Interpelacja w sprawie niezrozumiałego i bardzo niepokojącego zamiaru Ministerstwa Zdrowia dotyczącego przekreślenia 6-letniego pilotażu centrów zdrowia psychicznego działającego w oparciu o Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego i zniweczenia bardzo dobrze funkcjonującego, na miarę XXI wieku, modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej

Interpelacja nr 6022

do ministra zdrowia

w sprawie niezrozumiałego i bardzo niepokojącego zamiaru Ministerstwa Zdrowia dotyczącego przekreślenia 6-letniego pilotażu centrów zdrowia psychicznego działającego w oparciu o Narodowy Program Ochrony Zdrowia Psychicznego i zniweczenia bardzo dobrze funkcjonującego, na miarę XXI wieku, modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej

Zgłaszający: Czesław Hoc, Marek Gróbarczyk

Data wpływu: 05-11-2024

Szanowna Pani Minister!

W celu koniecznej reformy psychiatrii w Polsce powstał dokument Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego zakładający odejście od modelu azylowego, czyli ścisłego izolowania chorego psychicznie (w potocznym rozumieniu – w oddziałach psychiatrycznych „za kratami”) na rzecz włączenia osoby doświadczającej kryzysu psychicznego z powrotem w życie lokalnej społeczności. Pilotaż centrów zdrowia psychicznego działa od 2018 r., których komplementarność usług obejmuje zakres merytoryczny, kadrowy, techniczny, prawny i finansowy. Realizują one środowiskową opiekę psychiatryczną, inicjują warunki społecznej integracji osób z zaburzeniami psychicznymi oraz pełnią kluczową rolę w przeciwdziałaniu stygmatyzacji i wykluczeniu. Pamiętajmy, że stygmatyzacja i społeczne wykluczenie dla wielu pacjentów są niejednokrotnie większym ciężarem niż sama choroba!

Pilotaż centrów zdrowia psychicznego (CZP) to program nie tylko pozytywnie odbierany przez całą społeczność z dziedziny psychiatrii i psychologii, ale także najdłużej trwający (ponad sześć lat) i najszerzej zakrojonym procesem, o którym z dumą możemy dziś powiedzieć jako o dobrej praktyce w psychiatrii środowiskowej w Polsce.

Niestety, ten oczekiwany środowiskowy i na wskroś nowoczesny model psychiatrii, zresztą w gremiach naukowych oceniany jako jeden z najlepszych, lada dzień może przestać istnieć!

Oto NFZ i MZ proponują zmianę jego sposobu finansowania. Budzi to olbrzymi sprzeciw autorów i ekspertów modelu środowiskowego psychiatrii.

Oddajmy głos ekspertom (którzy spotkali się m.in. w dn. 23 października 2024 r. w Biurze Rzecznika Praw Obywatelskich na kolejnym posiedzeniu Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego):

- Damian Marciniak (dyrektor Departamentu ds. Zdrowia Psychicznego w Biurze Rzecznika Praw Pacjenta): „obecnie połowa populacji korzysta już z centrów zdrowia psychicznego, których dotychczas utworzono 119. Pozostała część korzysta ze starego systemu opieki psychiatrycznej. Funkcjonujący dualizm struktur opieki psychiatrycznej ma negatywny wpływ na pacjentów. Czują się oni zdezorientowani i zagubieni, gdyż nie wiedzą, z jakiej oferty mogą korzystać.

- prof. Andrzej Cechnicki (lek. psychiatrii, psychoterapeuta, prof. n. med., superwizor psychoterapii PTP, uważany za jednego z twórców i inicjatorów psychiatrii środowiskowej w Polsce): „obecnie wdrażany program jest na arenie międzynarodowej uznawany za jeden z najlepszych w Europie, ale żeby mógł on rzeczywiście w pełni przyczynić się do lepszego zaopiekowania pacjentów, musi zyskać lepsze finansowanie, tj. przynajmniej na poziomie takim, z jakiego korzysta psychiatria w Bułgarii. Tam przekazuje się bowiem 6% środków na psychiatrię, a u nas jest to 4,5%. Jeśli nie zwiększymy finansowania, to nastąpi tzw. stomatologizacja psychiatrii, gdyż wykwalifikowana kadra będzie szukać pracy w sektorze prywatnym”.

- dr Izabela Ciuńczyk (psychiatra, psychoterapeutka, specjalistka terapii środowiskowej, prezeska Ogólnopolskiego Stowarzyszenia CZP): „tam, gdzie funkcjonują CZP, zmniejszyła się liczba zwolnień lekarskich z powodu problemów psychicznych. Jest to niewątpliwy zysk dla pracodawców i budżetu państwa. Tylko utrzymanie odpowiedzialności terytorialnej oraz ryczałtu na populację przyczyni się do zapewnienia lepszej i kompleksowej opieki nad pacjentami”.

