tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.647.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 6124 Pań Posłanek Iwony Marii Kozłowskiej i Anny
Wojciechowskiej w sprawie sytuacji dzieci CoDA (Children of Deaf Adults), proszę
o przyjęcie poniższych wyjaśnień, przygotowanych w porozumieniu z Ministrem Edukacji
Narodowej.
Odnosząc się do pytania 1 informuję, że Pełnomocnik Rządu do Spraw Osób
Niepełnosprawnych sprawuje merytoryczny nadzór nad wykonywaniem zadań
wynikających z ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 44, z późn. zm.). Dane, do których
odnosi się postawione w interpelacji pytanie nie dotyczą osób z niepełnosprawnościami,
gdyż dzieci CODA nie zaliczają się do tej grupy. Informacje na ich temat nie są zatem zbierane
i przechowywane w Biurze Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych.
Omawiana grupa liczy szacunkowo 80-100 tysięcy dzieci, a informacje o niej podchodzą
głównie z badań naukowych, realizowanych przez ośrodki uniwersyteckie i inne instytucje
badawcze.
Co do 2 i 3 pytania trzeba wskazać, że platformą międzyresortową, która umożliwia
współpracę na rzecz poprawy sytuacji osób z niepełnosprawnością słuchu oraz ich bliskiego
otoczenia jest Parlamentarny Zespół ds. Osób Głuchych i z Niedosłuchem. W pracach
Zespołu biorą udział członkowie i członkinie różnych resortów, w tym Ministerstwa Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej, Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Edukacji Narodowej. Do
udziału w rozmowach zapraszani są również przedstawiciele innych instytucji państwowych:
Rzecznika Praw Obywatelskich czy Rzecznika Praw Dziecka. Aktywny udział w pracach
Zespołu biorą również organizacje pozarządowe, mogące zgłosić swoich członków do
udziału w jego obradach.
Należy ponadto wskazać, że na podstawie art. 19 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o języku
migowym i innych środkach komunikowania się (Dz. U. z 2023 r. poz. 20) powołano również
Polską Rada Języka Migowego, będąca organem doradczym ministra właściwego do spraw
zabezpieczenia społecznego, stanowiącym forum współpracy przedstawicieli organów
administracji rządowej, samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych na rzecz osób
niesłyszących i niedosłyszących. Członków Rady powołuje na 4-letnią kadencję minister
właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. W jej skład wchodzi 17 osób - Pełnomocnik
Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych i przedstawiciele organów administracji
rządowej (w tym po jednym przedstawicielu ministra: Kultury i Dziedzictwa Narodowego,
Edukacji i Nauki, Cyfryzacji, Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Sprawiedliwości, Spraw
Wewnętrznych i Administracji) oraz kandydaci zgłaszani przez zainteresowane środowiska,
organizacje, stowarzyszenia lub instytucje czy organy. Szczegółowe informacje na temat
składu osobowego Rady oraz sprawozdania z jej posiedzeń dostępne są pod adresem:
https://niepelnosprawni.gov.pl/p,172,prace-prjm-w-kadencji-2021-2025.
Wśród celów Polskiej Rady Języka Migowego wymieniono między innymi upowszechnianie
i promowanie wiedzy o języku migowym, sporządzanie opinii o funkcjonowaniu przepisów

-- 1 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
ustawy, opiniowanie projektów dokumentów rządowych w zakresie dotyczącym
funkcjonowania osób uprawnionych oraz wskazywanie propozycji rozwiązań wpływających
na ich funkcjonowanie, w tym związanych ze stosowaniem PJM, SJM i SKOGN. Działania te
wspierają poprawę sytuacji CODA w zakresie zmniejszenie ich obciążenia koniecznością
pełnienia roli tłumaczy dla swoich niesłyszących rodziców.
Poza bieżącymi działaniami obejmującymi pracę w ramach Parlamentarnego Zespołu ds.
