telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
RZP.050.5.2024.AB
Warszawa, 05 grudnia 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
Odpowiadając na interpelację nr 6014 Pani Posłanki Marty Stożek „w sprawie podjęcia
systemowych działań na rzecz poprawy jakości i dostępności opieki zdrowotnej dla osób
transpłciowych”, uprzejmie przekazuję następujące informacje i wyjaśnienia.
Odnosząc się do kwestii objęcia refundacją oraz poszerzenia zakresu refundacji leków
hormonalnych z tranzycją medyczną uprzejmie wyjaśniamy, że objęcie refundacją nowych
produktów leczniczych lub rozszerzenie zakresu wskazań refundacyjnych leków
znajdujących się na aktualnym obwieszczeniu Ministra Zdrowia w sprawie wykazu
refundowanych leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego
oraz wyrobów medycznych1), inicjowane jest przez podmiot odpowiedzialny (producenta
leku, jego przedstawiciela lub importera) w oparciu o przedłożenie odpowiedniego wniosku
z art. 24 ustawy o refundacji2). Obecnie żaden podmiot odpowiedzialny nie złożył wniosku,
przedmiotem którego byłoby rozszerzenie wskazań refundacyjnych dla leków
hormonalnych. W związku z tym, Minister Zdrowia nie ma możliwości objęcia refundacją
tych leków w przedmiotowym wskazaniu oraz umieszczenia ich na liście leków
refundowanych.
W kwestii refundacji leku w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania lub sposobu
podawania odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego (wskazanie
off-label) należy podkreślić, że zgodnie treścią art. 40 ust. 1 ustawy refundacyjnej wszczęcie
takiej procedury ma miejsce, jeżeli jest to niezbędne dla ratowania zdrowia i życia
świadczeniobiorców. Wówczas minister właściwy do spraw zdrowia, po zasięgnięciu opinii
Rady Przejrzystości oraz konsultanta krajowego w odpowiedniej dziedzinie medycyny,
może wydać z urzędu decyzję administracyjną o objęciu refundacją leku przy danych
klinicznych, w zakresie wskazań do stosowania lub dawkowania, lub sposobu podawania
odmiennych niż określone w Charakterystyce Produktu Leczniczego w rozumieniu ustawy
z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz.U. z 2024 r. poz. 686 z późn. zm.).
Przy czym, objęcie refundacją we wskazaniu pozarejestracyjnym ma miejsce wyłącznie
w przypadku produktów ujętych w obowiązującym obwieszczeniu Ministra, tj. leków
1) https://www.gov.pl/web/zdrowie/obwieszczenie-ministra-zdrowia-z-dnia-18-wrzesnia-2024-r-w-
sprawie-wykazu-refundowanych-lekow-srodkow-spozywczych-specjalnego-przeznaczenia-
zywieniowego-oraz-wyrobow-medycznych-na-1-pazdziernika-2024-r.
2) Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia
żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 930, z późn. zm.).

-- 1 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
refundowanych aktualnie. Jednocześnie, uprzejmie informuję, że obecnie analizowana jest
możliwość przeprowadzenia zmian w zakresie rozszerzenia wskazań refundacyjnych dla
opisanych w interpelacji leków hormonalnych.
Odnosząc się do problematyki zapewnienia dostępności specjalistów zajmujących się
opieką nad osobami transpłciowymi w całym kraju uprzejmie wyjaśniam, że artykuł 68
Konstytucji RP nakłada na władze publiczne obowiązek zapewnienia wszystkim
obywatelom równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków
publicznych. Zarówno Ministerstwo Zdrowia, jak Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ)
systematycznie badają dostępność do poszczególnych świadczeń gwarantowanych
finansowanych ze środków publicznych.
Od 1 lipca 2021 r. wszystkie obowiązujące limity w zakresie finansowania przez NFZ porad
lekarzy specjalistów zostały zniesione. Tym samym świadczeniodawcy uzyskali gwarancję,
że otrzymają wynagrodzenie za każde udzielone świadczenie, co stanowi finansową
zachętę do zwiększania liczby udzielanych porad pacjentom już objętych opieką, jak i do
obejmowania opieką nowych – bez ryzyka poniesienia strat w przypadku przekroczenia
limitu. Ponadto, co roku następuje wzrost środków na sfinansowanie świadczeń opieki
zdrowotnej – pierwotny plan finansowy NFZ na rok 2024, zatwierdzony przez Ministra
Zdrowia w porozumieniu z Ministrem Finansów w dniu 29 września 2023 r., przewidywał
157,56 mld zł na koszty świadczeń opieki zdrowotnej. W wyniku zmian planu finansowego
NFZ na 2024 r. koszty świadczeń opieki zdrowotnej wzrosły o ok. 21 mld zł, tj. 13,3%.
