Interpelacja nr 61
Interpelacja w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce
Zgłaszający:
•
Adresat:
Zdrowie i Lecznictwo (100%)
Edukacja i Szkolnictwo (100%)
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce
Interpelacja nr 61
do ministra zdrowia
w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic, Ewa Kołodziej, Magdalena Filiks, Klaudia Jachira, Katarzyna Maria Piekarska, Wanda Nowicka, Krzysztof Śmiszek, Dorota Łoboda
Data wpływu: 27-11-2023
Szanowna Pani Minister,
zbliżający się Światowy Dzień AIDS stanowi okazję do refleksji nad stanem zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce oraz nad wyzwaniami, przed którymi staje społeczeństwo w aspekcie przeciwdziałania tej zakaźnej chorobie - również w zakresie zdrowia psychicznego.
Z niepokojem obserwujemy, że problem ten nie ogranicza się jedynie do aspektów zdrowotnych, lecz także niesie za sobą społeczne i emocjonalne konsekwencje dla osób dotkniętych HIV i ich rodzin. Ostracyzm, z jakim się spotykają, stanowi istotne zjawisko wymagające naszej uwagi i skutecznej interwencji ze strony władz.
Pragniemy podkreślić, że walka z HIV/AIDS musi iść w parze z promocją społeczeństwa otwartego, przyjaznego i wspierającego dla każdego, niezależnie od statusu serologicznego. Światowy Dzień AIDS, obchodzony 1 grudnia, stanowi doskonałą okazję do zwrócenia uwagi społeczeństwa na konieczność eliminacji stygmatyzacji związanej z zakażeniem HIV.
Chociaż postęp medycyny umożliwił kontrolę wirusa i zapobieganie rozwojowi AIDS, to walka z prezentowanymi przez nie społecznymi barierami pozostaje obszarem wymagającym pilnych działań. Świadomość i edukacja - także seksualna - są kluczowe w przełamywaniu stereotypów i dezinformacji dotyczącej HIV/AIDS, ale i najskuteczniejszym narzędziem zapobiegania zakażeniom.
W Polsce od stycznia do połowy listopada 2023 r. odnotowano najwyższą dotychczas liczbę nowo wykrytych zakażeń HIV - 2590. Dla porównania w całym 2022 r. - który także był pod tym względem rekordowy - odnotowano 2384 zakażenia HIV. To zatrważające liczby, których moglibyśmy uniknąć, wprowadzając chociażby refundację terapii przed i poekspozycyjnej, które w większości krajów rozwiniętych są standardem bezpłatnie dostępnym dla każdego obywatela.
W tym kontekście chcielibyśmy zgłosić pytania dotyczące aktualnych działań podejmowanych przez Ministerstwo Zdrowia w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusa HIV oraz zwrócić uwagę na konieczność uwzględnienia w tych działaniach aspektów społecznych i edukacyjnych. Zwracamy się zatem z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile zakażeń wirusem HIV zarejestrowano w latach: 2020, 2021, 2022 i 2023 w podziale na poszczególne województwa, na płeć zakażonych i ich wiek? 2. Czy i w jaki sposób osoby zakażone wirusem HIV w Polsce otaczane są opieką psychologiczną i psychiatryczną w ramach oferowanych świadczeń? Czy ministerstwo monitoruje dostępność i jakość oferowanego wsparcia? Jeżeli tak, w jaki sposób? 3. Prosimy o szczegółowe informacje dotyczące aktualnych programów przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusa w Polsce:
a) Jakie konkretne działania podejmuje ministerstwo w ramach tych programów i jak wygląda monitoring oraz wskaźniki skuteczności?
b) Czy ministerstwo planuje uruchomienie dodatkowych programów i zwiększenie nakładów finansowych na realizację strategii walki z HIV/AIDS?
c) Co planuje ministerstwo w zakresie działań edukacyjnych i czy podejmuje w tym zakresie współpracę z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się tym tematem – jeśli tak, z jakimi? 4. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w temacie niskich uposażeń pracowników Krajowego Centrum ds. AIDS, prowadzących obecnie do bardzo trudnej sytuacji kadrowej, a co za tym idzie obniżenia skuteczności podejmowanych przez nich działań? 5. Czy ministerstwo zamierza zwiększyć liczbę punktów konsultacyjno-diagnostycznych przy Krajowym Centrum ds. AIDS, gdzie bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania można wykonać testy na HIV? Pragniemy tu podkreślić, że obecnie obserwujemy tendencje odwrotne (np. zamknięcie takiego punktu w Gorzowie Wielkopolskim). 6. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania zmierzające do ujęcia na liście refundacyjnej tzw. terapii przed i poekspozycyjnej (PREP i PEP)? Jeśli tak, to jakie kroki zostały dotychczas podjęte? Jeżeli nie, to czy takie działania zostaną podjęte? W przypadku udzielenia negatywnych odpowiedzi na oba pytania, prosimy o podanie przesłanek, które skłaniają do pozostawienia tej formy terapii poza zakresem refundowanych świadczeń zdrowotnych.
