Interpelacja w sprawie usuwania i utylizacji azbestu w Polsce
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 6226
do ministra rozwoju i technologii
w sprawie usuwania i utylizacji azbestu w Polsce
Zgłaszający: Anna Dąbrowska-Banaszek
Data wpływu: 14-11-2024
Panie Ministerze!
Azbest to wciąż nierozwiązany problem polskich wsi, miast i miasteczek. Wprawdzie od ponad 20 lat w Polsce nie stosuje się w budownictwie azbestu, ale występuje on nadal w wielu starszych budynkach, które są poddawane remontom, renowacji, adaptacjom oraz rozbiórce. Z azbestem ma związek aż 78% przypadków nowotworów pochodzenia zawodowego rozpoznawanych w państwach członkowskich Unii Europejskiej. Wdychanie włókien azbestowych unoszących się w powietrzu może powodować międzybłoniaka, raka płuc, a średni czas od narażenia na czynniki rakotwórcze do wystąpienia pierwszych objawów trwa 30 lat.
Zakaz stosowania azbestu wprowadzano w UE stopniowo od 1998 r., a od 2005 r. w UE zakazane są wszystkie postacie azbestu.
W Polsce Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w latach 2019-2023 realizował program pod nazwą „Ogólnopolski program finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest”. Gminy lub powiaty zawierały umowy na wsparcie finansowe w zakresie usuwania azbestu z oddziałami WFOŚiGW (które to oddziały wcześniej zawarły z NFOŚiGW umowę na udostępnienia środków na ten cel), mieszkańcy tych gmin czy powiatów mogli ubiegać się o otrzymanie dofinansowanie na przedsięwzięcia w zakresie demontażu, zbierania, transportu oraz unieszkodliwienia odpadów zawierających azbest, zgodne z gminnymi programami usuwania azbestu i wyrobów zawierających azbest, na przedsięwzięcia w zakresie demontażu, zbierania, transportu oraz unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest na obszarach dotkniętych klęską żywiołową lub dotkniętych zdarzeniami noszącymi znamiona klęski żywiołowej. Program był realizowany do 2023 roku. Wielu mieszkańców chciałoby - mając świadomość niebezpiecznego oddziaływania azbestu na organizm człowieka - skorzystać z programu wspierającego usuwanie i utylizację odpadków zawierających azbest.
W siedzibie Ministerstwa Rozwoju i Technologii w październiku 2024 r. odbyła się konferencja pn. „Przyszłość bez azbestu”. Ale konferencja nie rozwiązuje problemu przedłużającego się narażania ludzi na kontakt z azbestem, konieczna jest realna pomoc, aby mogli oni usunąć i zutylizować azbest ze swoich domów.
Zwracam się do Pana Ministra z pytaniami:
1. Jakie działania wspierające usuwanie i utylizację azbestu były realizowane w Polsce w 2024 roku?
2. Jakie działania są zaplanowane na kolejny, 2025 rok?
3. Czy jest lub będzie dalej realizowany Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032? Jeśli tak, to proszę o podanie szczegółów.
Z wyrazami szacunku
Sekretarz stanu Michał Jaros
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Zawiera 12 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (14)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16672 znakówkancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Znak pisma: DGN-I.054.5.2024
Warszawa, 09 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelacje poselskie nr 6225 i nr 6226 Pani Poseł Anny
Dąbrowskiej-Banaszek w sprawie usuwania, odbioru i utylizacji azbestu w Polsce
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelacje poselskie nr 6225 i 6226 w sprawie usuwania, odbioru
i utylizacji azbestu, przedstawiam następujące informacje.
Dostrzegając potrzebę zwiększenia wsparcia osób użytkujących wyroby zawierające
azbest, które są zainteresowane ich usunięciem, w ramach realizacji „Programu
Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032” corocznie podejmowanych jest szereg
zróżnicowanych i wzajemnie się uzupełniających działań.
