Interpelacja nr 5870
Interpelacja w sprawie proponowanych zapisów w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Zgłaszający:
•
Adresat:
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie proponowanych zapisów w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Interpelacja nr 5870
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie proponowanych zapisów w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Zgłaszający: Andrzej Gut-Mostowy
Data wpływu: 28-10-2024
Szanowna Pani Ministro!
Zwrócili się do mnie marynarze, którzy są zaniepokojeni proponowanymi zapisami w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Proponowane zapisy w ustawie nakładają między innymi obowiązek odprowadzania składek ZUS przez marynarzy obywateli polskich, wykonujących pracę na podstawie umowy o świadczeniu pracy na morzu. Projekt zakłada oskładkowanie marynarzy bez względu na stanowisko i dochody jednolitą stawką minimalną ZUS, obejmującą ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie daje podstaw prawnych, aby zobowiązać pracodawców z UE do zgłaszania zatrudnionych przez nich polskich marynarzy do polskiego systemu zabezpieczenia społecznego (w pełnym jego zakresie) i opłacania za nich składek. A więc obowiązek płacenia składek będzie spoczywać wyłącznie po stronie marynarzy.
Proponowane zapisy, wprowadzają obowiązek odprowadzania składek ZUS dla marynarzy, którzy do tej pory są zwolnieni z tych opłat, co budzi wśród nich zrozumiałe obawy, że te opłaty przełożą się bezpośrednio na zmniejszenie ich dochodów.
Wątpliwości również budzą następujące aspekty: projekt ustawy zakłada przyspieszony tryb wprowadzania zmian, ponieważ ustawa ma wejść w życie od 1 stycznia 2025 roku. Jest to bardzo szybkie tempo, niespotykane w tak ważnych sprawach. Ponadto projekt nie zakłada żadnych okresów przejściowych, jak chociażby wcześniejsze ustawy o OFE (otwartych funduszach emerytalnych), które zakładały stopniowe przystępowanie do systemu w zależności od wieku.
Zapisy w projekcie ustawy zobowiązują marynarzy do opłacania składek ZUS niezależnie od wieku, mimo że dla osób w wieku przedemerytalnym jest to bezcelowe, ponieważ i tak nie będą one posiadały odpowiedniego stażu pracy. Oznacza to w praktyce zubożenie marynarzy na końcu ich ścieżki zawodowej.
Wprowadzenie tych zapisów zmniejsza konkurencyjność marynarzy na międzynarodowym rynku pracy i promuje nacje dalekowschodnie, które już obecnie wypierają polskich marynarzy z rynku. Wynika to z faktu, że marynarze (w szczególności szeregowi) będą mieli ograniczoną liczbę ofert pracy, które pozwoliłyby zarówno na utrzymanie rodziny, jak i na opłacenie składek ZUS. Należy nadmienić, że konkurenci na morzu – takie kraje jak Indie, Indonezja, Filipiny – będące sygnatariuszami konwencji MLC tak samo jak Polska, nie wprowadziły obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne.
Projekt ustawy zakłada ponadto, że marynarz będzie zobowiązany opłacać składki ZUS przez 12 miesięcy w roku, z możliwością zwolnienia z 3 miesięcy w czasie, gdy nie pracuje. Ponieważ wielu marynarzy pracuje obecnie w układzie 1:1, spędzając zarówno w morzu, jak i na lądzie po 6 miesięcy w roku, oznacza to, że część marynarzy będzie zmuszona do opłacania składek za okres, gdy nie będą mieli dochodów. Ponadto pracując na statku, marynarze są automatycznie objęci ubezpieczeniem medycznym, które obowiązany jest opłacić armator (na podstawie tej samej konwencji MLC), czyli w tym czasie będą podwójnie ubezpieczeni w tym zakresie.