Z poważaniem dr Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Interpelacja nr 61
do ministra zdrowia
w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic, Ewa Kołodziej, Magdalena Filiks, Klaudia Jachira, Katarzyna Maria Piekarska, Wanda Nowicka, Krzysztof Śmiszek, Dorota Łoboda
Data wpływu: 27-11-2023
Szanowna Pani Minister,
zbliżający się Światowy Dzień AIDS stanowi okazję do refleksji nad stanem zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce oraz nad wyzwaniami, przed którymi staje społeczeństwo w aspekcie przeciwdziałania tej zakaźnej chorobie - również w zakresie zdrowia psychicznego.
Z niepokojem obserwujemy, że problem ten nie ogranicza się jedynie do aspektów zdrowotnych, lecz także niesie za sobą społeczne i emocjonalne konsekwencje dla osób dotkniętych HIV i ich rodzin. Ostracyzm, z jakim się spotykają, stanowi istotne zjawisko wymagające naszej uwagi i skutecznej interwencji ze strony władz.
Pragniemy podkreślić, że walka z HIV/AIDS musi iść w parze z promocją społeczeństwa otwartego, przyjaznego i wspierającego dla każdego, niezależnie od statusu serologicznego. Światowy Dzień AIDS, obchodzony 1 grudnia, stanowi doskonałą okazję do zwrócenia uwagi społeczeństwa na konieczność eliminacji stygmatyzacji związanej z zakażeniem HIV.
Chociaż postęp medycyny umożliwił kontrolę wirusa i zapobieganie rozwojowi AIDS, to walka z prezentowanymi przez nie społecznymi barierami pozostaje obszarem wymagającym pilnych działań. Świadomość i edukacja - także seksualna - są kluczowe w przełamywaniu stereotypów i dezinformacji dotyczącej HIV/AIDS, ale i najskuteczniejszym narzędziem zapobiegania zakażeniom.
W Polsce od stycznia do połowy listopada 2023 r. odnotowano najwyższą dotychczas liczbę nowo wykrytych zakażeń HIV - 2590. Dla porównania w całym 2022 r. - który także był pod tym względem rekordowy - odnotowano 2384 zakażenia HIV. To zatrważające liczby, których moglibyśmy uniknąć, wprowadzając chociażby refundację terapii przed i poekspozycyjnej, które w większości krajów rozwiniętych są standardem bezpłatnie dostępnym dla każdego obywatela.
W tym kontekście chcielibyśmy zgłosić pytania dotyczące aktualnych działań podejmowanych przez Ministerstwo Zdrowia w zakresie przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusa HIV oraz zwrócić uwagę na konieczność uwzględnienia w tych działaniach aspektów społecznych i edukacyjnych. Zwracamy się zatem z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Ile zakażeń wirusem HIV zarejestrowano w latach: 2020, 2021, 2022 i 2023 w podziale na poszczególne województwa, na płeć zakażonych i ich wiek? 2. Czy i w jaki sposób osoby zakażone wirusem HIV w Polsce otaczane są opieką psychologiczną i psychiatryczną w ramach oferowanych świadczeń? Czy ministerstwo monitoruje dostępność i jakość oferowanego wsparcia? Jeżeli tak, w jaki sposób? 3. Prosimy o szczegółowe informacje dotyczące aktualnych programów przeciwdziałania rozprzestrzenianiu się wirusa w Polsce:
a) Jakie konkretne działania podejmuje ministerstwo w ramach tych programów i jak wygląda monitoring oraz wskaźniki skuteczności?
b) Czy ministerstwo planuje uruchomienie dodatkowych programów i zwiększenie nakładów finansowych na realizację strategii walki z HIV/AIDS?
c) Co planuje ministerstwo w zakresie działań edukacyjnych i czy podejmuje w tym zakresie współpracę z organizacjami pozarządowymi zajmującymi się tym tematem – jeśli tak, z jakimi? 4. Jakie działania zamierza podjąć ministerstwo w temacie niskich uposażeń pracowników Krajowego Centrum ds. AIDS, prowadzących obecnie do bardzo trudnej sytuacji kadrowej, a co za tym idzie obniżenia skuteczności podejmowanych przez nich działań? 5. Czy ministerstwo zamierza zwiększyć liczbę punktów konsultacyjno-diagnostycznych przy Krajowym Centrum ds. AIDS, gdzie bezpłatnie, anonimowo i bez skierowania można wykonać testy na HIV? Pragniemy tu podkreślić, że obecnie obserwujemy tendencje odwrotne (np. zamknięcie takiego punktu w Gorzowie Wielkopolskim). 6. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi działania zmierzające do ujęcia na liście refundacyjnej tzw. terapii przed i poekspozycyjnej (PREP i PEP)? Jeśli tak, to jakie kroki zostały dotychczas podjęte? Jeżeli nie, to czy takie działania zostaną podjęte? W przypadku udzielenia negatywnych odpowiedzi na oba pytania, prosimy o podanie przesłanek, które skłaniają do pozostawienia tej formy terapii poza zakresem refundowanych świadczeń zdrowotnych.
