1
Podsekretarz Stanu
Maria Ejchart
BK-VII.0520.384.2024
Warszawa, 30 grudnia 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 6141 złożoną do Ministra Sprawiedliwości
przez Pana posła Adama Gomołę w sprawie rozwiązań podatkowych dla adwokatów.
W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że Minister Sprawiedliwości sprawuje nadzór
nad działalnością samorządu zawodowego adwokatury wyłącznie w zakresie i formach
określonych ustawą Prawo o adwokaturze (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. –
Prawo o adwokaturze, Dz. U. z 2024 r. poz. 1564).
Jedną z form nadzoru jest badanie zgodności z prawem uchwał podejmowanych przez
organy samorządu adwokackiego. Zgodnie z art. 13a ww. ustawy, organy adwokatury
oraz organy izb adwokackich przesyłają Ministrowi Sprawiedliwości odpis każdej uchwały
w terminie 21 dni od daty jej podjęcia. Zgodnie zaś z art. 14 ust. 1 tej ustawy, Minister
Sprawiedliwości zwraca się do Sądu Najwyższego o uchylenie sprzecznych z prawem
uchwał organów adwokatury i organów izb adwokackich w terminie 3 miesięcy od dnia
ich doręczenia.
Inne uprawnienia Ministra Sprawiedliwości odnoszące się do samorządu adwokackiego,
zostały enumeratywnie wymienione w ustawie Prawo o adwokaturze (np. wezwanie

-- 1 of 4 --

2
do podjęcia uchwały w określonej sprawie - art. 15, sprzeciw od wpisu na listę adwokatów
lub aplikantów adwokackich - art. 69a).
Minister Sprawiedliwości ma zatem ściśle określone kompetencje w odniesieniu
do samorządu zawodowego adwokatury. Kompetencje te nie obejmują kwestii
ubezpieczenia zdrowotnego oraz emerytalnego i rentowego adwokatów i aplikantów
adwokackich, jak również kwestii ulg podatkowych.
Trzeba zatem zauważyć, że zagadnienia będące przedmiotem interpelacji w powyższym
zakresie pozostają poza ustawową właściwością Ministra Sprawiedliwości.
W interpelacji zostało zaproponowane rozwiązanie polegające na wprowadzeniu
ubezpieczenia zdrowotnego dla aplikantów adwokackich na podobnych zasadach jakie
obowiązują studentów. Należy podkreślić, że aplikacji adwokackiej nie można utożsamiać
z kształceniem w trakcie studiów.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o adwokaturze, jednym z zadań samorządu
zawodowego adwokatury jest kształcenie aplikantów adwokackich. Celem aplikacji
adwokackiej, zgodnie z art. 76 ust. 1 ww. ustawy, jest przygotowanie aplikanta
do należytego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata, w szczególności
wykształcenie umiejętności z zakresu zastępstwa procesowego, sporządzania pism, umów
i opinii oraz przyswojenie zasad wykonywania zawodu.
Zgodnie z art. 76 ust. 4 i 5 tej ustawy, aplikant adwokacki odbywa aplikację adwokacką
pod kierunkiem patrona wyznaczonego przez dziekana okręgowej rady adwokackiej,
a zadaniem patrona jest przygotowanie aplikanta adwokackiego do wykonywania zawodu
adwokata w rozumieniu niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 76a ww. ustawy, patron może
zatrudniać aplikanta na podstawie stosunku pracy.