Należy jednak zaznaczyć, że złożenie wniosku o umowę z NFZ (tzw. oferty) jest dobrowolne
i zależy tylko od oferenta/świadczeniodawcy. Podmiot leczniczy składając do NFZ ofertę
o podpisanie umowy jest zobowiązany spełnić kryteria określone w przepisach. NFZ nie ma
uprawnień do zobowiązania podmiotu do podpisania umowy i/lub aneksu (np. celem
poszerzenia jej zakresu).
Należy również podkreślić, że system opieki zdrowotnej to system naczyń połączonych.
Jednowymiarowa interwencja, na przykład w postaci wyłącznie zniesienia limitów
w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS) nie przynoszą oczekiwanych efektów.
W okresie styczeń-sierpień 2024 roku sprawdzano 57,7 mln świadczeń. W okresie styczeń-
sierpień 2023 roku było to 54,6 mln świadczeń. Oznacza to wzrost o 5,6% w liczbie
sprawozdanych świadczeń w rodzaju AOS. W związku z powyższym trwają prace nad
wprowadzeniem mechanizmów zachęcajacych do przyjmowania pacjentów
pierwszorazowych i do przekazywania stabilnych pacjentów do POZ. Obecnie przeciętnie
15% pacjentów w poradniach AOS to pacjenci pierwszorazowi i ten odsetek praktycznie nie
zmienia się od lat.
Ministerstwo Zdrowia również stale analizuje warunki realizacji świadczeń
gwarantowanych w kontekście liberalizacji minimalnych wymagań stawianych podmiotom
leczniczym, które chcą realizować świadczenia finansowane ze środków publicznych
z jednoczesnym zachowaniem wysokiego poziomu udzielanych świadczeń.
Celem Ministerstwa Zdrowia jest również zapewnienie większego dostępu do poradni
w specjalnościach charakteryzujących się wyjątkowo wysokim czasem oczekiwania na
świadczenie zdrowotne przez m.in. rozwijanie narzędzi ułatwiających zapisywanie
i wykreślanie pacjentów z kolejek oraz wprowadzenie rozwiązań motywujących pacjentów
do informowania podmiotów leczniczych o odwoływaniu wizyt.
Obecnie prowadzone są prace mające na celu zapewnienie optymalnego wykorzystania
terminów świadczeń oferowanych przez poszczególnych świadczeniodawców, w tym
zwalniających się także w ostatniej chwili. Wprowadzenie jednej centralnej listy i centralnej
e-Rejestracji, umożliwiającej pacjentowi wybór świadczeniodawcy z najkrótszym czasem
oczekiwania spośród wszystkich świadczeniodawców udzielających świadczenia z danego
zakresu, przyspieszy termin uzyskania świadczenia. Ponadto, system ten ma na celu
ułatwienie pacjentowi odwołania (i zmiany) terminu świadczenia, w ramach systemu
Centralnej e-Rejestracji.
Czynnikiem ograniczającym dostępność do świadczeń specjalistycznych jest również
ograniczony zasób lekarzy specjalistów. Ministerstwo Zdrowia prowadzi analizy mające na

-- 2 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
celu potwierdzenie zasadności poszerzania zakresu personelu uprawnionego do udzielania
poszczególnych świadczeń co powinno spowodować zwiększenie liczby udzielanych
świadczeń oraz skrócenie czasu oczekiwania na świadczenie.
Ministerstwo Zdrowia planuje również zapewnienie większego dostępu do poradni
specjalistycznych, poprzez poprawę jakości diagnostyki i leczenia w ramach AOS oraz
wyrównywanie różnic w dostępności. Służyć temu będzie wsparcie inwestycji
w infrastrukturę, sprzęt i wyposażenie AOS w ponadregionalnych podmiotach leczniczych
(dla których organem założycielskim lub prowadzącym jest minister lub wojewoda).
