www.gov.pl/web/obrona narodowa
Al. Niepodległości 218
00-911 Warszawa
1
Sekretarz Stanu
Paweł BEJDA
BMON-WP.053.785.2024/In-282/24/KT
Warszawa, 03.12.2024 r.
Pan Szymon HOŁOWNIA
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Do wiadomości: Dyrektor Departamentu Spraw Parlamentarnych w KPRM
ePuap
Dotyczy: interpelacji Pani Poseł Małgorzaty Gromadzkiej nr 6173 w sprawie byłych żołnierzy wojsk
kolejowych
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając, z upoważnienia Ministra Obrony Narodowej, na interpelację Pani Poseł Małgorzaty
Gromadzkiej w sprawie byłych żołnierzy wojsk kolejowych, uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych
informacji.
Zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa organem właściwym w przedmiocie realizacji zadań
dotyczących zabezpieczenia społecznego, obejmujących m.in. sprawy ubezpieczenia i zaopatrzenia
społecznego, jak również sprawy kombatantów i osób represjonowanych, jest Minister Rodziny, Pracy
i Polityki Społecznej. Warte rozważenia jest również ewentualne zwrócenie się osób zainteresowanych
do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Z wyrazami szacunku
Paweł BEJDA
/dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym/

-- 1 of 1 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.659.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6173 Pani Posłanki Małgorzaty Gromadzkiej w sprawie
byłych żołnierzy wojsk kolejowych, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
W interpelacji Pani Posłanka Małgorzata Gromadzka zaproponowała, aby żołnierzy byłych
wojsk kolejowych dołączyć do katalogu żołnierzy wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 2
września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom
zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla,
kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1774).
Takie rozwiązanie umożliwiłoby, by żołnierze byłych wojsk kolejowych uzyskali uprawnienie
do świadczenia pieniężnego, ryczałtu energetycznego, dodatku kompensacyjnego, a niektórzy
z nich – również prawo do pomocy pieniężnej oraz do jednorazowego odszkodowania na
zasadach przewidzianych w tej ustawie.
Katalog przewidziany w art. 1 ust. 1 przywołanej ustawy jest zamknięty i obejmuje żołnierzy
zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949–1959 byli przymusowo zatrudniani w
kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud
uranowych; żołnierzy z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych
brygad „Służby Polsce” i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz
żołnierzy przymusowo zatrudnianych w batalionach budowlanych w latach 1949–1959. W
świetle preambuły do tej ustawy wszystkie wymienione grupy żołnierzy łączy fakt, że ich
zatrudnienie było przymusowe oraz stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn
politycznych. Oznacza to, że rozszerzenie katalogu, który jest zamieszczony w art. 1 ust. 1
przywołanej ustawy, o kolejne grupy jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy posiadają one
takie same cechy relewantne, jak grupy dotychczas wymienione w tym przepisie. Można do
nich zaliczyć: pozostawanie w służbie wojskowej, przymusowe zatrudnienie przy
wykonywaniu pracy o ciężkim, uciążliwym charakterze niezwiązanym bezpośrednio z
podstawowymi celami służby wojskowej oraz skierowanie do tej pracy jako postać represji
politycznej. Wymaga tego konstytucyjna zasada równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), która
polega na tym, że wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się
daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc
według jednakowej miary, bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.
W rezultacie, aby żołnierze byłych wojsk kolejowych mogli znaleźć się w katalogu z art. 1 ust.
1 przywołanej ustawy, musieliby spełnić wszystkie wymienione wyżej cechy relewantne
wymienionych w nim grup.
Nie budzi wątpliwości, że żołnierze byłych wojsk kolejowych pozostawali w służbie wojskowej
i wykonywali w jej ramach pracę na rzecz podmiotów gospodarczych o ciężkim, uciążliwym
charakterze, niezwiązanym bezpośrednio z podstawowymi celami służby wojskowej.