-- 2 of 4 --

3
Szczegółowe zasady odbywania aplikacji, w tym formy zatrudnienia aplikantów, określone
zostały przez Naczelną Radę Adwokacką w Regulaminie odbywania aplikacji adwokackiej
(uchwała nr 162/2024 Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 18 października 2024 r.).
Stosownie do treści §12 ust. 3 Regulaminu, patron lub inny adwokat współpracujący
z aplikantem powinien zatrudnić go w Kancelarii, spółce lub zespole adwokackim,
w którym wykonuje zawód. Przez zatrudnienie należy rozumieć umowę o pracę, umowę
zlecenia lub umowę o współpracę w ramach działalności gospodarczej aplikanta, jeżeli
aplikant adwokacki prowadzi działalność gospodarczą. Możliwe jest również wskazanie
podmiotu, który taką umowę z aplikantem zawrze.
Ustawa Prawo o adwokaturze nie określa precyzyjnie zasad zatrudniania aplikantów,
wskazuje natomiast, że patron może zatrudniać aplikanta na podstawie umowy o pracę.
Z Regulaminu odbywania aplikacji wynika zaś, że patrona i aplikanta mogą łączyć różne
stosunki/formy zatrudnienia czy też współpracy. Od tego zaś zależy opłacanie na rzecz
aplikantów składki na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne.
Na praktykę w zakresie różnorodnych form prawnych łączących aplikantów adwokackich
z patronami wskazuje m.in. korespondencja Ministra Sprawiedliwości z Dziekanem
Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie, który wskazał, że najbardziej powszechne
możliwości współpracy aplikanta z patronem to zatrudnienie aplikanta przez patrona
w kancelarii lub spółce patrona, zatrudnienie aplikanta przez inny podmiot niż patron oraz
prowadzenie przez aplikanta własnej działalności gospodarczej. Możliwości te nie
wyczerpują jednak wszystkich sytuacji pojawiających się na rynku, np. sytuacji w której
aplikant adwokacki nie jest zainteresowany podjęciem zatrudnienia ani u patrona ani
w innym podmiocie, w okresie odbywania aplikacji adwokackiej, jako że utrzymuje się
z innych, wykazanych źródeł, a uzyskał zgodę Dziekana Okręgowej Rady Adwokackiej
na swoją dodatkową działalność, jeśli była ona wymagana.
Odnosząc się do pytania, czy istnieje możliwość zmiany przepisów, które pozwalałaby
aplikantom po zdaniu egzaminu zawodowego na kontunuowanie współpracy (jako

-- 3 of 4 --

4
adwokat) z dotychczasowym patronem w ramach działalności gospodarczej
przy jednoczesnym korzystaniu z preferencyjnych warunków dla rozpoczynających
prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej, to przepisy ustawy Prawo
o adwokaturze oczywiście pozwalają na takie kontynuowanie współpracy i w tym zakresie
nie ma potrzeby zmiany przepisów.
Natomiast co do konsekwencji podatkowych takiej sytuacji, słusznie w interpelacji
przywołano uchwałę Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r. (II UZP 2/13). W uchwale tej
Sąd Najwyższy stwierdził: „Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne
i rentowe adwokata wykonującego działalność gospodarczą na postawie przepisów
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze w okresie pierwszych 24 miesięcy
od dnia rozpoczęcia wykonywania tej działalności może stanowić zadeklarowana kwota,
nie niższa niż 30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia także wówczas gdy działalność
tę wykonuje na rzecz byłego pracodawcy, u którego był zatrudniony jako aplikant
adwokacki.”
Zagadnienie objęte tą uchwałą odnosi się zatem do możliwości zastosowania
preferencyjnej składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, jakkolwiek jest to
przedmiotem regulacji ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych, pozostającej poza zakresem właściwości Ministra Sprawiedliwości.
Nawiązując natomiast do pytania, czy istnieją plany wdrożenia mechanizmów wsparcia
dla aplikantów adwokackich w formie programów stypendialnych, ulg podatkowych
czy innych form pomocy finansowej, to wskazać należy, że aplikanci adwokaccy
są członkami samorządu zawodowego i pozostają poza systemem finansowania z budżetu
państwa. Tym samym, w zakresie kompetencji Ministra Sprawiedliwości brak jest
instrumentów mogących finansowo wspierać tę grupę zawodową. Natomiast kwestie
dotyczące ewentualnych ulg podatkowych pozostają we właściwości Ministra Finansów.
Z wyrazami szacunku
Maria Ejchart
/podpisano elektronicznie/

-- 4 of 4 --