Osób Głuchych i z Niedosłuchem oraz w Polskiej Radzie Języka Migowego, Biuro
Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych prowadzi również projekt skierowany
m.in. do osób z niepełnosprawności słuchu pn. Centrum Komunikacji dla Osób
z Niepełnosprawnościami. Projekt realizowany będzie w ramach Działania 3.5 Lepsza
komunikacja dla osób z niepełnosprawnościami, Priorytet FERS.03, Dostępność i usługi dla
osób z niepełnosprawnościami. Jego celem jest zapewnienie usług w zakresie bieżącego
komunikowania się osób z niepełnosprawnościami, o których mowa w Konwencji ONZ
o prawach osób niepełnosprawnych, potrzebujących wsparcia w komunikacji. Działania
podejmowane w ramach projektu będą nastawione na zaspokajanie potrzeb osób
z niepełnosprawnościami narządu słuchu, mowy i wzroku, niepełnosprawnością
intelektualną, z problemami zdrowia psychicznego i będących w spektrum autyzmu,
posługujących się PJM, SKOGN, a także korzystających z transkrypcji mowy na tekst,
alternatywnych i augmentatywnych sposobów komunikacji (AAC) oraz ETR. Jednym z celów
szczegółowych projektu jest upowszechnienie dostępu do darmowych usług i tłumaczenia
na polski język migowy poprzez uruchomienie usługi tłumaczy online, która docelowo ma być
dostępna całodobowo, na dowolnym urządzeniu elektronicznym z dostępem do Internetu.
Powszechność i bezpłatny charakter usług dostępu do tłumaczenia poprawi sytuację dzieci
z grupy CODA umożliwiając ich bliskim samodzielne korzystanie z potrzebnego tłumaczenia.
Wprowadzenie tych usług pozwoli osobom z niepełnosprawnościami słuchu na zachowanie
prywatności i zapewni im większą niezależność, odciążając tym samym ich dzieci.
Obecnie, na podstawie art. 39 ust. 2 ustawy z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zasadach realizacji
zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021-2027
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1079, z późn. zm.), trwają działania mające na celu podjęcie współpracy
z wyłonionymi w procedurze konkursowej partnerami. Liderem projektu będzie resort
kierowany przez Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Informacje na temat projektu
i bieżących działań podejmowanych w jego ramach dostępne są na stronie internetowej
Biura Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych.
W zakresie pytań 4 i 6, których przedmiotem są kwestie leżące we właściwości Ministra
Edukacji Narodowej, przekazuję informację otrzymaną z podległego mu Resortu.
Aktualne rozwiązania prawno-systemowe
1. Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka w wieku od urodzenia do rozpoczęcia nauki
w szkole1
Organizowane jest od stwierdzenia u dziecka niepełnosprawności do rozpoczęcia nauki
w szkole i umożliwia objęcie wsparciem dzieci z niepełnosprawnością oraz ich rodziny, na
podstawie opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka.
W 2017 r. uruchomiono program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”,
w ramach którego wprowadzono dodatkowe instrumenty wsparcia we wczesnym okresie
życia dla dzieci z niepełnosprawnością oraz dzieci zagrożonych niepełnosprawnością.
1 Art. 127 ust. 5 – 10 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.),
rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 24 sierpnia 2017 r. w sprawie organizowania wczesnego
wspomagania rozwoju dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1635).

-- 2 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2. Indywidualizacja pracy z uczniami o zróżnicowanych potrzebach2
Wszelkie formy indywidualizacji pracy powinny bazować na rozpoznawaniu i wykorzystaniu
potencjału ucznia do pokonywania deficytów. Obowiązkiem nauczycieli jest
indywidualizowanie pracy z uczniem na obowiązkowych i dodatkowych zajęciach
edukacyjnych, odpowiednio do potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości
psychofizycznych ucznia. Indywidualizacja przejawia się w dostosowywaniu do potrzeb
i możliwości uczniów strategii edukacyjnych i wychowawczych, wykorzystywanych
w codziennej pracy z uczniem, na każdych zajęciach prowadzonych przez nauczycieli.