Z poważaniem dr Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Maciej Miłkowski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Przeciętnie konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
38%
Konkretność
62%
Odpowiedź standardowa – resort odnosi się merytorycznie do zagadnienia z umiarkowaną ilością danych szczegółowych.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 1 %
Precyzyjne daty
5
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
2.8 / 1k zn.
- Podaje wskaźniki procentowe (1)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (5)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
13366 znaków
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.65.2023.MB
Warszawa, 10 stycznia 2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na interpelację poselską nr 61 pani poseł Anity Kucharskiej-Dziedzic i grupy
posłów w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce, proszę o
przyjęcie poniższych informacji.
Dane dotyczące liczby zarejestrowanych zakażeń HIV w podziale na województwa w
poszczególnych latach, jak również inne dane epidemiologiczne dostępne są na stronie
internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH–Państwowego Instytutu
Badawczego https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/hiv_aids/index.htm
Zapewnienie dostępu do psychologa, pracownika socjalnego, pedagoga, pielęgniarki
środowiskowej oraz specjalisty w zakresie terapii uzależnień jest jednym z warunków przy
wybieraniu ośrodków referencyjnych prowadzących leczenie antyretrowirusowe (ARV) w
ramach Programu leczenia ARV.
Ministerstwo Zdrowia realizuje politykę Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania
HIV/AIDS, która została określona w Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS, stanowiącym rządową strategię przeciwdziałania HIV/AIDS.
Podstawę działań stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w
sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS (Dz. U. Nr
44, poz. 227) oraz aktualnie obowiązujący Harmonogram realizacji Krajowego Programu
Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS opracowany na lata 2022-2026, przyjęty
przez Radę Ministrów uchwałą nr 188/2022 z dnia 27 grudnia 2021 r.
Programem kieruje Minister Zdrowia, a koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS.
Podmiotami obowiązanymi do realizacji działań profilaktycznych zmierzających do
zapobiegania są, m.in. ministrowie właściwi ze względu na cele programowe, terenowe
organy administracji rządowej oraz podległe im jednostki, państwowa inspekcja, w ramach
własnych środków finansowych i/lub poprzez zlecanie realizacji zadań w zakresie
HIV/AIDS innym organizacjom.
Realizatorzy Programu powołują, na czas obowiązywania Harmonogramu, wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji programu, w celu zintegrowania działań w zakresie HIV/AIDS.
W skład Zespołów powołuje się m. in. przedstawicieli takich instytucji jak: urzędy
wojewódzkie, urzędy marszałkowskie, urzędy miast, Państwowa Inspekcja Sanitarna,
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
systemy ochrony zdrowia (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, konsultanci krajowi,
wojewódzcy, Okręgowe Izby Lekarskie, Okręgowe Izby Pielęgniarek i Położnych, zakłady
opieki zdrowotnej, towarzystwa naukowe), organizacje pozarządowe. W skład zespołów
wchodzą również przedstawiciele Uczelni Medycznych, Kuratoriów Oświaty, Policji, Straży
Granicznej, innych służb mundurowych. Jest to model zakładający współpracę między
różnymi podmiotami, zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym. Wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS oraz inne podmioty realizujące przedmiotowy Program są na bieżąco
informowane i zachęcane do włączania się w działania w zakresie profilaktyki HIV/AIDS i
STIs.
Podmioty zobowiązane do realizacji Krajowego Programu przekazują sprawozdania z
realizacji swoich działań do zatwierdzenia Ministrowi Zdrowia. Natomiast po zakończeniu
5-letniego okresu obowiązywania Programu, Minister Zdrowia przedkłada sprawozdanie
pięcioletnie Radzie Ministrów do zatwierdzenia. Szczegółowy opis podejmowanych działań
oraz sprawozdania znajdują się na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS
https://aids.gov.pl/krajowy_program/krajowyprogram20222026/
Planowane jest kontynuowanie realizacji zadań wynikających z zapisów zawartych w
Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS, w tym Rządowego
Program Polityki Zdrowotnej pn. „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem
HIV w Polsce”. Są to m.in.:
• działania edukacyjne skierowane do populacji młodych dorosłych, w tym kampanie
zachęcające do testowania się w kierunku HIV i STIs;
• zadbanie o obecność tematyki HIV/AIDS w internecie i mediach
społecznościowych,
• ze szczególnym uwzględnieniem platform i aplikacji, które są popularne m.in. wśród
pokolenia wchodzącego w dorosłość.
• podejmowanie działań w obszarze profilaktyki pierwszorzędowej i drugorzędowej
ukierunkowanych na grupy docelowe (np. młodzież, młodzi dorośli, osoby 50+) oraz
populacje kluczowe.
• realizacja działań związanych z opracowaniem programów szkoleniowych dla
młodzieży w różnym wieku, budujących świadomość i podnoszących poziom wiedzy na
temat HIV/AIDS i STIs oraz szkolenie nauczycieli i edukatorów.
• kontynuacja opracowań, druku i dystrybucji bezpłatnych materiałów
informacyjnych (np. ulotki, plakaty, broszury) oraz ich wersji elektronicznych.
