Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 5924 posła Krzysztofa Piątkowskiego z 5 listopada 2024
roku w sprawie dostępności wydarzeń kulturalnych i edukacyjnych dla seniorów, uprzejmie
proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Ad 1.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) realizuje stałe, systemowe
działania nakierowane na wsparcie aktywności kulturalnej obywateli, w tym osób starszych.
Działania te mają charakter legislacyjny, organizacyjny, promocyjny, dotacyjny i kulturalno-
artystyczny i realizowane są przez Ministerstwo oraz instytucje kultury prowadzone lub
współprowadzone przez Ministra KiDN.
Inicjatywy podejmowane przez MKiDN oraz instytucje kultury uwzględniają specyfikę
i potrzeby seniorów w zakresie uczestnictwa w kulturze zarówno jako odbiorców kultury, jak
i jej aktywnych twórców. Przede wszystkim należy wymienić:
 ulgi w opłatach za wstęp do muzeów
Na podstawie ustawy z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach (art. 10 ust. 2) w jednym
dniu tygodnia wstęp na wystawy stałe muzeów jest nieodpłatny. Ponadto w pozostałe
dni tygodnia osobom powyżej 65. roku życia, emerytom i rencistom przysługuje ulga
w opłacie za wstęp do muzeum.
 zapewnianie dostępności programów telewizyjnych dla osób o szczególnych
potrzebach, w tym osób z niepełnosprawnościami oraz seniorów
Ustawa z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji wraz ze zmianami zobowiązuje
nadawców programów telewizyjnych do zapewnienia dostępności audycji dla osób
z niepełnosprawnościami wzroku oraz osób z niepełnosprawnościami słuchu przez
wprowadzenie udogodnień tak, aby co najmniej 50% kwartalnego czasu nadawania
programu, z wyłączeniem reklam i telesprzedaży, posiadało takie udogodnienia.
Rodzaje udogodnień określa rozporządzenie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji
w sprawie udogodnień dla osób z niepełnosprawnościami w programach telewizyjnych
z dnia 13 kwietnia 2022 r. Do udogodnień zalicza się audiodeskrypcję, napisy dla
niesłyszących oraz tłumaczenie na język migowy. Jednocześnie na publicznej radiofonii
i telewizji spoczywa obowiązek realizacji misji publicznej poprzez oferowanie całemu
społeczeństwu i poszczególnym jego częściom zróżnicowanej oferty programowej
w zakresie informacji, publicystyki, kultury, rozrywki, edukacji i sportu. Podkreślić
należy, że sposób realizacji misji publicznej określany jest w kartach powinności, które
są uzgadniane pomiędzy jednostkami publicznej radiofonii i telewizji a Krajową Radą
Radiofonii i Telewizji.