- Katarzyna Dąbrowska (prawniczka): „oferta szpitalna ogranicza się wyłącznie do farmakoterapii, a po opuszczeniu szpitala pacjent jest pozostawiany sam sobie. Pacjent, wobec którego nie stosowano żadnych oddziaływań terapeutycznych, bardzo często nie potrafi na nowo odnaleźć się w środowisku, co w efekcie prowadzi do zachowań autodestrukcyjnych. Tworzy to błędne koło cyklicznych powrotów na oddział psychiatryczny. Pobyt w szpitalu zawsze powinien być ostatecznością, a nie standardową procedurą”.

- dr Marek Balicki (współprzewodniczący KE, lek. spec. z psychiatrii, członek Rady ds. Ochrony Zdrowia przy Prezydencie RP): „propozycja powrotu do finansowania za wykonanie świadczeń medycznych, jaką promuje NFZ, jest nie do przyjęcia, gdyż zniweczy cały dotychczasowy dorobek osiągnięty w ramach programu pilotażowego. Psychiatria środowiskowa, oparta na zasadzie odpowiedzialności za populację i finansowaniu ryczałtowym, to jedyna droga, którą powinna zmierzać”. „(…) Większość podmiotów zachowa się »racjonalnie«, czyli będzie dążyć do ograniczenia wizyt, co odbędzie się z dużą szkodą dla pacjentów, którzy wymagają intensywnej terapii środowiskowej, czy psychoterapii, np. 40, 50 wizyt w roku”.

- dr Tomasz Rowiński (psycholog z Think Tanku SGH dla ochrony zdrowia oraz współautor modelu środowiskowego Centrum Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży, a także członek Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy MZ): „Możecie zdecydować: albo mamy szansę na rozwój jakości w przywracaniu zdrowia pacjentom, albo betonujemy kolejki”.

- dr Anna Depukat (Szpital Uniwersytecki SPZOZ w Krakowie, członkini Rady ds. Zdrowia Psychicznego przy MZ): „System finansowania świadczeń za usługę w psychiatrii nie ma żadnych udokumentowanych naukowo przesłanek wskazujących na jego efektywność oraz nie zapewnia mechanizmów, które zabezpieczałyby w odpowiedni sposób prawa pacjenta (podejście prawno-człowiecze)”.

Pytania:

1. Dlaczego MZ dąży do zniweczenia bardzo dobrego dorobku pilotażowego Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego, bardzo pozytywnie ocenianego zarówno przez ekspertów, jak i społeczność osób cierpiących z powodu chorób psychicznych oraz ich rodzin, a także przez stowarzyszenia i towarzystwa zajmujących się zdrowiem psychicznym i publicznym – poprzez zmianę sposobu finansowania, tj. odejścia od ryczałtu na populację i przekreślenia odpowiedzialności terytorialnej?

2. Jaki ma być nowy system, od 1 lipca 2025 r., który obecnie ma wstrzymać tworzenie kolejnych centrów (wg MZ – z różnych powodów, m.in. finansowo-technicznych) i czy zapewni pacjentowi kompleksową usługę nakierowaną na szybki powrót do środowiska i społecznych ról?

3. Czy będą w psychiatrii środowiskowej zespoły mobilne przy CZP funkcjonujących na wszystkich etapach pomocy osobom z doświadczeniem kryzysu psychicznego, służących zapobieganiu stygmatyzacji zaburzeń psychicznych w środowisku lokalnym?

4. Czy MZ dokona konkretnego wyznaczenia ram kwalifikacji i systemu certyfikacji oraz godnego wynagrodzenia w odniesieniu do asystentów zdrowienia, nowego zawodu medycznego związanego z opieką psychiatryczną, którzy aktywnie towarzyszą w zdrowieniu pacjentów i wykonują zadania zlecone przez lekarzy, uczestniczą w zajęciach grupowych i motywują pacjentów do aktywności?

5. Czy MZ nawiąże konstruktywny dialog oparty na partnerstwie z Biurem ds. Pilotażu NPOZP, Narodowym Funduszem Zdrowia oraz partnerami społecznymi, m.in.: Polskim Towarzystwem Psychiatrii Środowiskowej (PTPŚ), Polskim Towarzystwem Psychologicznym (PTP), Stowarzyszeniem Rozwoju Psychiatrii i Opieki Środowiskowej (SRP) czy też Stowarzyszeniem Użytkowników Psychiatrycznej Opieki Zdrowotnej oraz Ich Rodzin i Przyjaciół FENIKS w Kołobrzegu?