3. Dostosowanie wymagań edukacyjnych3
Nauczyciel jest obowiązany dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb
rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia, w tym na podstawie
np. opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej o specyficznych trudnościach w uczeniu się
lub innej opinię poradni. Dostosowanie metod i form pracy z uczniem do jego możliwości,
uwarunkowanych dysfunkcjami czy sytuacją społeczną to np.:
 dostosowanie sposobów komunikowania się z uczniem,
 wydłużenie czasu pracy, kiedy jest to konieczne,
 dzielenie materiału nauczania na mniejsze partie, zmniejszenie liczby zadań
do wykonania, zwiększenie liczby ćwiczeń i powtórzeń materiału,
 częste odwoływanie się do konkretu i stosowanie metody poglądowości umożliwiającej
poznawanie wielozmysłowe,
 zastosowanie dodatkowych środków dydaktycznych, nowoczesnych technologii
informatycznych,
 powtarzanie reguł obowiązujących w klasie oraz jasne wyznaczanie granic
i egzekwowanie ich przestrzegania.
4. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna4
Korzystanie z pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i placówce jest
dobrowolne i nieodpłatne.
Potrzeba objęcia dziecka/ucznia pomocą psychologiczno-pedagogiczną wynika
w szczególności ze szczególnych uzdolnień, ze specyficznych trudności w uczeniu się,
z deficytów kompetencji i zaburzeń sprawności językowych, z niepowodzeń edukacyjnych.
Pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolu, szkole i placówce udzielają
dzieciom/uczniom nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści
wykonujący w przedszkolu, szkole i placówce zadania z zakresu pomocy psychologiczno-
pedagogicznej, w szczególności psycholodzy, pedagodzy, pedagodzy specjalni (nowe
stanowisko od 01.09.2022 r.), logopedzi, doradcy zawodowi i terapeuci pedagogiczni.
W przedszkolu i szkole pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest udzielana
w trakcie bieżącej pracy z dzieckiem/uczniem oraz przez zintegrowane działania nauczycieli
i specjalistów, a także w formie m.in.:
 zajęć specjalistycznych: korekcyjno-kompensacyjnych, logopedycznych, rozwijających
kompetencje emocjonalno-społeczne oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym;
2 Art. 1 pkt 5 ww. ustawy – Prawo oświatowe, art. 44c ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
(Dz. U. z 2024 r. poz. 750, z późn. zm.).
3 Art. 1 pkt 5 ustawy – Prawo oświatowe, art. 44c ust. 2 ww. ustawy o systemie oświaty, rozporządzenie Ministra
Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i
słuchaczy w szkołach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2572, z późn. zm.).
4 Art. 1 pkt 5, art. 102 ust. 1 pkt 3, art. 109 ust. 1 pkt 5 ww. ustawy – Prawo oświatowe rozporządzenie Ministra
Edukacji Narodowej z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-
pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. z 2023 r. poz. 1798).

-- 3 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
 zindywidualizowanej ścieżki realizacji obowiązkowego rocznego przygotowania
przedszkolnego oraz zindywidualizowanej ścieżki kształcenia dla dzieci/uczniów bez
orzeczeń o potrzebie kształcenia specjalnego i bez orzeczeń o potrzebie indywidualnego
obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego albo indywidualnego
nauczania.
Pomoc bezpośrednią dla dzieci i młodzieży oraz ich rodzin (w tym min. doradztwo, terapię)
zapewniają również publiczne poradnie psychologiczno-pedagogiczne.
Nauczyciele specjaliści w przedszkolach i szkołach – standard zatrudnienia5
Wprowadzono w przepisach prawa oświatowego standardy zatrudniania, rozłożone na dwa
etapy: I etap od 1 września 2022 r. i II etap od 1 września 2024 r. w celu zwiększenia liczby
etatów nauczycieli specjalistów, w tym m.in. pedagogów, psychologów, logopedów oraz
nowo wprowadzonego stanowiska pedagoga specjalnego - w ogólnodostępnych
i integracyjnych przedszkolach, szkołach oraz zespołach tych przedszkoli i szkół. Standardy
określają minimalny wymiar zatrudniania nauczycieli specjalistów oraz sposób wyliczenia
etatów, w zależności od liczby dzieci lub uczniów w przedszkolach i szkołach. Łączna liczba
wymaganych etatów nauczycieli specjalistów (pedagogów, logopedów, psychologów,
pedagogów specjalnych oraz terapeutów pedagogicznych) uzależniona jest od liczby
uczniów w danym podmiocie6.