-- 1 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Akcja Weekend seniora z kulturą
Wydarzenie pn. Weekend seniora z kulturą, dzięki któremu seniorzy na terenie całego
kraju mają możliwość skorzystania z oferty placówek kulturalnych w swojej okolicy.
Zaangażowane w akcję instytucje kultury przygotowują dla seniorów specjalną ofertę,
obejmującą zarówno wstęp na spektakle, wystawy, prelekcje, jak i udział w warsztatach,
spacerach tematycznych czy zajęciach ruchowych. Inicjatywa ta, oprócz umożliwienia
seniorom skorzystania z oferty kulturalnej, ma również inny wymiar. Jej nadrzędnym
celem jest walka z wykluczeniem poprzez zachęcenie i włączenie osób starszych do
regularnego uczestnictwa w szeroko rozumianym życiu kulturalnym.
W ubiegłorocznym (2023 r.) Weekendzie seniora z kulturą wzięło udział ok. 40 tysięcy
seniorów, którzy skorzystali z oferty prawie 500 instytucji kultury, ich oddziałów i filii.
W roku 2024 r. do akcji Weekend seniora z kulturą zgłoszono ponad 600 propozycji,
m.in. oprowadzania po wystawach, projekcje filmowe, spektakle teatralne, koncerty,
spotkania z autorami książek i aktorami, warsztaty taneczne, plastyczne czy zajęcia
z historii sztuki. Akcja przeprowadzona przez MKiDN już po raz 11 odbyła się w dniach
5-6 października 2024 r., poprzedziły ją również działania informacyjne
i promocyjne.
Szczegóły: https://www.gov.pl/web/kultura/weekend-seniora-z-kultura.
 Otwarte konkursy dotacyjne
Zarówno w ramach działań MKiDN, jak i działalności prowadzonych przez Ministra
instytucji kultury realizowane są działania mające na celu zwiększanie dostępności do
szeroko rozumianego życia kulturalnego i co do zasady nie są one skoncentrowane na
jednej kategorii wiekowej. Inicjatywy podejmowane oraz zadania dofinansowywane
w ramach programów dotacyjnych MKiDN kierowane są do różnych grup społecznych
o utrudnionym dostępie do kultury, w tym również do seniorów (ale też do osób
niedowidzących, niedosłyszących czy o ograniczonej sprawności ruchowej – często
grupy te wzajemnie się przenikają).
W zakresie wspierania inicjatyw instytucji kultury oraz organizacji pozarządowych,
zwiększających dostęp seniorów do kultury, szczególnie istotną rolę odgrywają
następujące programy dotacyjne Ministra KiDN oraz instytucji kultury prowadzonych
przez MKiDN:
 Kultura Dostępna (MKiDN),
 Edukacja kulturalna (MKiDN),
 Kultura ludowa i tradycyjna (MKiDN),
 Infrastruktura domów kultury (MKiDN),
 Infrastruktura kultury (MKiDN),
 Partnerstwo dla książki (MKiDN),
 program dotacyjny EtnoPolska (Narodowe Centrum Kultury),
program dotacyjny Kultura.Interwencje (Narodowe Centrum Kultury),
program dotacyjny Dom Kultury+ (Narodowe Centrum Kultury),
 program dotacyjny Ojczysty - dodaj do ulubionych (Narodowe Centrum Kultury),
 Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa (Instytut Książki),
 Dyskusyjne Kluby Książki (Instytut Książki).
 Programy dotacyjne Ministra KiDN
Systemowym i stałym działaniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego są
programy dotacyjne, wspierające realizację projektów kulturalnych i artystycznych.
Liczba dofinansowań udzielonych w 2023 roku (organizacjom pozarządowym,
instytucjom kultury i innym podmiotom) przez Ministra KiDN w programach
dotacyjnych, w tym na wydarzenia artystyczne i kulturalne kierowane do szerokiego

-- 2 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
grona odbiorców, w tym seniorów, lub adresowanych bezpośrednio do seniorów,
w przypadku zadań, w których wnioskodawcy wskazali seniorów jako jedną z grup
docelowych, wyniosła 2843 projektów. Przykładowo:
 Gminna Biblioteka Publiczna w Szydłowie na zadanie pn.: „Koncert z okazji dnia seniora”
– 25.000 zł;
 Centrum Kultury i Turystyki w Iłży na zadanie pn.: „Seniorze poszerz swoje horyzonty
kulturalne!” – 21.000 zł;
 Fundacja Belle Epoque na zadanie pn.: „UWAGA: STREFA WSPOMNIEŃ. Senior jako
współtwórca działań Muzeum.” – 180.000 zł;
 Stowarzyszenie Rozwoju Szkół Prymus na zadanie pn.: „Teatr dla Seniora” – 29.000 zł.
 Inne programy dotacyjne
Realizowane są również programy dotacyjne uwzględniające zadania z zakresu
dostosowania budynków instytucji kultury do potrzeb osób starszych
i z niepełnosprawnościami – likwidacja barier architektonicznych oraz instalacja
systemów wspomagających dostęp do oferty kulturalnej. Działania tego rodzaju były
również przedmiotem dofinansowań udzielonych za pośrednictwem następujących
projektów i programów:
 Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego we współpracy z Ministrem Edukacji
Narodowej realizuje Narodowy Program Rozwoju Czytelnictwa 2.0 na lata 2021-2025
(NPRCz 2.0) przyjęty Uchwałą nr 69/2021 Rady Ministrów z 21 maja 2021 r. (z póź.zm.).
Realizację Programu koordynuje MKiDN przy zaangażowaniu w realizację Priorytetu 1,
2 i 4 NPRCz 2.0 Biblioteki Narodowej, Instytutu Książki oraz Narodowego Centrum
Kultury. Program zgodnie z przyjętymi założeniami ma tworzyć warunki dla realizacji
działań proczytelniczych na poziomie społeczności lokalnych. Z perspektywy projektów
wspierających dostęp do czytelnictwa wśród seniorów na wsi szczególnie istotne są:

