+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Podsekretarz Stanu
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
BK-VII.0520.382.2024
Warszawa, 18 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6159 złożoną do Ministra Sprawiedliwości przez Pana
posła Marka Matuszewskiego w sprawie nieodpłatnej pomocy prawnej i poradnictwa,
uprzejmie przedstawiam następujące informacje.
Ad 1.
Należy wskazać, że Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi działania zmierzające do
skutecznego wprowadzenia zdalnego świadczenia pomocy jako stałej możliwości, której
wybór należałby do beneficjenta pomocy. Ich efektem jest przygotowany przez resort
sprawiedliwości projekt ustawy o zmianie ustawy o nieodpłatnej pomocy prawnej,
nieodpłatnym poradnictwie obywatelskim oraz edukacji prawnej.
Przedmiotowy projekt został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie
podmiotowej Rządowego Centrum Legislacji pod numerem UD69 oraz został skierowany
do uzgodnień, konsultacji publicznych i opiniowania.
Projektowana ustawa obejmuje zmiany koncepcji działania systemu nieodpłatnej
pomocy, które uzyskały akceptację Rady Nieodpłatnej Pomocy Prawnej, Nieodpłatnego
Poradnictwa Obywatelskiego oraz Edukacji Prawnej. Propozycje objęte projektem
przewidują zwiększenie dostępności systemu dla osób uprawnionych, w tym
wprowadzenie możliwości udzielania porad za pośrednictwem środków porozumiewania
się na odległość także poza stanem epidemii lub stanem zagrożenia epidemicznego.
W związku z powyższym beneficjent pomocy będzie miał możliwość wyboru w zakresie
skorzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej lub nieodpłatnego poradnictwa
obywatelskiego w punkcie osobiście lub za pośrednictwem środków porozumiewania się
na odległość - nie tylko w okresie epidemii, ale także po jej ustaniu. Aktualnie takie
rozwiązanie przewidziane jest dla ograniczonego kręgu osób (osoby ze znaczną
niepełnosprawnością ruchową oraz osoby doświadczające trudności w komunikowaniu
się - art. 8 ust. 8), a także dla wszystkich osób uprawnionych w okresie trwania epidemii,
stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu nadzwyczajnego (art. 28a).

-- 1 of 3 --

Ad 2.
Postulat wprowadzenia możliwości dostosowywania czasu i częstotliwości dyżurów do
rzeczywistego zainteresowania poradami mieszkańców nie wymaga podjęcia inicjatywy
ustawodawczej. W tym zakresie funkcjonują już rozwiązania ustawowe, z których część
powiatów jako jednostek realizujących zadania polegające na udzielaniu nieodpłatnej
pomocy prawnej, świadczeniu nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji
prawnej, korzysta.
Zauważyć można jednak, że w istocie część powiatów nie stosuje rozwiązań pozwalających
na elastyczne zarządzanie godzinami dyżurów w zakresie ich przydzielania do konkretnych
miejscowości. Jak ustalono, w wielu przypadkach większe zainteresowanie jest poradami
w stolicy powiatu, a mniejsze w okolicznych miejscowościach - często beneficjenci
przyjeżdżają z gmin do miasta powiatowego, mimo że mają punkt u siebie.
W konsekwencji punkty w stolicach powiatów generują znaczną liczbę porad
w porównaniu do punktów gminnych. Niektóre powiaty przenoszą więc całe punkty
w miejsca, gdzie jest większe zainteresowanie nieodpłatną pomocą lub organizują punkty
mobilne (wieloadresowe), w których dyżury są przydzielane do poszczególnych lokalizacji,
stosownie do lokalnych potrzeb społeczności.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że nie ma przeszkód, by w danym powiecie jeden punkt
znajdował się w stolicy powiatu, a drugi był mobilny również z uwzględnieniem stolicy
powiatu. W takim przypadku możliwe jest oczekiwane elastyczne zarządzanie godzinami
oraz dyżurami. Podkreślenia wymaga, że o ile równa ilość godzin przypadająca na każdy
punkt znajduje organizacyjne uzasadnienie, o tyle nie ma przeszkód, by wprowadzić
rozróżnienie godzinowe w dostępności i w pracy poszczególnych lokalizacji, w których
znajdzie się punkt mobilny. W przypadku tego problemu rozwiązaniem nie jest zatem
interwencja ustawodawcy, lecz edukowanie powiatów w zakresie wykorzystywania już
dostępnych rozwiązań i takie działania są podejmowane.
Ponadto jak zostało powyżej wskazane, zgodnie z przygotowanym projektem ustawy
(UD69) beneficjent pomocy będzie miał wybór, czy chce skorzystać z pomocy w punkcie
(w bezpośrednim kontakcie z osobą udzielającą pomocy), czy też preferuje pomoc zdalną
(telefoniczną, za pomocą komunikatorów, Internetu). Powyżej zaproponowane
rozwiązanie umożliwi m.in. dostosowanie systemu do potrzeb beneficjentów,
wyrównanie obciążenia między punktami na terenie kraju, a także skrócenie terminów
oczekiwania na poradę.
Należy zgodzić się z tezą zawartą w interpelacji, iż system nieodpłatnej pomocy jest
nieefektywny, a zaangażowane środki nie przekładają się na pełne wykorzystanie jego
potencjału. Dlatego celem Ministra Sprawiedliwości jest przygotowanie kompleksowej
reformy systemu zwiększającej jego efektywność. W ramach trwającego już procesu,
przeprowadzone zostały konsultacje społeczne z zainteresowanymi środowiskami,
zlecono również przeprowadzenie niezależnej analizy eksperckiej obejmującej
funkcjonowanie systemu i perspektywy jego usprawnienia panu dr hab. Janowi
Winczorkowi.
W oparciu o powyższe, opracowane zostały wstępne założenia nowego systemu
nieodpłatnej pomocy. Wśród rozważanych kierunków znajduje się rezygnacja z porad

-- 2 of 3 --

obywatelskich, podział usługi na szeroko dostępną pomoc podstawową i ograniczone do
najbardziej potrzebujących i grup szczególnie wrażliwych wsparcie kwalifikowane.
Zaplanowano również wprowadzenie elementu wynagrodzenia za rzeczywistą pracę, a
ograniczenie wynagradzania samej gotowości do świadczenia pomocy.
Z wyrazami szacunku
Zuzanna Rudzińska-Bluszcz
Podsekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 3 of 3 --