• rozwój sieci punktów anonimowego i bezpłatnego testowania (PKD), w tym
również wydłużenie godzin pracy już istniejących oraz rozszerzenie ich działalności o
możliwość wykonania innych testów w kierunku STIs.
• propagowane testowania w kierunku HIV oraz innych STIs, w tym szersze dotarcie
do populacji kluczowych oraz popularyzowanie szybkich testów w kierunku HIV.
• kontynuowanie inicjatyw promujących wykonywanie badań w kierunku HIV u
kobiet ciężarnych, w tym działań informacyjnych i edukacyjnych kierowanych również
bezpośrednio do pracowników systemu ochrony zdrowia.
• wzmocnienie działań w zakresie redukcji szkód.
• wprowadzenie na większą skalę profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP).
Od wielu lat prowadzona jest współpraca z Międzynarodowym Stowarzyszeniem
Studentów Medycyny (IFMSA), które prowadzi szkolenia na temat HIV/AIDS dla: swoich
rówieśników z innych uczelni, środowisk lokalnych, studentów - przyszłych lekarzy. Te
ostatnie odgrywają nieocenioną rolę w przygotowaniu przyszłych kadr medycznych do
zapewnienia właściwej opieki pacjentom zakażonym HIV i chorych na AIDS.
Ważną rolę pełni również współpraca z organizacjami pozarządowymi (NGO's),
działającymi w obszarze HIV/AIDS, które w ramach udzielonych dotacji prowadzą punkty
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
konsultacyjno-diagnostyczne na terenie całego kraju, Telefon Zaufania HIV/AIDS, jak
również inne działania m.in. w zakresie antydyskryminacyjnym, jak i wsparcia.
Są to m.in.:
• Społeczny Komitet ds. AIDS (SKA),Warszawa
• Fundacja Edukacji Społecznej (FES), Warszawa
• Stowarzyszenie Wolontariuszy Wobec AIDS „Bądź z Nami”, Warszawa
• Zjednoczenie Na Rzecz Żyjących z HIV/AIDS „Pozytywni w Tęczy”, Warszawa
• Stowarzyszenie Profilaktyki „Jeden Świat”, Kraków
• Stowarzyszenie na Rzecz Osób Wykluczonych i Zagrożonych Wykluczeniem
Społecznym „Podwale Siedem”, Wrocław
• Stowarzyszenie Wolontariuszy „DA DU”, Szczecin
• Fundacji Pomorski Dom Nadziei, Gdańsk
• Fundacja Edukacji Zdrowotnej „Lepsze Jutro”, Łódź
• Fundacja Parasol, Toruń
Wynagrodzenia w Krajowym Centrum ds. AIDS kalkulowane są wg zasad obowiązujących
dla wszystkich jednostek budżetowych podległych Ministrowi Zdrowia. Zgodnie z obecnie
obowiązującym projektem ustawy budżetowej na rok 2024, pula środków na
wynagrodzenia osobowe dla Krajowego Centrum ds. AIDS na 2024 r. została zwiększona o
20% w stosunku do środków zaplanowanych na ten cel w roku ubiegłym. Dodatkowo
jednostka w roku 2023 otrzymał dodatkowe środki w kwocie łącznej średnio ok. 3.200 zł na
osobę (etat wykonany wg stanu za III kw.2023 r.), jako jednorazową gratyfikację dla
pracowników z przeznaczeniem na nagrody/ dodatki motywacyjne–środki takie
przyznawane są jednostką budżetowym podległym MZ w przypadku pojawienia się
możliwości budżetowych w takim zakresie.
Rozwój sieci punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD), a w szczególności
zapewnienie równomiernego pokrycia Polski siecią takich punktów w przypadku dużych
ośrodków miejskich, które ich jeszcze nie posiadają – powyżej 200.000 mieszkańców oraz
100.000 mieszkańców jest bardzo ważnym zadaniem. Konieczne jest również wydłużenie
godzin pracy w już istniejących PKD, zwłaszcza w dużych miastach, jak również
rozszerzenie ich działalności o możliwość wykonania testów w kierunku innych niż HIV
STIs.
W poszczególnych latach liczba PKD zmieniała się. W 2015: 30; w 2016: 29; w 2017: 31; w
2018: 30; w 2019: 30; w 2020: 29; w 2021: 28 (otwarto 2 PKD: w Nowym Sączu (VII-XII) i
Olsztynie (od IX 2021); w 2022: 27; w 2023: 29 (otwarto 2 PKD: w Nowym Sączu
(30.06.23-31.12.24) i Sopocie (od 17.04); Liczba PKD jest więc względnie stała. Naturalny
wydaje się fakt, że jedne punkty kończą swoją działalność, inne się otwierają – przyczyny
tego zjawiska mogą być różne: problemy kadrowe, lokalowe, finansowe, związane z
odbiorem społecznym, organizacyjne.
