego dystrybucję środków zgodnie z aktualnymi potrzebami gmin, co zapobiegałoby blokowaniu przepływu środków finansowych oraz umożliwiałoby bezpośrednie reagowanie na potrzeby lokalnej społeczności.
W związku z powyższymi zgłaszanymi do mnie wnioskami zwracam się do Pani Minister z pytaniami:
1. Czy została dokonana analiza dotychczasowej realizacji programu „Opieka wytchnieniowa”?
2. Czy znane są Pani Minister opisane wyżej potrzeby zmian zgłaszanych przez obecnie realizujących świadczenia w zakresie tego programu?
3. Jakie proponowane działania zostaną wdrożone w kolejnym naborze - edycja 2025?
Proszę o odpowiedź na moje pytania wraz z odpowiedzią na zgłaszane przez realizatorów programu wnioski, które są również moimi postulatami.
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Łukasz Krasoń
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 1 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (3)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (8)
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
6301 znakówinfo@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.664.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczpospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6227 Pani Posłanki Anny Dąbrowskiej Banaszek w sprawie
Programu „Opieka Wytchnieniowa”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Podstawą prawną resortowego Programu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej pn.
„Opieka Wytchnieniowa” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego, jest art. 7 ust. 5 ustawy
z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu Solidarnościowym1 (Dz. U. z 2024 r. poz. 296).
Program realizowany jest przez gminy i powiaty w ramach rocznych edycji od 2019 r., a od
2021 r. usługi opieki wytchnieniowej świadczone są również przez organizacje pozarządowe
(tj. podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 24 kwietnia
2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz. U. z 2024 r. poz. 1491),
w ramach Programu „Opieka Wytchnieniowa” dla Organizacji Pozarządowych. Należy
podkreślić, iż do czasu uruchomienia programów tylko nieliczne organizacje pozarządowe
oraz jednostki samorządu terytorialnego oferowały tę formę pomocy członkom rodzin
i opiekunom osób z niepełnosprawnościami.
Zgromadzone na przestrzeni ostatnich 6 lat doświadczenie w realizacji programowej opieki
wytchnieniowej obliguje Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej do podnoszenia
standardów jakości świadczonych w ramach programów usług, a także zwiększania zakresu
oraz zasięgu przedmiotowego wsparcia. Z tego względu każda edycja programów
poddawana jest ewaluacji ex post, a rekomendacje opracowuje się w oparciu o wyciągnięte
wnioski i implementuje w ramach kolejnych edycji. Jednocześnie prowadzone są szerokie
konsultacje zarówno zewnętrzne, tj. z reprezentacją stron realizujących usługi, jak
i wewnętrzne, w ramach resortu, zwłaszcza w kontekście zgodności zapisów programowych
z właściwymi aktami normatywnymi. Szczegółowo analizowane są również postulaty
i sygnały obywatelskie, jakie w sprawie opieki wytchnieniowej wpływają do Biura
Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.
Poniżej przedstawiam istotne fakty obrazujące, jak program ewaluował na przestrzeni lat.
W 2019 r. usługi opieki wytchnieniowej dotyczyły wyłącznie członków rodzin lub
opiekunów niepełnosprawnych osób powyżej 16. r. życia, natomiast od 2020 r.
przedmiotowe wsparcie adresowane jest do opiekunów osób z niepełnosprawnościami,
które posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności i orzeczenia
1 Fundusz Solidarnościowy jest państwowym funduszem celowym, którego dysponentem jest minister właściwy do spraw
zabezpieczenia społecznego. Fundusz Solidarnościowy ma na celu m.in. wsparcie społeczne, zawodowe, zdrowotne oraz finansowe
osób z niepełnosprawnościami. Fundusz Solidarnościowy wspiera również działania w zakresie zapewnienia dostępności osobom ze
szczególnymi potrzebami o których mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi
potrzebami. Zasady funkcjonowania Funduszu Solidarnościowego określa ustawa z dnia 23 października 2018 r. o Funduszu
Solidarnościowym, która weszła w życie w dniu 1 stycznia 2019 roku, a zasadniczym źródłem jego finansowania jest danina
solidarnościowa. Zapłaty daniny solidarnościowej dokonują co roku te osoby fizyczne, których dochody w danym roku podatkowym
przekraczają 1 mln zł. Wysokość daniny solidarnościowej wynosi 4% nadwyżki tej kwoty. Przychodami Funduszu Solidarnościowego
są również m.in. obowiązkowe składki na Fundusz, do których stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące obowiązkowych składek
na Fundusz Pracy.
-- 1 of 2 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
równoważne oraz do rodziców/opiekunów dzieci niepełnosprawnych (bez dodatkowych
wskazań).
Zwiększono pulę dotacji z Funduszu Solidarnościowego przekazywaną na realizację
opieki wytchnieniowej gminom i powiatom z 80% całkowitych kosztów realizacji (lata
2019–2020) do 100% (od 2021 r.).
Wzrósł maksymalny koszt jednej godziny wsparcia z 30 zł (2019 r.) do 50 zł brutto (2024
r.) w przypadku usług opieki wytchnieniowej w formie pobytu dziennego, a w przypadku
pobytu całodobowego ze 180 zł (2019 r.) do 600 zł (2021 r.). Ponadto, w ramach edycji
2024, zwiększono maksymalny koszt jednej doby wsparcia w formie pobytu
całodobowego do 800 zł brutto za dobę realizacji usług opieki wytchnieniowej dla osoby
z niepełnosprawnościami posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu
niepełnosprawności z niepełnosprawnością sprzężoną.
Rozszerzono terminy realizacji świadczeń i możliwość rozliczenia usług świadczonych
w danym roku jeszcze przed podpisaniem umowy (w 2019 r. realizacja usług odbywała
się od dnia podpisania umowy do 31 grudnia 2019 r., w 2020 r. możliwe było rozliczanie
świadczeń udzielonych od 6 marca do 31 grudnia, a od 2021 r. ramy czasowe edycji
obejmowały okres od 1 stycznia do 31 grudnia).
Zwiększyły się zasięg i dostępność usług opieki wytchnieniowej organizowanej przez
samorządy. W 2019 r. w programie brało udział 324 gmin/powiatów, w 2024 r. -1 448,
a w bieżącym roku program realizuje aż 1 620 jednostek, czyli 5-krotnie więcej niż w jego
pierwszej edycji. W przypadku organizacji pozarządowych, w 2020 r. (I edycja)
w programie uczestniczyło zaledwie 49 organizacji, jednakże dzięki sukcesywnemu
wzrostowi dotacji z Funduszu Solidarnościowego, w 2024 r. było to już 137 podmiotów,
a w roku bieżącym program, realizuje aż 179 NGOs.
Przedstawione przez Panią Posłankę postulaty zostaną przeanalizowane i poddane
konsultacjom w ramach prac nad przyszłoroczną edycją programów „Opieki
Wytchnieniowej” i, o ile będzie to możliwe, uwzględnione w ich zaktualizowanej formule.
Prace nad programami rozpoczną się w III kwartale 2025 r. i obejmą zarówno konsultacje
zewnętrzne, jak i wewnętrzne projektów. Ogłoszenie naboru wniosków oraz konkursu ofert
w ramach przyszłorocznych edycji nastąpi również w III kwartale 2025 r.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 2 of 2 --