Priorytet 2, Kierunek Interwencji 2.1. Infrastruktura bibliotek 2021-2025, który
wzmacnia potencjał i rolę bibliotek publicznych. Wśród standardów
obowiązkowych znalazły się, istotne ze względu na sytuację osób starszych –
spełnianie wymagania określonego w ustawie z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu
dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami oraz spełnianie wymagania
określonego w ustawie z 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron
internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych;

Priorytet 1, Kierunek interwencji 1.1. Zakup i zdalny dostęp do nowości
wydawniczych, w którym biblioteki publiczne dzięki otrzymanemu wsparciu mogą
zakupić publikacje w formie książek, które ukazały się nie tylko drukiem, ale też na
innym nośniku (książki mówione, pisane alfabetem Braille’a, książki elektroniczne)
i inne. Możliwy jest również zakup usługi zdalnego dostępu do książek w formacie
e-booków i/lub audiobooków, i/lub synchrobooków. Zakupione przez biblioteki
publiczne książki w ww. formach poszerzają ofertę biblioteczną, w tym dla osób
starszych;

Priorytet 4, Kierunek interwencji 4.1 BLISKO – Biblioteka | Lokalność | Inicjatywy
| Społeczność | Kooperacja | Oddolność, w którym realizowane są zadania
rozwijające funkcjonalności bibliotek jako instytucji działających na rzecz
integracji społecznej, które mogą podejmować nowe aktywności, spędzać czas
wolny czy uczestniczyć w wydarzeniach kulturalnych. Działania tego Priorytetu
również i w tym przypadku nie wykluczają udziału osób starszych.