W ramach środków budżetowych będących w dyspozycji ministra właściwego do spraw
gospodarki, w 2024 r. sfinansowano przeprowadzenie 2 projektów edukacyjno-
informacyjnych o zasięgu lokalnym, skierowanych do około 2,5 tys. osób, na łączną kwotę
42,5 tys. zł. Udzielono również 63 jednostkom samorządu terytorialnego (dalej „jst”)
dotacji na aktualizację inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest na łączną kwotę
1,03 mln zł. Zapewnione zostało również utrzymanie i rozwój technologiczny systemu
Baza Azbestowa – narzędzia do inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest dla jst.
Obecnie 2 471 gmin w Polsce pracuje w tym systemie (z wszystkich 2 477 gmin).
W dniach 9-10 października 2024 r. w Warszawie, w ramach realizacji zadań wynikających
z Programu, w siedzibie Ministerstwa Rozwoju i Technologii, odbyła się konferencja
„Przyszłość bez azbestu”. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele resortów, urzędów
centralnych, instytutów, jst, organizacji pozarządowych oraz przedsiębiorstw realizujących
prace polegające na demontażu wyrobów i transporcie odpadów zawierających azbest.
Zakres tematyczny organizowanej konferencji umożliwił przede wszystkim przekazanie
uczestnikom spotkania informacji na temat:
a) skutków zdrowotnych narażenia na azbest,
b) planowanych zmian legislacyjnych związanych z nowymi przepisami UE,
c) planowanych modernizacji funkcjonalności Bazy Azbestowej,
d) możliwości weryfikacji danych z inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest
z wykorzystaniem AI,
e) nowej Dyrektywy Budynkowej i jej wpływu na proces usuwania wyrobów
zawierających azbest,
-- 1 of 6 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
f) źródeł wsparcia usuwania wyrobów zawierający azbest m.in. w ramach programu
Narodowego Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wsparcia
Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Funduszy Europejskich, Programu
TERMO.
W 2024 r. kontynuowano prace legislacyjne nad projektem ustawy o wyrobach
zawierających azbest, mającej na celu kompleksowe uregulowanie tematyki azbestowej.
Prace te zbiegły się w czasie z wymogiem wdrożenia Dyrektywy Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) 2023/2668 z dnia 22 listopada 2023 r. w sprawie zmiany
dyrektywy 2009/148/WE w sprawie ochrony pracowników przed ryzykiem związanym
z narażeniem na działanie azbestu w miejscu pracy. Projekt jest w trakcie uzgodnień
międzyresortowych, opiniowania i konsultacji publicznych. Termin wdrożenia przepisów
unijnych do polskiego porządku prawnego to 21 grudnia 2025 r. Poprawa ochrony
zdrowia i bezpieczeństwa wszystkich pracowników wykonujących prace
w narażeniu na działanie azbestu, jak i osób znajdujących się w pobliżu tych prac, jest
nadrzędnym celem projektu ustawy. W dokumencie zawarto m.in. następujące kwestie:
1) obowiązek uzyskania zezwolenia przez wykonawców prac polegających na
usuwaniu lub zabezpieczeniu wyrobów zawierających azbest,
2) obowiązek uzyskania wpisu do rejestru przez podmioty prowadzące szkolenia
w zakresie bezpiecznego postępowania z wyrobami zawierającymi azbest,
3) wprowadzenie obowiązku szkoleń pracowników, których ocena ryzyka
zawodowego uwzględnia rodzaj i poziom narażenia na działanie azbestu,
w zakresie podstawowym lub rozszerzonym, w zależności od rodzaju prac
wykonywanych przez pracowników,
4) wskazanie wyrobów zawierających azbest, które mogą zostać zabezpieczone
w sposób trwały (podziemne instalacje ciepłownicze i elektroenergetyczne,
wodociągowe i kanalizacyjne, płyty warstwowe i płyty żeberkowe znajdujące się
w ścianie lub w pokryciach warstwowych połączonych trwale ze ścianą osłonową
budynku, drogi utwardzone odpadami zawierającymi azbest).