Projekt nie uwzględnia również sytuacji, gdy marynarze opłacają lub mają opłacone przez armatora składki emerytalne w krajach trzecich (spoza UE/EOG) lub składki w trzecim filarze lub innych instytucjach. Projekt ustawy nie bierze również pod uwagę specjalnego charakteru pracy marynarza – w często bardzo ciężkich warunkach, stresie, przepracowaniu i wielomiesięcznej izolacji, w wyniku tych uwarunkowań projekt powinien zakładać wcześniejsze emerytury, ze względu na szkodliwość pracy, szczególnie, że wielu armatorów limituje maksymalny wiek pracowników do 55 lub 60 lat.
Ze względu na to, że część polskich marynarzy pracuje na statkach polskich armatorów, ich składki emerytalne są częściowo opłacane przez pracodawcę. Ich koledzy pracujący na statkach zagranicznych armatorów będą zmuszeni płacić swoje składki w całości z własnych środków. Zapisy w tym projekcie stoją w sprzeczności ze zintegrowaną polityką morską Unii Europejskiej dotyczącą strategicznego podejścia do transportu morskiego, gdzie zakłada się ulgi, zwolnienia i preferencyjne traktowanie marynarzy UE.
Ponadto, w tym przypadku projekt został stworzony w trybie ekspresowym, wspólnie z częścią tylko związków zawodowych, których członkowie nie zostali w dostatecznym stopniu zaznajomieni z treścią oraz skutkami przez zarządy swoich związków. Jest to zasadniczo inicjatywa zarządów związków uczestniczących w obradach komisji trójstronnej – nie marynarzy. Marynarze dowiedzieli się o projekcie z mediów a sprawa wywołała ogromne oburzenie i sprzeciw. Ponadto, po stronie pracodawców konsultowany był z organizacjami niemającymi związku z pracownikami zatrudnionymi na morzu.
Reasumując – projekt ustawy godzi w życiowe interesy dużej grupy społecznej, oszacowanej na około 17000 osób. Uzasadnienie projektu nie ocenia poprawnie skutków społecznych, takich jak wzrost bezrobocia, spadek liczby Polaków pracujących na morzu czy zmniejszenie zainteresowania morskim szkolnictwem średnim i wyższym. Główny motyw – próba wypełnienia postanowień konwencji MLC 2006 – opiera się na błędnym tłumaczeniu artykułów konwencji, która mówi o „umożliwieniu dostępu” a nie o przymusie, oraz o „stopniowym” a nie gwałtownym wprowadzaniu zmian. Projekt nie uwzględnia okresów przejściowych ani nie różnicuje wieku. Nie uwzględnia również szczególnej specyfiki pracy (szczególnie niebezpiecznej i ciężkiej), oraz nie sprzyja promocji zatrudnienia na morzu (według wytycznych UE), a zasadniczo zmniejszy konkurencyjność polskich marynarzy na rynkach międzynarodowych.
Na podstawie licznych pism i bezpośrednich interwencji, które wpływają do biura poselskiego, w których marynarze, protestują przeciwko temu obowiązkowi, proszę o ustosunkowanie się do przestawionych w interpelacji zagadnień oraz postawionych poniżej pytań:
Czy projekt ustawy został skonsultowany ze stroną społeczną, wszystkimi związkami zawodowymi branży marynarskiej oraz Zespołem Trójstronnym ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego, i czy udało się w tych uzgodnieniach uzyskać pełne porozumienie?
Czy w pracach nad projektem ustawy były rozpatrywane zagadnienia wcześniejszych emerytur dla pracowników - marynarzy zatrudnionych w warunkach szkodliwych, szczególnie, że wielu armatorów limituje maksymalny wiek pracowników do 55 lub 60 lat?
Czy projekt ustawy bierze pod uwagę marynarzy, którzy opłacają lub mają opłacone przez armatora składki emerytalne w krajach trzecich (spoza UE/EOG) lub składki w trzecim filarze lub innych tego typu instytucjach?
Czy Pani Ministra zamierza wprowadzić do polskiego systemu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, rozwiązania nowoczesne i adekwatne do warunków międzynarodowej żeglugi, dotyczące marynarzy zatrudnionych przez armatorów na statkach zarówno pod polską banderą, jak i świadczących pracę na statkach pod obcymi banderami, w taki sposób, aby wszyscy polscy marynarze zachowali swoją konkurencyjność wobec marynarzy spoza UE?