-- 3 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Programy Instytutu Książki
Instytut Książki realizuje program Dyskusyjnych Klubów Książki. W ramach
działającego od 2007 roku programu co miesiąc w kilkuset polskich miejscowościach we
wszystkich województwach czytelnicy spotykają się, aby rozmawiać o książkach i
literaturze. Program adresowany jest przede wszystkim do czytelników korzystających
z bibliotek publicznych. Przyświeca mu założenie, że potrzebne są miejsca, w których
można rozmawiać o wspólnie czytanych książkach, oraz że nie trzeba być krytykiem, by
czerpać przyjemność z dyskutowania o literaturze. Spotkania i dyskusje o książkach
mają charakter nieformalny. Kluby działają przy bibliotekach publicznych, mogą także
działać przy innych instytucjach (np. bibliotekach szkolnych, domach kultury,
bibliotekach parafialnych itp.) we współpracy z biblioteką publiczną. Klubowicze
spotykają się w wybranym przez siebie miejscu, z wybraną przez siebie częstotliwością,
jednak nie rzadziej niż raz na dwa miesiące.
Wśród Dyskusyjnych Klubów Książki dla dorosłych funkcjonują także takie skierowane
wyłącznie do seniorów (np. DKK „Senior” na terenie woj. śląskiego). Warto zauważyć, że
DKK mogą także działać przy Domach Seniora. Odnotować również trzeba, że znacząca
liczba klubowiczów (ogółem) to seniorzy. Stanowią oni także dominującą grupę
uczestników spotkań czy wydarzeń realizowanych w ramach programu dotacyjnego
dot. DKK. Obecnie działają 642 kluby dla dzieci i młodzieży oraz 1260 klubów dla
dorosłych.
Instytut Książki realizuje również program Kraszewski. Komputery dla bibliotek. Celem
programu jest zapewnienie zrównoważonego dostępu do technologii
teleinformatycznych i wyrównanie szans mieszkańców miejscowości w gminach
o najniższych dochodach podatkowych na jednego mieszkańca poprzez wyposażenie
bibliotek w tych gminach w nowoczesny sprzęt komputerowy. W ramach programu
możliwy jest zakup sprzętu komputerowego dla osób ze szczególnymi potrzebami,
w tym osób niepełnosprawnych. Ww. sprzęt dotyczy także zaspokajania potrzeb osób
starszych. O dofinansowanie w ramach programu mogą ubiegać się samorządowe
instytucje kultury będące samodzielnymi bibliotekami publicznymi, jak również
samorządowe instytucje kultury, w których skład wchodzą biblioteki publiczne, dla
których organizatorem jest gmina wiejska, gmina wiejsko-miejska lub gmina miejska.
 Projekt Kultura bez barier POWER (2021-2023) – wypracowanie Modelu zapewniania
dostępnej oferty kulturalnej
W latach 2021-2023 MKiDN w partnerstwie z Państwowym Funduszem Rehabilitacji
Osób Niepełnosprawnych oraz Fundacją Kultury Bez Barier i Kompetenzzentrum für
Kulturelle Bildung im Alter und Inklusion (partner zagraniczny) realizowało projekt
Kultura bez barier finansowany ze środków EFS-POWER.
Projekt Kultura bez barier miał na celu poprawę dostępności oferty polskich instytucji
kultury dla osób o szczególnych potrzebach, w tym seniorów i osób
z niepełnosprawnościami. W ramach projektu powstał Model zapewniania dostępnej
oferty kulturalnej – dokument stanowiący zbiór zaleceń, narzędzi i dobrych praktyk
służących poprawie dostępności ich oferty kulturalnej dla osób ze szczególnymi
potrzebami, w tym z niepełnosprawnościami. 164 instytucje kultury z całej Polski
(z ośrodków miejskich, regionalnych i obszarów wiejskich), wyłonione w konkursie
grantowym, otrzymały ponad 25 mln zł na testowe wdrożenie Modelu. Model zakłada
podnoszenie kompetencji kadr kultury w obszarze zapewniania dostępności oraz
systemową współpracę z osobami z niepełnosprawnościami, seniorami
i organizacjami działającymi na ich rzecz.
W czasie prowadzenia przedsięwzięć grantowych odbyło się kilkaset wydarzeń,
podczas których udało się skorzystać z udostępnionej oferty.

-- 4 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Przykładowe przedsięwzięcia grantowe, które zrealizowano w ramach projektu
Kultura bez barier, kierowane do seniorów:
 Książnica Płocka im. Władysława Broniewskiego w Płocku, projekt pn. Książnica
seniorom, kwota dofinansowania 81 000,00 zł,
 Gminna Biblioteka Publiczna w Regnowie, projekt pn. Senior w bibliotece, kwota
dofinansowania 23 600,00 zł.
Ad 2.
Kluczowe działania obejmują tworzenie i rozwijanie warunków sprzyjających aktywności
kulturalnej osób starszych, m.in. systemu otwartych konkursów grantowych, tworzeniu
systemowej oferty instytucji kulturalnych kierowanej do seniorów oraz uwzględniającej
potrzeby osób starszych, a także wspieranie i rozwój współpracy międzysektorowej, w tym
współpracy ze szkołami artystycznymi, organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz
osób starszych oraz Uniwersytetami Trzeciego Wieku.
Przykłady innych szczegółowych działań:
 Projekt pn. „Projektowanie uniwersalne kultury – dostępność w instytucjach kultury”
(MKiDN i PFRON)
 w Narodowym Centrum Kultury (NCK) od września 2023 r. rozpoczęto realizację
projektu, który przewiduje m.in. wsparcie inwestycyjne w postaci grantów dla 80
instytucji kultury w zakresie poprawy dostępności obiektu i oferty kulturalnej,
 projekt stanowi kontynuację wdrożeniową „Modelu dostępnej kultury”
wypracowanego w projekcie pilotażowym „Kultura bez barier” przez MKiDN,
PFRON, Fundację Kultury bez Barier i partnera międzynarodowego KUBIA.
 Działania edukacyjno-promocyjne
MKiDN oraz instytucje kultury prowadzone i współprowadzone przez Ministra
podejmują również działania promocyjno-edukacyjne, służące profesjonalizacji kadr
kultury w zakresie przygotowania oferty odpowiadającej na potrzeby osób starszych.
W tym celu powstały materiały zawierające wskazówki i standardy z zakresu polityki
senioralnej dla sektora kultury, których stosowanie w instytucjach kultury jest
powszechnie promowane:

Poradnik dla sektora kultury w zakresie zapewniania dostępności, uwzględniający
również dostępność dla osób starszych (przygotowany w 2021 r. we współpracy
z Ministerstwem Funduszy i Polityki Rozwoju -
https://www.gov.pl/attachment/245704fe-0c29-49fb-b797-ffe4ba8bbe69);

Model zapewniania dostępności oferty i zasobów instytucji kultury dla osób ze
szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami (projekt
finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Osi priorytetowej IV.
Innowacje społeczne i współpraca ponadnarodowa, Działanie 4.3 Współpraca
ponadnarodowa Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój na lata 2014-
2020, projekt realizowany wspólnie z PFRON pn. Kultura bez barier -
https://kultura-bez-barier.pfron.org.pl/fileadmin/Projekty_UE/kultura-bez-
barier/2023-11-
27_Model/Model_Doste__pnej_Kultury_2023..pdf?utm_campaign=pfron&utm_so
urce=df&utm_medium=download );

Poradnik ABC Muzeum dla seniorów (red. dr Beaty Nessel-Łukasik -
https://www.nim.gov.pl/files/publications/67/ABC%20Muzeum%20dla%20senio
row%20lekki.pdf ) oraz raport poświęcony przygotowaniu muzeów do odpowiedzi
na oczekiwania i potrzeby osób dorosłych, w tym seniorów, pn.
Dorośli w wieku