Jednocześnie, mając na względzie potrzebę znalezienia dodatkowych sposobów na
wsparcie finansowe związane z usuwaniem azbestu, projekt wprowadza propozycje zmian
w obecnie obowiązujących przepisach, tak aby usprawnić finansowanie usuwania azbestu.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii nie posiada środków na usuwanie wyrobów
zawierających azbest, dlatego „Program Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-2032”
wskazuje fundusze ochrony środowiska, jako pełniące rolę wspierającą w zakresie
finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, nadzorowany przez
Ministra Klimatu i Środowiska, realizuje od 2010 r. program priorytetowy
pn.: „Ogólnopolski program finansowania usuwania wyrobów zawierających azbest”,
dedykowany wsparciu działań w zakresie demontażu, zbierania, transportu oraz
unieszkodliwienia odpadów zawierających azbest. W latach 2010-2023 NFOŚiGW
przeznaczył łącznie na usuwanie wyrobów zawierających azbest kwotę 266 mln zł, co
przyniosło efekt w postaci trwałego usunięcia 515 tys. ton azbestu. Konstrukcja programu
priorytetowego zakłada, że wkład NFOŚiGW pokrywa 50% kosztów zadania, a druga
połowa jest finansowana ze środków wojewódzkich funduszy ochrony środowiska
i gospodarki wodnej, czasami przy wsparciu beneficjentów końcowych. Corocznie ze
środków NFOŚiGW, przy współpracy z WFOŚiGW, wydatkowanych jest na działania
związane z usuwaniem azbestu ponad 20 mln zł.
-- 2 of 6 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Z informacji pozyskanych od NFOŚiGW wynika, że w 2024 r. realizowane są umowy
udostępnienia środków zawarte z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska
i gospodarki wodnej w:
a) Części 1) programu priorytetowego dotyczącej „przedsięwzięć w zakresie
demontażu, zbierania, transportu oraz unieszkodliwienia odpadów zawierających
azbest, zgodnie z gminnymi programami usuwania azbestu i wyrobów
zawierających azbest” zawarto 15 umów na łączną kwotę 77,5 mln zł, w tym
wypłacono 25,2 mln zł,
b) Części 2) programu priorytetowego dotyczącej „przedsięwzięć w zakresie
demontażu, zbierania, transportu oraz unieszkodliwienia odpadów zawierających
azbest realizowanych w gospodarstwach rolnych” zawarto 16 umów na łączną
kwotę 100 mln zł, w tym wypłacono 8,7 mln zł.
Warto podkreślić, że wsparcia ze środków własnych na realizację zadań polegających na
demontażu wyrobów i transporcie odpadów zawierających azbest udzielają również
WFOŚiGW (w 2023 r. wydatkowano 19,5 mln zł) oraz jednostki samorządu terytorialnego
(w 2023 r. wydatkowano 3,3 mln zł). Z dofinansowania udzielanego przez gminy
korzystają zarówno osoby fizyczne, jak i osoby prawne.
Na przełomie lat 2023 i 2024, w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO), Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uruchomił drugi nabór wniosków o
dofinansowanie do wymiany w gospodarstwach rolnych pokryć dachu wykonanych z
materiałów zawierających azbest na budynkach służących do produkcji rolniczej. Z
informacji uzyskanych od MRiRW wynika, że łącznie w okresie prowadzonych naborów (I
nabór: od 17 października 2022 r. do 15 listopada 2022 r., II nabór: od 15 grudnia 2023 r.
do 12 stycznia 2024 r.) wnioski na wymianę dachów złożyło 92,5 tys. rolników. Trwa ich
rozpatrywanie. Podpisano już ponad 50 tys. umów na kwotę 630 mln zł, co przyczyni się
(według szacunków) do zdemontowania 358 tys. ton wyrobów azbestowych z terenu
kraju.
Z uwagi na trwający jeszcze rok 2024, ostateczne dane na temat zrealizowanych w tym
czasie działań wspierających usuwanie wyrobów zawierających azbest i unieszkodliwianie
powstałych odpadów, nie są jeszcze znane.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej planuje w 2025 r.
realizację zawartych już umów udostępnienia środków w ramach Części 2) programu
priorytetowego dotyczącego „przedsięwzięć w zakresie demontażu, zbierania, transportu
oraz unieszkodliwienia odpadów zawierających azbest realizowanych w gospodarstwach
rolnych”. Do wypłaty w kolejnych latach, w ramach zawartych zobowiązań, pozostaje
kwota blisko 90 mln zł, przy czym wypłata w 2025 r. uwarunkowana jest dostępnością
środków.