Z wyrazami szacunku
Andrzej Gut-Mostowy
Interpelacja nr 5870
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie proponowanych zapisów w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Zgłaszający: Andrzej Gut-Mostowy
Data wpływu: 28-10-2024
Szanowna Pani Ministro!
Zwrócili się do mnie marynarze, którzy są zaniepokojeni proponowanymi zapisami w projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, autorstwa Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Proponowane zapisy w ustawie nakładają między innymi obowiązek odprowadzania składek ZUS przez marynarzy obywateli polskich, wykonujących pracę na podstawie umowy o świadczeniu pracy na morzu. Projekt zakłada oskładkowanie marynarzy bez względu na stanowisko i dochody jednolitą stawką minimalną ZUS, obejmującą ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe.
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie daje podstaw prawnych, aby zobowiązać pracodawców z UE do zgłaszania zatrudnionych przez nich polskich marynarzy do polskiego systemu zabezpieczenia społecznego (w pełnym jego zakresie) i opłacania za nich składek. A więc obowiązek płacenia składek będzie spoczywać wyłącznie po stronie marynarzy.
Proponowane zapisy, wprowadzają obowiązek odprowadzania składek ZUS dla marynarzy, którzy do tej pory są zwolnieni z tych opłat, co budzi wśród nich zrozumiałe obawy, że te opłaty przełożą się bezpośrednio na zmniejszenie ich dochodów.
Wątpliwości również budzą następujące aspekty: projekt ustawy zakłada przyspieszony tryb wprowadzania zmian, ponieważ ustawa ma wejść w życie od 1 stycznia 2025 roku. Jest to bardzo szybkie tempo, niespotykane w tak ważnych sprawach. Ponadto projekt nie zakłada żadnych okresów przejściowych, jak chociażby wcześniejsze ustawy o OFE (otwartych funduszach emerytalnych), które zakładały stopniowe przystępowanie do systemu w zależności od wieku.
Zapisy w projekcie ustawy zobowiązują marynarzy do opłacania składek ZUS niezależnie od wieku, mimo że dla osób w wieku przedemerytalnym jest to bezcelowe, ponieważ i tak nie będą one posiadały odpowiedniego stażu pracy. Oznacza to w praktyce zubożenie marynarzy na końcu ich ścieżki zawodowej.
Wprowadzenie tych zapisów zmniejsza konkurencyjność marynarzy na międzynarodowym rynku pracy i promuje nacje dalekowschodnie, które już obecnie wypierają polskich marynarzy z rynku. Wynika to z faktu, że marynarze (w szczególności szeregowi) będą mieli ograniczoną liczbę ofert pracy, które pozwoliłyby zarówno na utrzymanie rodziny, jak i na opłacenie składek ZUS. Należy nadmienić, że konkurenci na morzu – takie kraje jak Indie, Indonezja, Filipiny – będące sygnatariuszami konwencji MLC tak samo jak Polska, nie wprowadziły obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne.
Projekt ustawy zakłada ponadto, że marynarz będzie zobowiązany opłacać składki ZUS przez 12 miesięcy w roku, z możliwością zwolnienia z 3 miesięcy w czasie, gdy nie pracuje. Ponieważ wielu marynarzy pracuje obecnie w układzie 1:1, spędzając zarówno w morzu, jak i na lądzie po 6 miesięcy w roku, oznacza to, że część marynarzy będzie zmuszona do opłacania składek za okres, gdy nie będą mieli dochodów. Ponadto pracując na statku, marynarze są automatycznie objęci ubezpieczeniem medycznym, które obowiązany jest opłacić armator (na podstawie tej samej konwencji MLC), czyli w tym czasie będą podwójnie ubezpieczeni w tym zakresie.
Projekt nie uwzględnia również sytuacji, gdy marynarze opłacają lub mają opłacone przez armatora składki emerytalne w krajach trzecich (spoza UE/EOG) lub składki w trzecim filarze lub innych instytucjach. Projekt ustawy nie bierze również pod uwagę specjalnego charakteru pracy marynarza – w często bardzo ciężkich warunkach, stresie, przepracowaniu i wielomiesięcznej izolacji, w wyniku tych uwarunkowań projekt powinien zakładać wcześniejsze emerytury, ze względu na szkodliwość pracy, szczególnie, że wielu armatorów limituje maksymalny wiek pracowników do 55 lub 60 lat.