-- 5 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
produkcyjnym i seniorzy w muzeum (prof. dr hab. Piotr T. Kwiatkowski, dr Beata
Nessel-Łukasik
https://www.nim.gov.pl/files/articles/285/DORO%C5%9ALI%20W%20WIEKU%
20PRODUKCYJNYM%202020.pdf) przygotowane przez Narodowy Instytut
Muzealnictwa i Ochrony Zbiorów wraz z cyklami szkoleniowymi dla pracowników
sektora kultury;
 Na beneficjentów (biblioteki) Narodowego Programu Rozwoju Czytelnictwa 2.0
nałożono obowiązki zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi
potrzebami, w tym seniorów, w zakresie:
o spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r.
o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
o spełnienia wymogów określonych w ustawie z dnia 4 kwietnia 2019 r.
o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów
publicznych.
Dodatkowo w programie zastosowano następujące standardy preferowane - na
dzień zakończenia zadania biblioteka uruchomi wyraźnie oznakowane
pomieszczenie przeznaczone do aktywnej pracy z seniorami, z wyposażeniem
dostosowanym do tej grupy wiekowej.
Ad 3.
Instytucje kultury prowadzone lub współprowadzone przez MKiDN obok działalności
kulturalnej i artystycznej kierowanej do szerokiego grona odbiorców bez względu na wiek
realizują również programy edukacyjne i towarzyszące adresowane wprost do osób
starszych. Najczęstszymi działaniami instytucji kultury projektowanymi z myślą o seniorach
były zajęcia dyskusyjne i warsztatowe, często prowadzone w cyklach wieloletnich (w tym
w formie działalności kół zainteresowań), specjalne i okolicznościowe wydarzenia (koncerty,
wieczory), działania popularyzatorskie oraz działania zwiększające dostępność finansową
oferty. Przykładowe formy działań:
 ulgowe bilety wstępu dla seniora, w przypadku galerii i centrów sztuki także jeden dzień
wolnego wstępu;
 dostosowanie stron www i działań informacyjno-komunikacyjnych do potrzeb tej
grupy, tj. m.in. osób z ograniczeniami wzroku i słuchu;
 działania edukacyjne – warsztaty, spotkania, wirtualne spacery i oprowadzania po
wystawach itp.;
 współpraca z organizacjami i stowarzyszeniami zrzeszającymi osoby w wieku
senioralnym.
Przykładowe działania kierowane do seniorów, realizowane przez instytucje kultury
prowadzone i współprowadzone przez Ministra KiDN:
 Narodowe Forum Muzyki im. Witolda Lutosławskiego z siedzibą we Wrocławiu
regularnie kieruje oferty specjalne do grup senioralnych. W sezonie artystycznym
2023/2024 r. do seniorów trafiło 20 ofert promocyjnych. Cena specjalna plasowała się
na poziomie 60% - 50% zniżki. Seniorzy, którzy dzięki propozycji tańszych biletów
odwiedzili NFM, zrzeszają się w NGO (w tym Koła Gospodyń Wiejskich, Zespoły
Folklorystycznych, Kluby Seniora) oraz instytucjach publicznych (centra kultury,
biblioteki, ośrodki kultury i sportu);
 Orkiestra Symfoniczna im. Karola Namysłowskiego w Zamościu realizuje z myślą
o seniorach warsztaty muzyczne i artystyczne, mające na celu edukację kulturalną
i artystyczną seniorów. Warsztaty te obejmują naukę gry na instrumentach, śpiewu oraz
podstawy teorii muzyki. Funkcjonują także programy edukacyjne skierowane do osób
starszych, które pragną pogłębić swoją wiedzę na temat muzyki klasycznej. Programy
te obejmują cykle wykładów, spotkania z muzykami oraz analizę dzieł muzycznych;