Jednocześnie, w chwili obecnej, wobec braku środków oraz ze względu na nałożone
regulacje ustawowe powodujące bardzo znaczne obciążenie finansowe funduszu
podstawowego NFOŚiGW, nie są planowane nabory wniosków w roku 2025 na
finansowanie działań w ramach Części 1) programu priorytetowego.
Aktualnie nie są planowane zmiany „Programu Oczyszczania Kraju z Azbestu na lata 2009-
2032” realizowanego przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. W kolejnych latach, na
poziomie centralnym, wojewódzkim i lokalnym, kontynuowana będzie realizacja zadań
z następujących grup tematycznych: działania legislacyjne (dalsze prace nad projektem
ustawy o wyrobach zawierających azbest oraz aktami wykonawczymi do niej), działania
-- 3 of 6 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
edukacyjno-informacyjne m.in. w zakresie przybliżenia nowych przepisów, modernizacja
i rozwój technologiczny Bazy Azbestowej i GeoAzbestu, usuwanie wyrobów zawierających
azbest oraz działania w zakresie ochrony zdrowia.
Środki budżetowe, będące w gestii ministra właściwego do spraw gospodarki,
przeznaczone zostaną w 2025 r. głównie na wsparcie jst w zakresie aktualizacji
inwentaryzacji wyrobów zawierających azbest oraz utrzymanie i rozwój technologiczny
Bazy Azbestowej, w tym przede wszystkim dostosowanie jej do nowych przepisów.
Łącznie planowane jest wydatkowanie 1,5 mln zł. Natomiast w 2026 r. planowane jest
przeprowadzenie szeregu regionalnych działań edukacyjno-informacyjnych, których celem
będzie przybliżenie nowych przepisów oraz możliwości finansowania usuwania wyrobów
zawierających azbest z różnych źródeł.
Warto zauważyć, że potrzeba usuwania wyrobów zawierających azbest jest sygnalizowana
także w dokumentach, które nie są bezpośrednio związane z problematyką azbestową.
W nowej perspektywie polityki spójności na lata 2021-2027 uwzględniono możliwość
ujmowania usuwania wyrobów zawierających azbest jako kosztów kwalifikowanych
w regionalnych programach operacyjnych, także w projektach dotyczących m.in.:
efektywności energetycznej, OZE, wodno-kanalizacyjnych. Działania w tym zakresie
podejmują poszczególne Urzędy Marszałkowskie. Usuwanie wyrobów zawierających
azbest i zastępowanie ich wyrobami bezazbestowymi zostało uwzględnione również
w Krajowej Polityce Miejskiej 2030 w ramach Wyzwania V – Poprawa jakości środowiska
przyrodniczego w miastach, jako element działań poprawiających efektywność
energetyczną budynków.
Także Długoterminowa strategia renowacji budynków wskazuje na potrzebę ujmowania
usuwania wyrobów zawierających azbest i zastępowania ich wyrobami bezazbestowymi
w publicznych programach wsparcia renowacji budynków, w zakresie poprawy
efektywności energetycznej i transformacji do gospodarki neutralnej klimatycznie.
Ministerstwo jest w trakcie opracowywania Krajowego planu renowacji budynków, który
zastąpi Długoterminową strategię renowacji budynków. Plan będzie dokumentem
strategicznym, który przedstawi założenia kompleksowej polityki integrującej szerokie
spektrum działań mających na celu zapewnienie renowacji krajowych zasobów budynków
mieszkalnych i niemieszkalnych, zarówno publicznych, jak i prywatnych, w wysoce
energooszczędne, bezemisyjne i zdekarbonizowane zasoby budowlane do 2050 r.
Dokument ten stanowić będzie kompas wyznaczający najoptymalniejsze kierunki działań.
Obejmie swym zakresem identyfikację potrzeb inwestycyjnych, źródła i środki
finansowania, niezbędne zasoby oraz działania współtowarzyszące remontom
i termomodernizacjom, w tym działania związane z usuwaniem wyrobów zawierających
azbest z budynków.