Ze względu na to, że część polskich marynarzy pracuje na statkach polskich armatorów, ich składki emerytalne są częściowo opłacane przez pracodawcę. Ich koledzy pracujący na statkach zagranicznych armatorów będą zmuszeni płacić swoje składki w całości z własnych środków. Zapisy w tym projekcie stoją w sprzeczności ze zintegrowaną polityką morską Unii Europejskiej dotyczącą strategicznego podejścia do transportu morskiego, gdzie zakłada się ulgi, zwolnienia i preferencyjne traktowanie marynarzy UE.
Ponadto, w tym przypadku projekt został stworzony w trybie ekspresowym, wspólnie z częścią tylko związków zawodowych, których członkowie nie zostali w dostatecznym stopniu zaznajomieni z treścią oraz skutkami przez zarządy swoich związków. Jest to zasadniczo inicjatywa zarządów związków uczestniczących w obradach komisji trójstronnej – nie marynarzy. Marynarze dowiedzieli się o projekcie z mediów a sprawa wywołała ogromne oburzenie i sprzeciw. Ponadto, po stronie pracodawców konsultowany był z organizacjami niemającymi związku z pracownikami zatrudnionymi na morzu.
Reasumując – projekt ustawy godzi w życiowe interesy dużej grupy społecznej, oszacowanej na około 17000 osób. Uzasadnienie projektu nie ocenia poprawnie skutków społecznych, takich jak wzrost bezrobocia, spadek liczby Polaków pracujących na morzu czy zmniejszenie zainteresowania morskim szkolnictwem średnim i wyższym. Główny motyw – próba wypełnienia postanowień konwencji MLC 2006 – opiera się na błędnym tłumaczeniu artykułów konwencji, która mówi o „umożliwieniu dostępu” a nie o przymusie, oraz o „stopniowym” a nie gwałtownym wprowadzaniu zmian. Projekt nie uwzględnia okresów przejściowych ani nie różnicuje wieku. Nie uwzględnia również szczególnej specyfiki pracy (szczególnie niebezpiecznej i ciężkiej), oraz nie sprzyja promocji zatrudnienia na morzu (według wytycznych UE), a zasadniczo zmniejszy konkurencyjność polskich marynarzy na rynkach międzynarodowych.
Na podstawie licznych pism i bezpośrednich interwencji, które wpływają do biura poselskiego, w których marynarze, protestują przeciwko temu obowiązkowi, proszę o ustosunkowanie się do przestawionych w interpelacji zagadnień oraz postawionych poniżej pytań:
Czy projekt ustawy został skonsultowany ze stroną społeczną, wszystkimi związkami zawodowymi branży marynarskiej oraz Zespołem Trójstronnym ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego, i czy udało się w tych uzgodnieniach uzyskać pełne porozumienie?
Czy w pracach nad projektem ustawy były rozpatrywane zagadnienia wcześniejszych emerytur dla pracowników - marynarzy zatrudnionych w warunkach szkodliwych, szczególnie, że wielu armatorów limituje maksymalny wiek pracowników do 55 lub 60 lat?
Czy projekt ustawy bierze pod uwagę marynarzy, którzy opłacają lub mają opłacone przez armatora składki emerytalne w krajach trzecich (spoza UE/EOG) lub składki w trzecim filarze lub innych tego typu instytucjach?
Czy Pani Ministra zamierza wprowadzić do polskiego systemu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, rozwiązania nowoczesne i adekwatne do warunków międzynarodowej żeglugi, dotyczące marynarzy zatrudnionych przez armatorów na statkach zarówno pod polską banderą, jak i świadczących pracę na statkach pod obcymi banderami, w taki sposób, aby wszyscy polscy marynarze zachowali swoją konkurencyjność wobec marynarzy spoza UE?