Odnosząc się do pytania o programy wsparcia finansowego dla specjalistów mających
na celu zwiększenie liczby lekarzy dostępnych w mniejszych miejscowościach, uprzejmie
wyjaśniamy, że obecnie świadczenia w rodzaju AOS rozliczane są z wykorzystaniem
katalogu ambulatoryjnych grup świadczeń specjalistycznych, które wymienione są
w załączniku nr 5a do zarządzenie nr 57/2023/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu
Zdrowia z dnia 30 marca 2023 r. (Biul.Inf. NFZ z 2023 r. poz. 57, z późn. zm.). Zgodnie z tym
katalogiem produktem właściwym do rozliczenia konsultacji lekarza specjalisty, jest
produkt o kodzie 5.30.00.0000011 „W11 Świadczenie specjalistyczne 1-go typu”. Wartość
taryfy dla tego świadczenia to 44 punkty. Pozostałe produkty jak np. „W12 Świadczenie
specjalistyczne 2-go typu”, „W13 Świadczenie specjalistyczne 3-go typu” czy „W14
Świadczenie specjalistyczne 4-go typu” poza konsultacją lekarza specjalisty przewidują
również wykonanie odpowiednich, oznaczonych kodami ICD-9, procedur z zakresu badań
diagnostycznych, procedur zabiegowych, procedur z zakresu diagnostyki obrazowej lub
procedur endoskopowych. Ich wycena jest odpowiednio wyższa, ponieważ zawiera również
koszt procedur dodatkowych wskazanych, w charakterystyce grup ambulatoryjnych
świadczeń specjalistycznych, która stanowi załącznik nr 7 do wskazanego wyżej
zarządzenia, na listach W1, W2, W3, W4, W5, W7, W8, W10, W16.
Odnosząc się do kwestii ewentualnych działań w celu zapewnienia godnego traktowania
osób transpłciowych w gabinetach lekarskich uprzejmie informuję, że kwestia
niewłaściwego odnoszenia się do pacjentów, naruszanie ich godności, nie chronienie ich
prywatności wielokroć jest przedmiotem współpracy podejmowanej pomiędzy Ministrem
Zdrowia i Rzecznikiem Praw Pacjenta. O kwestie te systematycznie uzupełniane są
programy edukacji podyplomowej personelu medycznego. Uprzejmie informuję, że
dotychczas do Ministerstwa Zdrowia nie wpływały skargi dotyczące nieodpowiedniego
traktowania przez lekarzy pacjentów transpłciowych. Każda taka skarga zostałaby
odpowiednio rozpatrzona bądź skierowana do Rzecznika Praw Pacjenta. Ich brak jednak nie
może być traktowany jako dowód na brak problemu.
Obowiązujące przepisy ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza
dentysty (Dz.U. z 2024 r. poz. 1287) wskazują wyraźnie, że wykonywanie zawodu lekarza
polega na udzielaniu przez osobę posiadającą wymagane kwalifikacje, potwierdzone
odpowiednimi dokumentami, świadczeń zdrowotnych, w szczególności: badaniu stanu
zdrowia, rozpoznawaniu chorób i zapobieganiu im, leczeniu i rehabilitacji chorych,
udzielaniu porad lekarskich, a także wydawaniu opinii i orzeczeń lekarskich. Rolą lekarza
jest zatem ocena zdrowia pacjenta pod kątem obecnego jego stanu zdrowia niezależnie od
jego orientacji czy też tożsamości płciowej. Zatem niezależnie od zaistniałej sytuacji i
okoliczności badanie lekarskie jest wynikiem bezpośredniej relacji pacjent-lekarz, a dalsze
działanie lekarskie opiera się wyłącznie na tej relacji. Zasady właściwej komunikacji z
pacjentem i jego rodziną są tematem kształcenia przed- i podyplomowego lekarzy. Program
stażu podyplomowego z zakresu komunikacji z pacjentem przewiduje, że lekarz poznaje
przepisy prawne dotyczące tego zagadnienia, omawiane są bariery komunikacyjne i ich
przełamywanie, ugruntowuje zasady zrozumiałej komunikacji werbalnej i niewerbalnej oraz
jej wpływ na postępy w leczeniu, a także komunikacji w trudnych sytuacjach związanych z
przekazywaniem niepomyślnych informacji oraz porozumiewania się w sytuacjach
konfliktowych.

-- 3 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
Programy specjalizacji przewidują, że lekarz w czasie szkolenia specjalizacyjnego kształtuje
i rozwija postawę etyczną oraz doskonali kompetencje społeczne, a w szczególności:
kierowanie się w swoich działaniach nadrzędną zasadą dobra chorego, respektowanie
społecznie akceptowanego systemu wartości oraz zasad deontologicznych, umiejętne
nawiązywanie relacji z pacjentem oraz rodziną i opiekunem pacjenta, z poszanowaniem
godności osobistej oraz zróżnicowania kulturowego, etnicznego i społecznego, a także
ugruntowuje zasady psychologicznych uwarunkowań relacji lekarz – pacjent.