-- 6 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Opera Nova w Bydgoszczy od wielu lat prowadzi stałą współpracę z organizacjami,
klubami czy stowarzyszeniami, skupiającymi seniorów na terenie województwa
kujawsko-pomorskiego. Dla seniorów (emerytów, rencistów) obowiązują 40-50% zniżki
na bilety na spektakle z bieżącego repertuaru Opery Nova. Jako instytucja kultury
województwa kujawsko-pomorskiego Opera uczestniczyła w ogólnopolskich akcjach
typu Kultura 60+, Dotknij Teatru, Weekend Seniora z Kulturą, Tańczmy
(Międzynarodowy Dzień Tańca), podczas których można było nabyć bilety
w specjalnych cenach. Seniorzy stanowią blisko 30-40% widowni każdego spektaklu.
Przykłady współpracy ze środowiskiem Seniorów: Uniwersytety Trzeciego Wieku
w Bydgoszczy i w Koronowie (których słuchaczami są również osoby z terenów
podmiejskich); Koła Emerytów, działające m.in. przy Powiatowej Straży Pożarnej,
Komendzie Wojewódzkiej Policji czy Kołach Gospodyń Wiejskich; Parafialne kluby
seniorów z miast i okolic: Tczewa, Torunia, Koronowa, Gniezna, Pelplina; Uniwersytet
dla Aktywnych (Włocławek, Ciechocinek); ROD „Róża” w Oleśnicy; Kluby Kobiet
Aktywnych, które są inicjatywą aktywizującą także społeczności z terenów wiejskich;
 Filharmonia im. Mieczysława Karłowicza w Szczecinie realizowała projekt
„Międzypokoleniowa Limuzynka do Filharmonii”, dofinansowany z programu Kultura
Dostępna. Natomiast w tym roku edycja projektu KONSONANSE skierowana była
tylko do seniorów;
 Teatr Klasyki Polskiej - seniorzy stanowią jedną z najliczniejszych grup widzów zarówno
w dużych aglomeracjach miejskich, jak i mniejszych miejscowościach. Jako teatr
podróżujący (bez stałej siedziby) regularnie odwiedza obszary wiejskie, takie jak
chociażby Radziejowice czy Ołtarzew;
 Teatr Polski we Wrocławiu współpracuje z instytucjami aktywizującymi seniorów
takimi jak WCRS, Uniwersytety III Wieku, Kluby seniorów MOPS, Centra Seniora, Koła
Gospodyń Wiejskich m.in. poprzez atrakcyjne ceny. Prowadzi Warsztaty Sceny Seniora,
realizowane przez aktorów Teatru Polskiego we Wrocławiu, podczas których
przygotowany jest materiał artystyczny. Od dwóch lat Teatr prowadzi ścisłą
współpracę z Centrum Kultury w Oławie, a także Pokaz Sceny Seniora – pokaz pracy
seniorów przygotowany podczas warsztatów;
 Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk” im. Stanisława Hadyny, włączając się w działania
aktywizujące i wspierające wszystkie grupy wiekowe, umożliwia seniorom dostęp do
pełnego życia kulturalnego, gwarantując poprawę jakości życia. Od 2015 roku jest
partnerem porozumienia w ramach projektu Razem dla seniorów. Organizuje w swojej
siedzibie koncerty i wydarzenia artystyczne, tj. Dni Seniora w Zespole „Śląsk” – Senior
Aktywny Artystycznie, Wielki Piknik Artystyczny „Święto Śląska”, Piknik Leśno-
Łowiecki „Cietrzewisko” czy Międzynarodowy Konkurs Tradycyjnego Powożenia
o Trofeum „Śląska”;
 Muzeum Piastów Śląskich oferuje osobom starszym ulgowe bilety wstępu do Muzeum,
wykłady i warsztaty dla słuchaczy uniwersytetu trzeciego wieku, bezpłatny udział
w imprezach kulturalnych organizowanych na terenie Muzeum (koncertach,
spotkaniach autorskich, spotkaniach okolicznościowych itp.), bezpłatny wynajem sal
zamkowych na imprezy kulturalne organizowane przez Związek Emerytów i Rencistów,
bezpłatny wstęp na wystawy stałe i czasowe podczas Ogólnopolskich Dni Seniora;
 Muzeum Żup Krakowskich realizuje systemową ofertę dla osób starszych: cykliczny
program edukacyjny „Senior w Muzeum” - spotkania dla osób 60+ na wystawach
w Zamku Żupnym i w ekspozycji Muzeum na III poziomie kopalni soli (spotkania
realizowane są dla osób indywidualnych oraz grup zorganizowanych); cykliczny
program edukacyjny „Wakacyjne Warsztaty Międzypokoleniowe” - spotkania łączące
seniorów i dzieci, których celem są wspólne działania dziadków z wnukami; cykliczny
program edukacyjny „Zmagania ze sztuką” - spotkania w Zamku Żupnym dla wszystkich
zainteresowanych (dzieci, dorosłych, seniorów), mające na celu przybliżenie wybranych