Kluczową kwestią jest więc ocena, czy skierowanie do służby w byłych wojskach kolejowych
było postacią represji politycznej. Podkreślić przy tym trzeba, że służba w określonej formacji
wojskowej może być traktowana w taki sposób, jeśli dobór do tej służby opierał się na

-- 1 of 2 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
kryteriach politycznych (np. działalność żołnierza lub członków jego rodziny w Armii Krajowej
lub podziemiu po II wojnie światowej), a jej warunki mogą być uznane za ciężkie, odbiegające
od warunków właściwych w danym czasie dla służby wojskowej. Ocena tej okoliczności
wymaga wiedzy historycznej. Z tego powodu odbyłem w tej sprawie spotkanie z Szefem
Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, Lechem Parellem i zwróciłem się
do niego o dokonanie analizy w tym zakresie. Ze względu na możliwe podobieństwa zwróciłem
w szczególności uwagę na potrzebę porównania sytuacji żołnierzy byłych wojsk kolejowych
oraz żołnierzy batalionów budowlanych. Grupa to została bowiem dołączona do tego katalogu
już po uchwaleniu przywołanej ustawy, w 2001 r. ze względu na poczynione przez prokuraturę
ustalenia dotyczące represyjnego charakteru służby w tej wojskowej formacji roboczej.
W odpowiedzi na przywołaną prośbę o przeprowadzenie oceny, czy skierowanie do służby w
byłych wojskach kolejowych może być traktowane jako postać represji politycznej, Szef
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że niezasadne jest
porównywanie sytuacji żołnierzy wojsk kolejowych z żołnierzami, którzy są beneficjentami
przywołanej ustawy. Zdaniem Urzędu, w wojskach kolejowych i drogowych pobór odbywał się
bez kryterium politycznej selekcji, a warunki pracy nie miały charakteru celowej, dodatkowej
uciążliwości. Oprócz funkcji gospodarczych wojska te posiadały niezaprzeczalnie funkcje
militarne, czego najlepszym przykładem jest funkcjonowanie takich wojsk w okresie II RP i w
ograniczonej formie – pod postacią wojsk inżynieryjnych – również dzisiaj. Urząd zwrócił
uwagę, że nie są znane opracowania historyczne, które zwracałyby uwagę na represyjny
charakter poboru do formacji wojsk kolejowych. Również w trakcie prac nad ustawą o
działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów
politycznych, żadne środowisko, do którego adresowana jest ustawa, ani przedstawiciele
Instytutu Pamięci Narodowej, nie podnosili problemu formacji wojsk kolejowych jako
specjalnego narzędzia represji władz komunistycznych wobec społeczeństwa. W ocenie
Urzędu mało prawdopodobne jest, by formacja ta była nieznana historykom zajmującym się
okresem PRL. Nie można wykluczyć sytuacji, że zasób wiedzy o represjach politycznych w
okresie PRL ulegnie poszerzeniu również i w tym obszarze. Niemniej, Urzędowi do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych na dzień dzisiejszy nie są znane prace naukowe
wskazujące na polityczne kryteria selekcji do wojsk kolejowych.
W tym stanie rzeczy Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nie ma podstaw, aby
stwierdzić, że służba w byłych wojskach kolejowych – mimo obiektywnie trudnych warunków
jej wykonywania – była formą represji politycznej, a w konsekwencji, by podjąć prace nad
zmianami ustawie z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w
kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych. Zmiana
takiego stanowiska byłaby możliwa jedynie w przypadku przedstawienia wiarygodnych i
przeprowadzonych uznanymi metodami naukowymi wyników badań historycznych, z których
wynikałoby, że służba w byłych wojskach kolejowych była formą represji politycznej i na czym
ta represja polegała (np. jakie były polityczne, związane z działalnością na rzecz suwerenności
Polski lub praw człowieka, powody kierowania osób do służby w tej formacji wojskowej).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 2 of 2 --