Z wyrazami szacunku
Andrzej Gut-Mostowy
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
7
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (7)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
16760 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.602.2024
Warszawa /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5870 Pana Posła Andrzeja Guta-Mostowego w sprawie
proponowanych zapisów w „projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Podstawowym celem projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz niektórych innych ustaw, wpisanym do wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów pod numerem UD101, oprócz konieczności uregulowania
kwestii ubezpieczeń społecznych marynarzy, którzy wykonują pracę na statkach
o przynależności (banderze) innej niż polska, jest zagwarantowanie jak największej liczbie
marynarzy pełnej ochrony socjalnej w zakresie wynikającym z ratyfikowania przez
Rzeczpospolitą Polską Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) w Genewie
o pracy na morzu z dnia 23 lutego 2006 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 845, z późn. zm.).
Ochrona ta ma obejmować przede wszystkim prawo do zasiłku chorobowego, zasiłku
macierzyńskiego, świadczeń emerytalnych, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy,
świadczeń w przypadku śmierci żywiciela oraz świadczeń inwalidzkich, na zasadach równie
korzystnych, jak dla pracowników lądowych.
Na przestrzeni ostatnich kilku lat przedstawiciele ówczesnego Ministerstwa Rodziny
i Polityki Społecznej w ramach zespołu trójstronnego odbywali spotkania
z przedstawicielami branży morskiej i właściwych związków zawodowych na temat
koncepcji dotyczącej objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami marynarzy zatrudnionych
na statkach pływających pod banderami krajów trzecich. Nie opracowano wtedy jednak
rozwiązań mogących znaleźć poparcie społeczne.
Rozpoczęcie prac nad projektem UD101 poprzedziły intensywne dyskusje prowadzone
od początku tego roku ze stroną społeczną i stronę rządową, reprezentowaną przez
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Infrastruktury.
Odbywały się one na posiedzeniach Sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi
Śródlądowej, w Ministerstwie Infrastruktury, na forum Zespołu ds. Ubezpieczeń
Społecznych Rady Dialogu Społecznego, posiedzeniu plenarnym Rady Dialogu Społecznego
oraz na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego.
Dodatkowo, strona społeczna prowadziła szeroką korespondencję w sprawie zarówno
z Ministerstwem Infrastruktury, jak i Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Strona rządowa, na spotkaniu w dniu 14 marca br. w Ministerstwie Infrastruktury,
przedstawiła stronie społecznej założenia, zgodnie z którymi:
marynarze i ich rodziny powinni być objęci pełną i ciągłą ochroną socjalną,
nieuzależnioną od okresu pływania marynarza – składki płacone miałyby być przez
cały rok, niezależnie od zatrudnienia marynarza lub jego braku, co pozwoli na jego
objęcie ochroną ubezpieczeniową bez przerw;
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
status marynarza bez względu na podstawę pracy i banderę statku, na którym pracuje,
byłby odrębnym tytułem ubezpieczeń społecznych;
marynarze byliby objęci ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi,
chorobowym, wypadkowym;
preferencyjny aspekt nowego tytułu ubezpieczenia wyrażony byłby w wymiarze
składki na ubezpieczenia społeczne. Podstawa wymiaru składki byłaby ustalana
w stosunku do stałego wskaźnika, np. płacy minimalnej lub proponowanego
przeciętnego wynagrodzenia, a nie byłaby uzależniona od przychodu.
Założenia te zostały przyjęte przez stronę społeczną, a ich akceptacja była przesłanką,
dla której Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo
Infrastruktury przygotowały i skierowały do rządowego procesu legislacyjnego przywołany
projekt ustawy.
Związki zawodowe marynarzy oraz przedstawiciele pracodawców wniosły również postulat
dotyczący sprawy ubezpieczeń społecznych marynarzy na posiedzenie Zespołu
Problemowego ds. Ubezpieczeń Społecznych Rady Dialogu Społecznego, co znalazło wyraz
w uchwale Rady Dialogu Społecznego nr 128 z dnia 22 kwietnia 2024 r. w sprawie realizacji
postanowień Konwencji o pracy na morzu MOP w zakresie stworzenia systemu ubezpieczeń
społecznych dla marynarzy zamieszkujących na terenie państwa, Członka Konwencji.