-- 7 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
wystaw oraz pobudzenie kreatywności uczestników; konkurs fotograficzny „Uchwyć
piękno w szczególe - kadry Kościoła św. Klemensa”, który miał na celu uwiecznienie
piękna detali oraz najciekawszych elementów architektonicznych i wystroju kościoła
Świętego Klemensa w Wieliczce i skierowany był do trzech kategorii wiekowych: dzieci,
młodzieży i dorosłych (w tym seniorów); spotkania „Towarzystwa Przyjaciół Muzeum”
- Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka, liczącego obecnie ponad 100 członków, dla
których organizowane są comiesięczne spotkania (w przedostatnie środy miesiąca) w
wielickim Zamku Żupnym oraz wycieczki integracyjne i krajoznawcze;
 Wytwórnia Filmów Dokumentalnych i Fabularnych w Warszawie udostępniała
nieodpłatną platformę VOD 35mm.online, na której znajdują się unikalne scyfryzowane
materiały filmowe oraz dźwiękowe pochodzące z archiwalnych zasobów WFDiF oraz
studiów filmowych, tj. KADR, TOR, ZEBRA, KRONIKA, SMF oraz SFR. Dostęp online do
stale zwiększającej się bazy cyfrowych zasobów przyczynia się do zwiększenia
dostępności do kultury i profesjonalnej wiedzy filmowej oraz do urozmaiconych form
aktywności kulturalnej, edukacyjnej i rozrywkowej w nowoczesnym wydaniu dla
wszystkich odbiorców, w tym osób starszych.
Przy realizacji działań senioralnych placówki kultury współpracują ze stowarzyszeniami
zrzeszającymi seniorów, instytucjami opiekuńczymi, lokalnymi samorządami i administracją
państwową. Oferta edukacyjna instytucji kultury przyjmuje formę cyklicznych spotkań
(zajęć tematycznych, warsztatów, wykładów czy oprowadzania po ekspozycji) lub też formę
akcyjną (dzień seniora, plenery artystyczne, senioralia). Istotnym elementem wspierania
aktywności seniorów w kulturze jest współpraca instytucji kultury z organizacjami
pozarządowymi zrzeszającymi seniorów, działającymi na ich rzecz, podmiotami sektora
opieki społecznej, opieki zdrowotnej orasz Uniwersytetami Trzeciego Wieku (UTW). Duża
część instytucji kultury stale współdziała z UTW z danej miejscowości. Współpraca ta polega
na likwidacji barier uczestnictwa (tańsze lub darmowe bilety), dostosowywaniu oferty
kulturalnej do potrzeb seniorów oraz przygotowaniu ofert specjalnych dla UTW. Część
instytucji kultury realizuje działania dla seniorów również we współpracy ze związkami
kombatantów, klubami seniora, stowarzyszeniami oraz domami pomocy społecznej.
Działania edukacyjne wspierające aktywność artystyczną i kulturalną osób starszych
prowadzona jest również przez uczelnie artystyczne, przykładowo:
 Uniwersytet Artystyczny Trzeciego Wieku (Uniwersytet Artystyczny w Poznaniu),
 Akademia Kreatywnego Seniora (Akademia Sztuk Pięknych w Łodzi),
 Akademia Otwarta – dorośli do sztuki (Towarzystwo Przyjaciół ASP wraz z Akademią
Sztuk Pięknych w Warszawie),
 Otwarta Akademia Muzyczna (Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we
Wrocławiu),
 Muzyczna Akademia Seniora (Akademia Muzyczna w Katowicach).
Szereg instytucji kultury prowadzonych i współprowadzonych przez MKiDN realizuje
działania włączające osoby starsze w wolontariat w zakresie odpowiadającym specyfice
instytucji i jej oferty kulturalnej. Przykładowe instytucje, które organizowały programy
wolontariatu skierowane do osób starszych: Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego w Warce
Teatr Lalki „Tęcza” w Słupsku, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich
w Warszawie.
Wspieranie wolontariatu osób starszych poprzez dofinansowanie projektów organizacji
pozarządowych wpisuje się w programy dotacyjne Ministra KiDN, jak również w profilowane
programy państwowych instytucji kultury, dla których organizatorem jest Minister KiDN:
 Narodowy Instytut Dziedzictwa – program dotacyjny
Wspólnie dla dziedzictwa
(https://nid.pl/dotacje/wspolnie-dla-dziedzictwa/);

-- 8 of 9 --

+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
 Narodowe Centrum Kultury – szkolenie cykliczne
Wolontariat w instytucji kultury
(https://nck.pl/szkolenia-i-rozwoj/aktualnosci/wolontariat-w-instytucji-kultury);
 Instytut Polonika od 2019 r. program dotacyjny
Polskie dziedzictwo kulturowe za
granicą – wolontariat (https://polonika.pl/programy/programy-grantowe/programy-
grantowe-instytutu).
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Sławomir Rogowski

-- 9 of 9 --