Kwestia dofinansowywania punktów jest złożona – wiąże się bowiem m.in. z
pozyskiwaniem środków z innych źródeł (oprócz budżetu z KC ds. AIDS). Nie jest to jednak
warunek konieczny, choć istotny. Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS na lata 2022–2026 (a także wcześniejsze jego edycje) przewiduje, że
środki na profilaktykę HIV/AIDS powinny przeznaczać również inne instytucje i
ministerstwa (poza Ministerstwem Zdrowia), co nie ma jednak pokrycia w rzeczywistości.
Często zdarza się natomiast, że punkty są finansowane ze środków samorządowych (jak to
ma miejsce np. w Jeleniej Górze czy Sopocie).
Czynnik ludzki, czyli zaangażowanie poszczególnych osób (liderów), jest niezwykle ważny z
punktu widzenia ewentualnego utworzenia PKD. Z uwagi na delikatność tematu należy
zadbać o najwyższą jakość świadczonych usług, co wiąże się ze spełnieniem wielu
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
wymagań1. Nie mniej istotna jest tu również przychylność władz miasta, wola współpracy
poszczególnych jednostek publicznych (której zabrakło we wspomnianym Gorzowie
Wielkopolskim) i – wreszcie – przyzwolenie społeczne. Jak powszechnie wiadomo
tematyka związana z życiem seksualnym, w tym z zakażeniami przenoszonymi drogą
płciową, nierzadko budzi kontrowersje i sprzeciw opinii publicznej w naszym kraju. Krajowe
Centrum ds. AIDS, agenda Ministra Zdrowia, zamierza zwiększyć liczbę PKD w przyszłym
roku. Od sierpnia 2023 r. trwają rozmowy dotyczące uruchomienia nowego PKD w
Katowicach.
Zapewnienie dostępu do bezpłatnej profilaktyki farmakologicznej (PEP) po
pozazawodowym wypadkowym narażeniu na zakażenie HIV odbywa się w ramach realizacji
Rządowego Programu Polityki Zdrowotnej p.n.: „Leczenie antyretrowirusowe osób
żyjących z wirusem HIV w Polsce”. Profilaktyką farmakologiczną poekspozycyjną objęte są
m.in. osoby, które wymagają zastosowania leków antyretrowirusowych po narażeniu na
zakażenie HIV – ekspozycje pozazawodowe wypadkowe – poprzez takie sytuacje jak m.in.:
przemoc seksualna, kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym, po zakłuciu igłą
nieznanego pochodzenia, ekspozycji na materiał biologiczny potencjalnie zakaźny.
W przypadku ekspozycji pozazawodowej innej niż wypadkowa, tj. związanej z
podejmowaniem świadomie ryzykownych zachowań seksualnych, koszty profilaktyki
poekspozycyjnej pokrywa pacjent.
W przypadku ekspozycji zawodowych wypadkowych, zgodnie z art. 41 ust. 5 Ustawy z dnia
5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.
z 2023 r. poz. 1284), to pracodawca lub zlecający pracę pokrywa koszty profilaktyki
poekspozycyjnej PEP, w tym koszty leków antyretrowirusowych.
Odnosząc się do refundacji PrEP, uprzejmie informuję, że kwestie związane z refundacją
reguluje ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. z 2023 r. poz.
826 z późn. zm.), zwana dalej „ustawą o refundacji”. W myśl zapisów ustawy o refundacji,
objęcie refundacją produktu leczniczego jest dokonywane w drodze decyzji
administracyjnej, wydawanej przez Ministra Zdrowia w oparciu o wniosek przedłożony
przez podmiot odpowiedzialny (producenta leku, jego przedstawiciela lub importera).
Złożony do Ministerstwa Zdrowia wniosek musi zawierać wszystkie elementy, określone w
art. 25. ustawy o refundacji. Wniosek o objęcie refundacją nowej substancji czynnej lub
nowego wskazania dla danej substancji czynnej podlega ocenie przez Agencję Oceny
Technologii Medycznych i Taryfikacji. W kolejnym etapie postępowania całość
dokumentacji przekazywana jest Komisji Ekonomicznej, która prowadzi z wnioskodawcą
negocjacje w zakresie ustalenia ceny zbytu netto oraz wskazania, w którym produkt ma być
refundowany. Dopiero dysponując rekomendacją Prezesa Agencji oraz stanowiskiem
Komisji Ekonomicznej, uwzględniając kryteria ujęte w art. 12 ustawy o refundacji, Minister
Zdrowia podejmuje decyzję o objęciu bądź odmowie objęcia refundacją produktu we
wnioskowanym wskazaniu.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Maciej Miłkowski
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
1 Procedury wyboru realizatorów programów profilaktycznych przewidzianych w Harmonogramie
realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i zwalczania AIDS na lata 2022–
2024: https://aids.gov.pl/organizacje_pozarzadowe/proc_22_24/
-- 4 of 4 --
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPŚ.050.65.2023.MB
Warszawa, 10 stycznia 2024
Pan Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku!
W odpowiedzi na interpelację poselską nr 61 pani poseł Anity Kucharskiej-Dziedzic i grupy
posłów w sprawie stanu zapobiegania zakażeniom HIV i zwalczania AIDS w Polsce, proszę o
przyjęcie poniższych informacji.