W tej uchwale strona pracowników i strona pracodawców RDS wezwała Rząd
Rzeczpospolitej Polskiej do pilnego podjęcia prac w celu przygotowania, w uzgodnieniu ze
stroną społeczną, rozwiązań w sprawie wypełnienia przez Rząd RP postanowień Konwencji
MOP – MLC 2006, w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych dla marynarzy.
Opracowany, zgodnie z wyżej wymienionymi ustaleniami, projekt zmiany ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych oraz innych ustaw został skierowany w ramach konsultacji
do reprezentatywnych organizacji związków zawodowych oraz pracodawców należących
do Rady Dialogu Społecznego, a przede wszystkim do branżowych związków marynarzy,
armatorów i przedsiębiorstw żeglugowych, czyli: Ogólnopolskiego Związku Zawodowego
Oficerów i Marynarzy, Krajowej Sekcji Morskiej Marynarzy i Rybaków NSZZ „Solidarność”,
Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków, Związku Armatorów Polskich,
Związku Agentów i Morskich Przedsiębiorstw Rekrutacyjnych oraz Polskiego Związku
Przedsiębiorców Żeglugowych. Pozostałe organizacje, do których skierowany został projekt
to organizacje reprezentatywne strony związkowej i pracodawców, a należące do Rady
Dialogu Społecznego, do której obligatoryjnie kieruje się projekt ustawy. Dlatego nie jest
do końca zrozumiała teza zawarta w interpelacji o kierowaniu projektu do organizacji
niemających związku z pracownikami zatrudnionymi na morzu.
Z przeprowadzonych konsultacji dotyczących projektu ustawy wynika, że uzyskał
on poparcie m.in. Związku Agentów i Morskich Przedsiębiorstw Rekrutacyjnych, Polskiego
Związku Przedsiębiorców Żeglugowych oraz Rady Rozwoju Polskiej Marynarki Wojennej
i Handlowej.
Dodatkowo informuję, że 8 października 2024 r. na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego
ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego, podczas którego po raz kolejny odbyła się dyskusja
nad projektem ustawy, w trakcie której udzieliłem stronie społecznej oraz przedstawicielowi
marynarzy niezrzeszonych szczegółowych odpowiedzi na zgłoszone w ramach konsultacji
i na posiedzeniu pytania i wątpliwości dotyczące projektu.
W projekcie założono, że powstanie obowiązku ubezpieczeń społecznych marynarza nastąpi
dopiero po nabyciu statusu marynarza, który ustali w zaświadczeniu dyrektor Urzędu
Morskiego albo agencja zatrudnienia pośrednicząca w zawarciu umowy o pracy na statku
morskim z armatorem. Zaświadczenie będzie wydawane wyłącznie na wniosek marynarza.
Oznacza to brak jakiegokolwiek przymusu prawnego w stosunku do marynarza w tym
zakresie, w szczególności wskazanymi w przepisach Kodeksu karnego. W konsekwencji
zatem żaden organ administracji, ani podmiot zewnętrzny nie będzie mógł również wystąpić
o nadanie statusu marynarza danej osobie wbrew jej woli.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto projekt przewiduje ważność zaświadczenia na okres miesiąca od daty jego
wystawienia. Jeśli do upływu tego okresu marynarz nie dokona zgłoszenia do ubezpieczeń,
uznaje się, że z mocy prawa nie powstał obowiązek jego ubezpieczeń. W rezultacie marynarz
nie poniesie także żadnych konsekwencji związanych z tym, że nie odbierze zaświadczenia
o statusie marynarza lub po jego otrzymaniu nie zgłosi się do ubezpieczeń społecznych
z tytułu przewidzianego projektem ustawy.
Dodatkowo podkreślam, że status marynarza nie tworzy żadnych innych praw i obowiązków
marynarza dla celów innych niż związanych z ubezpieczeniami społecznymi, tj. podleganiem
i opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz
Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz ustaleniem prawa i wysokości świadczeń
z ubezpieczeń społecznych. Przedstawiona propozycja objęcia marynarzy takim zakresem
ubezpieczeń społecznych, którym podlegają pracownicy lądowi spełnia społeczne
oczekiwania, wyrażane na spotkaniach z przedstawicielami Rządu, a także wypełnia
postanowienia wiążących Polskę zobowiązań międzynarodowych.