Program specjalizacji w dziedzinie seksuologii obejmuje tematykę dotyczącą: rozwoju
seksualnego, różnicowania płci, zaburzeń rozwojowych narządów płciowych i układu
rozrodczego, uwarunkowań społecznych i kulturowych, rozwoju psychoseksualnego,
identyfikacji z płcią i orientacji seksualnej. Lekarze nabywają wiedzę również na temat
zaburzeń identyfikacji płciowej, w tym teorie przyczyn identyfikacji, definicje, klasyfikacje
i typologie, epidemiologii, diagnostyki i standardów postępowania w zaburzeniach
identyfikacji płciowej. W ramach tematyki z zakresu seksuologii sądowej lekarz nabiera
wiedzy na temat aspektów prawnych zespołu dezaprobaty płci (m.in. transseksualizmu).
Podobnie lekarze szkolący się w dziedzinie endokrynologii opanowują tematykę zaburzeń
różnicowania płci. Z kolei programy specjalizacyjne w dziedzinie psychiatrii oraz psychiatrii
dzieci i młodzieży obejmują tematykę diagnostyki i kompleksowego postępowania
terapeutycznego w zaburzeniach lękowych, prowadzenie zintegrowanego leczenia
nadzorowanego i udokumentowanego (psychoterapia, socjoterapia, farmakoterapia) w
zakresie zaburzeń depresyjnych i w zakresie interwencji kryzysowej (w tym próby
samobójcze). Jednym z etapów zmiany płci jest poddanie się działaniom zabiegowym.
W procesie tym mogą uczestniczyć lekarze specjaliści położnictwa i ginekologii, urologii,
chirurgii ogólnej, czy chirurgii plastycznej. Wydaje się, że programy specjalizacyjne w już
obecnie przygotowują lekarzy do udzielania świadczeń z różnego zakresu. Dojście do
sprawnej umiejętności zabiegowej wymaga od każdego lekarza czasu i lat praktyki, nie
powinno jednak w żaden sposób naruszać praw pacjenta. Wszelkie przypadki ich łamania
powinny być natomiast zgłaszane Rzecznikowi Praw Pacjenta.
Odnosząc się do kwestii usprawnienia procesu aktualizacji danych osobowych w
bazach systemu ochrony zdrowia w celu zapewnienia uwzględniania w nich zmian danych
osób transpłciowych, uprzejmie wyjaśniam, że Centrum e-Zdrowia podjęło prace nad
przygotowaniem możliwości dostępu w Internetowym Koncie Pacjenta do danych dla
pacjentów po korekcie płci. Jeżeli w rejestrze CWUb (Centralny Wykaz Usługobiorców)
będzie informacja o relacji pomiędzy poprzednim i nowym nr PESEL to następnie zostanie
stworzona relacja pomiędzy kontami. Użytkownik w Internetowym Koncie Pacjenta
otrzyma możliwość przełączenia się na konto i sięgania po dane rejestrowane z poprzednim
nr PESEL. W Internetowym Koncie Pacjenta w zakładce „Moje Konto” możliwa będzie
zmiana kontekstu tożsamości poprzez listę rozwijaną z imieniem i nazwiskiem. Wybierając
tożsamość z listy pacjent dostanie się na widok konta danej osoby w ramach danej
tożsamości. Jeżeli z CWUb zostanie dostarczona informacja, że nastąpiła zmiana PESEL
(wynikająca np. ze zmiany płci), to automatycznie zostaną udostępnione nowe dane na
nowym koncie pacjenta. Dane powiązane z poprzednim numerem PESEL będą danymi tylko
do odczytu.
Odnosząc się do kwestii ewentualnych „standardów opieki medycznej dla osób
transpłciowych” uwzględniających zarówno postępowanie diagnostyczne jak dalsze
postępowanie medyczne prowadzące do tranzycji uprzejmie wyjaśniamy, że standardy
takie powinny być przygotowane przez właściwe towarzystwa naukowe. Minister właściwy
do spraw zdrowia jest uprawniony jedynie do określania w drodze rozporządzeń
standardów organizacyjnych opieki zdrowotnej w wybranych dziedzinach medycyny lub
w określonych podmiotach wykonujących działalność leczniczą (upoważnienie
fakultatywne wyrażone w art. 22 ust. 5 ustawy o działalności leczniczej).

-- 4 of 5 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
5
Przedstawiając powyższe uprzejmie informuję, że Minister Zdrowia spotkała się
z rodzicami dzieci transpłciowych oraz osobami wspierającymi, którzy przedstawili
propozycje zmian ukierunkowanych na godne i równe traktowanie osób transpłciowych.
Propozycje te i zasygnalizowane trudności w osiągnięciu przez pacjentów transpłciowych
równouprawnienia w systemie ochrony zdrowia są obecnie analizowane w Ministerstwie
Zdrowia w celu wypracowania działań pozwalających na ich realizację.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 5 of 5 --