Dane dotyczące liczby zarejestrowanych zakażeń HIV w podziale na województwa w
poszczególnych latach, jak również inne dane epidemiologiczne dostępne są na stronie
internetowej Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego PZH–Państwowego Instytutu
Badawczego https://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/hiv_aids/index.htm
Zapewnienie dostępu do psychologa, pracownika socjalnego, pedagoga, pielęgniarki
środowiskowej oraz specjalisty w zakresie terapii uzależnień jest jednym z warunków przy
wybieraniu ośrodków referencyjnych prowadzących leczenie antyretrowirusowe (ARV) w
ramach Programu leczenia ARV.
Ministerstwo Zdrowia realizuje politykę Rzeczpospolitej Polskiej w zakresie zapobiegania
HIV/AIDS, która została określona w Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS, stanowiącym rządową strategię przeciwdziałania HIV/AIDS.
Podstawę działań stanowi rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 lutego 2011 r. w
sprawie Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS (Dz. U. Nr
44, poz. 227) oraz aktualnie obowiązujący Harmonogram realizacji Krajowego Programu
Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS opracowany na lata 2022-2026, przyjęty
przez Radę Ministrów uchwałą nr 188/2022 z dnia 27 grudnia 2021 r.
Programem kieruje Minister Zdrowia, a koordynatorem jest Krajowe Centrum ds. AIDS.
Podmiotami obowiązanymi do realizacji działań profilaktycznych zmierzających do
zapobiegania są, m.in. ministrowie właściwi ze względu na cele programowe, terenowe
organy administracji rządowej oraz podległe im jednostki, państwowa inspekcja, w ramach
własnych środków finansowych i/lub poprzez zlecanie realizacji zadań w zakresie
HIV/AIDS innym organizacjom.
Realizatorzy Programu powołują, na czas obowiązywania Harmonogramu, wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji programu, w celu zintegrowania działań w zakresie HIV/AIDS.
W skład Zespołów powołuje się m. in. przedstawicieli takich instytucji jak: urzędy
wojewódzkie, urzędy marszałkowskie, urzędy miast, Państwowa Inspekcja Sanitarna,
-- 1 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
systemy ochrony zdrowia (np. Narodowy Fundusz Zdrowia, konsultanci krajowi,
wojewódzcy, Okręgowe Izby Lekarskie, Okręgowe Izby Pielęgniarek i Położnych, zakłady
opieki zdrowotnej, towarzystwa naukowe), organizacje pozarządowe. W skład zespołów
wchodzą również przedstawiciele Uczelni Medycznych, Kuratoriów Oświaty, Policji, Straży
Granicznej, innych służb mundurowych. Jest to model zakładający współpracę między
różnymi podmiotami, zarówno na poziomie centralnym, jak i lokalnym. Wojewódzkie
zespoły do spraw realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS oraz inne podmioty realizujące przedmiotowy Program są na bieżąco
informowane i zachęcane do włączania się w działania w zakresie profilaktyki HIV/AIDS i
STIs.
Podmioty zobowiązane do realizacji Krajowego Programu przekazują sprawozdania z
realizacji swoich działań do zatwierdzenia Ministrowi Zdrowia. Natomiast po zakończeniu
5-letniego okresu obowiązywania Programu, Minister Zdrowia przedkłada sprawozdanie
pięcioletnie Radzie Ministrów do zatwierdzenia. Szczegółowy opis podejmowanych działań
oraz sprawozdania znajdują się na stronie Krajowego Centrum ds. AIDS
https://aids.gov.pl/krajowy_program/krajowyprogram20222026/
Planowane jest kontynuowanie realizacji zadań wynikających z zapisów zawartych w
Krajowym Programie Zapobiegania Zakażeniom HIV i Zwalczania AIDS, w tym Rządowego
Program Polityki Zdrowotnej pn. „Leczenie antyretrowirusowe osób żyjących z wirusem
HIV w Polsce”. Są to m.in.:
• działania edukacyjne skierowane do populacji młodych dorosłych, w tym kampanie
zachęcające do testowania się w kierunku HIV i STIs;
• zadbanie o obecność tematyki HIV/AIDS w internecie i mediach
społecznościowych,
• ze szczególnym uwzględnieniem platform i aplikacji, które są popularne m.in. wśród
pokolenia wchodzącego w dorosłość.
• podejmowanie działań w obszarze profilaktyki pierwszorzędowej i drugorzędowej
ukierunkowanych na grupy docelowe (np. młodzież, młodzi dorośli, osoby 50+) oraz
populacje kluczowe.
• realizacja działań związanych z opracowaniem programów szkoleniowych dla
młodzieży w różnym wieku, budujących świadomość i podnoszących poziom wiedzy na
temat HIV/AIDS i STIs oraz szkolenie nauczycieli i edukatorów.
• kontynuacja opracowań, druku i dystrybucji bezpłatnych materiałów
informacyjnych (np. ulotki, plakaty, broszury) oraz ich wersji elektronicznych.