Liczba nauczycieli specjalistów systematycznie rośnie. Ogólna liczba nauczycieli
specjalistów wzrosła o ponad 4,8 tys. etatów - z 46 604,17 (na 30.09.2023 r.) do 51 466,97
w bieżącym roku szkolnym (+ 10,4 %).
Działania MEN nad stworzeniem systemowych rozwiązań na rzecz podnoszenia jakości
wsparcia dla wszystkich dzieci i uczniów
Główne obszary prac:
 zintegrowany międzyresortowo system wczesnego wspomagania rozwoju dzieci
i wsparcia rodziny (WWR; monitorowanie rozwoju – skrining rozwojowy, zespoły WWR
w każdej gminie, instytucja koordynująca w powiecie, 3 poziomy WWR, współpraca
międzysektorowa),
 wdrożenie nowego modelu oceny potrzeb dzieci i uczniów oraz udzielania na tej
podstawie wsparcia, oceny jego jakości oraz finansowania (ocena funkcjonalna),
 umocowanie w prawie jako nowej roli szkół i placówek specjalnych - specjalistyczne
centra wspierające edukację włączającą (SCWEW),
 superwizja dla nauczycieli i specjalistów - poszerzenie możliwości rozwoju zawodowego
nauczycieli i specjalistów.
Nowe rozwiązania testowane są w pilotażach, których wyniki zostaną wykorzystane do ich
ulepszenia.
 pilotaż współpracy międzysektorowej na poziomie lokalnym;
 pilotaż Specjalistycznych Centrów Wspierających Edukację Włączającą;
 pilotaż oceny funkcjonalnej i szkolenia kadr poradni;
 pilotaż usług Asystenta Ucznia ze Specjalnymi Potrzebami Edukacyjnymi (ASPE).
Przygotowanie kadr
1) Szkolenie kadr edukacji włączającej (szkolenia współfinansowane z środków UE).
Szkolenia objęły niemal 30 tys. osób (nauczycieli i dyrektorów, przedstawicieli JST, PDN
i KO) w każdym województwie.
5 Ustawa z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz.
1116).
6 Art. 42d ust. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.  Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2024 r. poz. 986, z późn. zm.).

-- 4 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
2) Studia podyplomowe (od 2022 MEN finansuje bezpłatne studia podyplomowe, stale
zwiększając ofertę kierunków odpowiadając na zróżnicowane potrzeby uczniów,
rodziców, nauczycieli i specjalistów):
 w I edycji studia zakończyły 1 083 osoby,
 w II edycji planowana liczba absolwentów to 1 600 osób,
 obecnie w MEN trwają prace nad uruchomieniem III edycji, w której sfinansowanych ma
zostać 3 kierunków dla 875 uczestników.
3) Szkoła dostępna dla wszystkich - projekt szkoleniowy dla nauczycieli specjalistów:
 celem projektu jest rozwijanie kompetencji nauczycieli specjalistów pracujących
w ogólnodostępnych przedszkolach i szkołach w zakresie realizacji, we współpracy
z innymi nauczycielami oraz rodzicami uczniów, zadań związanych
ze zróżnicowaniem potrzeb uczniów, w tym z uczniami z doświadczeniem migracyjnym
(przede wszystkim uchodźców z Ukrainy),
 projekt realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych (IBE) na zlecenie MEN, okres
realizacji I półrocze 2023 r. - I poł. 2025 r.,
Zasoby dla edukacji włączającej:
1) Bezpłatne narzędzia do diagnozy i planowania wsparcia:
 na zlecenie MEN opracowane zostały w pełni bezpłatne i elektroniczne zestawy
narzędzi do oceny obszarów: emocjonalno-społecznego, osobowościowego
i poznawczego dzieci w wieku 0–25 r.ż.,
 realizatorzy: Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie (UKSW), IBE
we współpracy z Uniwersytetem Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej (SWPS), projekt
współfinansowany ze środków Unii Europejskiej (POWER).