Z upoważnienia, z wyrazami szacunku
Michał Jaros
Sekretarz Stanu
/ kwalifikowany podpis elektroniczny /
-- 4 of 6 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z
przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych
oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. U. L 119 z 4 maja 2016 r., z późn. zm.), zwanego
dalej „RODO”, informuję, że:
1. Administratorem Pani/Pana danych osobowych jest Minister Rozwoju i
Technologii z siedzibą w Warszawie, przy Placu Trzech Krzyży 3/5, 00-507
Warszawa, e-mail: kancelaria@mrit.gov.pl, tel. +48 222 500 123, adres skrytki na
ePUAP: /MRPiT/SkrytkaESP. Wykonującym obowiązki administratora jest
dyrektor Departamentu Zrównoważonej Gospodarki (d. Departament Analiz
Gospodarczych oraz Departament Gospodarki Niskoemisyjnej).
2. Jeśli ma Pani/Pan pytania dotyczące przetwarzania Pani/Pana danych osobowych,
a także przysługujących Pani/Panu praw, może się Pani/Pan kontaktować
z Inspektorem Ochrony Danych w MRiT wysyłając informację na skrzynkę:
iod@mrit.gov.pl.
3. Pani/Pana dane osobowe będą przetwarzane w oparciu o art. 6 ust. 1 lit. c) RODO
tj. w celu wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze, na
podstawie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy z dnia 9 maja 1996 r.
o wykonywaniu mandatu posła i senatora (Dz. U. z 2024 r. poz. 907), oraz
w związku z § 162 uchwały Nr 190 Rady Ministrów z dnia 29 października 2013 r.
- Regulamin pracy Rady Ministrów (M. P. z 2024 r., poz. 806) oraz art. 193
uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin
Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M. P. z 2022 r. poz. 990).
4. Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą w celu rozpatrzenia i udzielenia
odpowiedzi na interwencję poselską lub senatorską lub interpelację/zapytanie
poselskie.
5. Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych mogą być:
o organy władzy publicznej oraz podmioty wykonujące zadania publiczne
lub działające na zlecenie organów władzy publicznej, w zakresie i
w celach, które wynikają z przepisów powszechnie obowiązującego prawa
(np. na żądanie sądów, urzędów skarbowych, Prokuratury lub Policji);
o inne podmioty, które na podstawie stosownych umów podpisanych
z MRiT przetwarzają dane osobowe, dla których Administratorem jest
Minister Rozwoju i Technologii (np. podmioty świadczące usługi prawne,
dostawcy systemów informatycznych i usług IT oraz
telekomunikacyjnych, operatorzy pocztowi i kurierzy).
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres niezbędny do
realizacji celu ich przetwarzania tj. do chwili załatwienia sprawy, w której zostały
one zebrane, a następnie – w przypadkach, w których wymagają tego przepisy
ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (Dz.
U. z 2020 r. poz. 164 ze zm.) – przez czas określony w tych przepisach.
7. Pani/Pana dane osobowe nie będą podlegać zautomatyzowanemu podejmowaniu
decyzji lub profilowaniu.
8. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego ani do
organizacji międzynarodowych.
9. Podanie danych jest dobrowolne, ale niezbędne do rozpatrzenia i udzielenia
odpowiedzi na interpelację/zapytanie/interwencję.
10. W związku z przetwarzaniem Pani/Pana danych osobowych przysługują
Pani/Panu następujące prawa:
o prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii zgodnie z art.
15 RODO;
-- 5 of 6 --
+48 222 500 123 Pl. Trzech Krzyży 3/5
kancelaria@mrit.gov.pl 00-507 Warszawa
gov.pl/rozwoj-technologia Ministerstwo
Rozwoju i Technologii
o prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych, jeśli są błędne lub
nieaktualne, zgodnie z art. 16 RODO;
o prawo do ograniczenia przetwarzania danych zgodnie z art. 18 RODO.
11. W przypadku powzięcia informacji o niezgodnym z prawem przetwarzaniu
w Ministerstwie Rozwoju i Technologii Pani/Pana danych osobowych, przysługuje
Pani/Panu prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego właściwego w
sprawach ochrony danych osobowych, tj. Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, ul. Stawki 2, 00-193 Warszawa.
-- 6 of 6 --