• rozwój sieci punktów anonimowego i bezpłatnego testowania (PKD), w tym
również wydłużenie godzin pracy już istniejących oraz rozszerzenie ich działalności o
możliwość wykonania innych testów w kierunku STIs.
• propagowane testowania w kierunku HIV oraz innych STIs, w tym szersze dotarcie
do populacji kluczowych oraz popularyzowanie szybkich testów w kierunku HIV.
• kontynuowanie inicjatyw promujących wykonywanie badań w kierunku HIV u
kobiet ciężarnych, w tym działań informacyjnych i edukacyjnych kierowanych również
bezpośrednio do pracowników systemu ochrony zdrowia.
• wzmocnienie działań w zakresie redukcji szkód.
• wprowadzenie na większą skalę profilaktyki przedekspozycyjnej (PrEP).
Od wielu lat prowadzona jest współpraca z Międzynarodowym Stowarzyszeniem
Studentów Medycyny (IFMSA), które prowadzi szkolenia na temat HIV/AIDS dla: swoich
rówieśników z innych uczelni, środowisk lokalnych, studentów - przyszłych lekarzy. Te
ostatnie odgrywają nieocenioną rolę w przygotowaniu przyszłych kadr medycznych do
zapewnienia właściwej opieki pacjentom zakażonym HIV i chorych na AIDS.
Ważną rolę pełni również współpraca z organizacjami pozarządowymi (NGO's),
działającymi w obszarze HIV/AIDS, które w ramach udzielonych dotacji prowadzą punkty
-- 2 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
konsultacyjno-diagnostyczne na terenie całego kraju, Telefon Zaufania HIV/AIDS, jak
również inne działania m.in. w zakresie antydyskryminacyjnym, jak i wsparcia.
Są to m.in.:
• Społeczny Komitet ds. AIDS (SKA),Warszawa
• Fundacja Edukacji Społecznej (FES), Warszawa
• Stowarzyszenie Wolontariuszy Wobec AIDS „Bądź z Nami”, Warszawa
• Zjednoczenie Na Rzecz Żyjących z HIV/AIDS „Pozytywni w Tęczy”, Warszawa
• Stowarzyszenie Profilaktyki „Jeden Świat”, Kraków
• Stowarzyszenie na Rzecz Osób Wykluczonych i Zagrożonych Wykluczeniem
Społecznym „Podwale Siedem”, Wrocław
• Stowarzyszenie Wolontariuszy „DA DU”, Szczecin
• Fundacji Pomorski Dom Nadziei, Gdańsk
• Fundacja Edukacji Zdrowotnej „Lepsze Jutro”, Łódź
• Fundacja Parasol, Toruń
Wynagrodzenia w Krajowym Centrum ds. AIDS kalkulowane są wg zasad obowiązujących
dla wszystkich jednostek budżetowych podległych Ministrowi Zdrowia. Zgodnie z obecnie
obowiązującym projektem ustawy budżetowej na rok 2024, pula środków na
wynagrodzenia osobowe dla Krajowego Centrum ds. AIDS na 2024 r. została zwiększona o
20% w stosunku do środków zaplanowanych na ten cel w roku ubiegłym. Dodatkowo
jednostka w roku 2023 otrzymał dodatkowe środki w kwocie łącznej średnio ok. 3.200 zł na
osobę (etat wykonany wg stanu za III kw.2023 r.), jako jednorazową gratyfikację dla
pracowników z przeznaczeniem na nagrody/ dodatki motywacyjne–środki takie
przyznawane są jednostką budżetowym podległym MZ w przypadku pojawienia się
możliwości budżetowych w takim zakresie.
Rozwój sieci punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD), a w szczególności
zapewnienie równomiernego pokrycia Polski siecią takich punktów w przypadku dużych
ośrodków miejskich, które ich jeszcze nie posiadają – powyżej 200.000 mieszkańców oraz
100.000 mieszkańców jest bardzo ważnym zadaniem. Konieczne jest również wydłużenie
godzin pracy w już istniejących PKD, zwłaszcza w dużych miastach, jak również
rozszerzenie ich działalności o możliwość wykonania testów w kierunku innych niż HIV
STIs.
W poszczególnych latach liczba PKD zmieniała się. W 2015: 30; w 2016: 29; w 2017: 31; w
2018: 30; w 2019: 30; w 2020: 29; w 2021: 28 (otwarto 2 PKD: w Nowym Sączu (VII-XII) i
Olsztynie (od IX 2021); w 2022: 27; w 2023: 29 (otwarto 2 PKD: w Nowym Sączu
(30.06.23-31.12.24) i Sopocie (od 17.04); Liczba PKD jest więc względnie stała. Naturalny
wydaje się fakt, że jedne punkty kończą swoją działalność, inne się otwierają – przyczyny
tego zjawiska mogą być różne: problemy kadrowe, lokalowe, finansowe, związane z
odbiorem społecznym, organizacyjne.