2) Opracowanie standardów oceny funkcjonalnej - finansowanie z budżetu MEN:
 celem projektu było opracowanie standardów prowadzenia oceny potrzeb
i planowania wsparcia edukacyjno-specjalistycznego w przypadku występowania
7 najczęściej występujących trudności rozwojowych lub trudności w uczeniu się,
 standardy zostały skonsultowane ze środowiskiem poradni,
 realizator: Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II we współpracy
z przedstawicielami innych uczelni.
3) Materiały edukacyjne i ćwiczeniowe w wersji łatwej do czytania i zrozumienia -
finansowanie z budżetu MEN:
 na zlecenie MEN opracowanych zostało 71 materiałów edukacyjnych
i ćwiczeniowych w wersji łatwej do czytania i zrozumienia,
 materiały udostępnione są nieodpłatnie na Zintegrowanej Platformie Edukacyjnej
(ZPE): https://zpe.gov.pl/a/materialy-latwe-do-czytania-izrozumienia/D1APaQCI5
Kampania informacyjno-promocyjna „Edukacja w zasięgu ręki” – kampania finansowana ze
środków Unii Europejskiej oraz budżetu państwa. Kampania miała na celu promowanie 3
obszarów tematycznych: edukacji włączającej, Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej oraz
Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji. Wydarzeniem zamykającym kampanię była
konferencja „Dostępna szkoła”, która odbyła się 16 listopada 2023 roku, w której
uczestniczyły 5 173 osoby.
Edukacja włączająca w perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata 2021-2027.
Realizowane projekty:
1) „Przygotowanie kompleksowego wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznych” -
celem projektu jest wypracowanie i wdrożenie (wspólnie z PPP) opisu zmian
w poradnictwie psychologiczno-pedagogicznym; realizator: MEN w partnerstwie z SGH;
2) „Wspieranie dostępności edukacji dla dzieci i młodzieży” - celem projektu jest:
wypracowanie i zwalidowanie rozwiązań metodycznych i organizacyjnych

-- 5 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wspierających dostępność edukacji dla dzieci i młodzieży oraz rozwijanie kompetencji
kadr systemu oświaty w obszarze pracy z dziećmi oraz uczniami i uczennicami
z uwzględnieniem zróżnicowania ich potrzeb edukacyjnych i rozwojowych; realizator:
IBE;
3) „Budowa skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej opartego
na Specjalistycznych Centrach Wspierających Edukację Włączającą”- celem projektu
jest budowanie skoordynowanego systemu pomocy specjalistycznej realizowanej przez
przedszkola, szkoły, placówki specjalne dla przedszkoli i szkół ogólnodostępnych
w zakresie pracy z grupami dzieci, uczniów ze zróżnicowanymi potrzebami
edukacyjnymi i rozwojowymi; realizator: Ośrodek Rozwoju Edukacji (ORE);
4) „Przygotowanie systemu informatycznego, wspierającego poradnictwo psychologiczno-
pedagogiczne” - projekt rozpoczęty w czerwcu 2024 r., realizator: Centrum
Informatyczne Edukacji (CIE) + MEN;
Planowane projekty:
1) rozwój społeczno-wychowawczej funkcji szkoły - realizator wybrany w konkursie
(planowane rozpoczęcie - rok 2025);
2) przygotowanie materiałów edukacyjnych uwzględniających różne potrzeby uczniów -
realizator wybrany w konkursie (planowane rozpoczęcie – rok 2025).
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Łukasz Krasoń
Pełnomocnik Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych
Sekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 6 of 6 --