Kwestia dofinansowywania punktów jest złożona – wiąże się bowiem m.in. z
pozyskiwaniem środków z innych źródeł (oprócz budżetu z KC ds. AIDS). Nie jest to jednak
warunek konieczny, choć istotny. Krajowy Program Zapobiegania Zakażeniom HIV i
Zwalczania AIDS na lata 2022–2026 (a także wcześniejsze jego edycje) przewiduje, że
środki na profilaktykę HIV/AIDS powinny przeznaczać również inne instytucje i
ministerstwa (poza Ministerstwem Zdrowia), co nie ma jednak pokrycia w rzeczywistości.
Często zdarza się natomiast, że punkty są finansowane ze środków samorządowych (jak to
ma miejsce np. w Jeleniej Górze czy Sopocie).
Czynnik ludzki, czyli zaangażowanie poszczególnych osób (liderów), jest niezwykle ważny z
punktu widzenia ewentualnego utworzenia PKD. Z uwagi na delikatność tematu należy
zadbać o najwyższą jakość świadczonych usług, co wiąże się ze spełnieniem wielu
-- 3 of 4 --
telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
wymagań1. Nie mniej istotna jest tu również przychylność władz miasta, wola współpracy
poszczególnych jednostek publicznych (której zabrakło we wspomnianym Gorzowie
Wielkopolskim) i – wreszcie – przyzwolenie społeczne. Jak powszechnie wiadomo
tematyka związana z życiem seksualnym, w tym z zakażeniami przenoszonymi drogą
płciową, nierzadko budzi kontrowersje i sprzeciw opinii publicznej w naszym kraju. Krajowe
Centrum ds. AIDS, agenda Ministra Zdrowia, zamierza zwiększyć liczbę PKD w przyszłym
roku. Od sierpnia 2023 r. trwają rozmowy dotyczące uruchomienia nowego PKD w
Katowicach.
Zapewnienie dostępu do bezpłatnej profilaktyki farmakologicznej (PEP) po
pozazawodowym wypadkowym narażeniu na zakażenie HIV odbywa się w ramach realizacji
Rządowego Programu Polityki Zdrowotnej p.n.: „Leczenie antyretrowirusowe osób
żyjących z wirusem HIV w Polsce”. Profilaktyką farmakologiczną poekspozycyjną objęte są
m.in. osoby, które wymagają zastosowania leków antyretrowirusowych po narażeniu na
zakażenie HIV – ekspozycje pozazawodowe wypadkowe – poprzez takie sytuacje jak m.in.:
przemoc seksualna, kontakt z materiałem potencjalnie zakaźnym, po zakłuciu igłą
nieznanego pochodzenia, ekspozycji na materiał biologiczny potencjalnie zakaźny.
W przypadku ekspozycji pozazawodowej innej niż wypadkowa, tj. związanej z
podejmowaniem świadomie ryzykownych zachowań seksualnych, koszty profilaktyki
poekspozycyjnej pokrywa pacjent.
W przypadku ekspozycji zawodowych wypadkowych, zgodnie z art. 41 ust. 5 Ustawy z dnia
5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U.
z 2023 r. poz. 1284), to pracodawca lub zlecający pracę pokrywa koszty profilaktyki
poekspozycyjnej PEP, w tym koszty leków antyretrowirusowych.
Odnosząc się do refundacji PrEP, uprzejmie informuję, że kwestie związane z refundacją
reguluje ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych
specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. z 2023 r. poz.
826 z późn. zm.), zwana dalej „ustawą o refundacji”. W myśl zapisów ustawy o refundacji,
objęcie refundacją produktu leczniczego jest dokonywane w drodze decyzji
administracyjnej, wydawanej przez Ministra Zdrowia w oparciu o wniosek przedłożony
przez podmiot odpowiedzialny (producenta leku, jego przedstawiciela lub importera).
Złożony do Ministerstwa Zdrowia wniosek musi zawierać wszystkie elementy, określone w
art. 25. ustawy o refundacji. Wniosek o objęcie refundacją nowej substancji czynnej lub
nowego wskazania dla danej substancji czynnej podlega ocenie przez Agencję Oceny
Technologii Medycznych i Taryfikacji. W kolejnym etapie postępowania całość
dokumentacji przekazywana jest Komisji Ekonomicznej, która prowadzi z wnioskodawcą
negocjacje w zakresie ustalenia ceny zbytu netto oraz wskazania, w którym produkt ma być
refundowany. Dopiero dysponując rekomendacją Prezesa Agencji oraz stanowiskiem
Komisji Ekonomicznej, uwzględniając kryteria ujęte w art. 12 ustawy o refundacji, Minister
Zdrowia podejmuje decyzję o objęciu bądź odmowie objęcia refundacją produktu we
wnioskowanym wskazaniu.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Maciej Miłkowski
Podsekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/
1 Procedury wyboru realizatorów programów profilaktycznych przewidzianych w Harmonogramie
realizacji Krajowego Programu Zapobiegania Zakażeniom HIV i zwalczania AIDS na lata 2022–
2024: https://aids.gov.pl/organizacje_pozarzadowe/proc_22_24/
-- 4 of 4 --