Jak informowałem stronę społeczną na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego 8 października
br., data wejścia w życie ustawy zostanie przesunięta z uwagi chociażby na konieczne
terminy związane z przebiegiem rządowego procesu legislacyjnego, a następnie na terminy
związane z przeprowadzeniem procesu legislacyjnego w Sejmie i Senacie oraz podpisaniem
ustawy przez Prezydenta RP.
Wsłuchując się w głosy strony społecznej zaproponowaliśmy też wydłużenie terminu
na zgłoszenie się do ubezpieczeń, do upływu miesiąca od daty wydania zaświadczenia przez
urząd morski albo agencję zatrudnienia. Rozwiązanie to jest podyktowane z jednej strony
specyfiką pracy marynarzy, z drugiej nie może wykraczać poza terminy ustawowe, konieczne
na rozliczenie i opłacenie składek do ZUS.
Jednocześnie chciałbym zwrócić uwagę, że dostrzegam problem nieodprowadzania składek
przez wielu marynarzy pływających na statkach pod banderami trzecimi i wpływu tego
zjawiska na wysokość przyszłej emerytury, w tym w szczególności na nabycie prawa
do emerytury minimalnej. Wysokość emerytury uzależniona jest w szczególności od kwoty
odprowadzonych składek na ubezpieczenie emerytalne, a nabycie prawa do emerytury
minimalnej, niezależnej od kwoty odprowadzonych składek, od stażu ubezpieczeniowego
wyznaczonego okresami składkowymi i nieskładkowymi. Aby złagodzić skutki przeszłych
okresów nieopłacania składek na wysokość przyszłej emerytury, w tym w szczególności –
na możliwy brak prawa do emerytury minimalnej, w projekcie zaproponowaliśmy możliwość
wstecznego, dobrowolnego oskładkowania się przez marynarzy za okres nieprzekraczający
pięciu lat przed wejściem w życie ustawy. To dobrowolne rozwiązanie może być szczególnie
atrakcyjne dla marynarzy, którzy niedługo osiągną powszechny wiek emerytalny.
Zatem propozycja ta skierowana jest do szerszego kręgu podmiotowego, niż wskazywany
w interpelacji przez Pana Posła Andrzeja Guta-Mostowego problem wcześniejszych
emerytur dla pracowników-marynarzy zatrudnionych – tutaj sprostuję - w szczególnych
warunkach, a nie szkodliwych, jak podnosi Pan Poseł. Bowiem już obecne przepisy ustawy
z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696)
przewidują przyznanie prawa do emerytury pomostowej pracownikowi, który spełnia
określone warunki, tj. urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r., ma okres pracy w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, osiągnął wiek
wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn, ma okres
składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w ustawie o emeryturach
i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn oraz
po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze. Warunki te dotyczą marynarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
ponieważ prawo do emerytur pomostowych ma co do zasady charakter pracowniczy.
Natomiast objęcie marynarzy ubezpieczeniami przez okres 12 miesięcy opiera się
na koncepcji uzyskiwania przez nich statusu marynarza, który nie wiąże się tylko
z wykonywaniem pracy na statku. Ograniczenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyłącznie do okresów świadczenia pracy na morzu oznaczałoby utratę ochrony
ubezpieczeniowej z tytułu starości, inwalidztwa, choroby, macierzyństwa oraz wypadków
przy pracy i chorób zawodowych, co byłoby sprzeczne z zobowiązaniami wynikającymi
z Konwencji MLC. Rozważając wydłużenie okresu zawieszenia statusu marynarza,
do wskazywanych w interpelacji 6 miesięcy, związanych ze specyfiką pracy marynarza
w systemie 1:1 (okres pracy na morzu w stosunku do takiego samego okresu na lądzie) należy
mieć na uwadze skutki, jakie będą wynikały z takiego rozwiązania. Okres zawieszenia
dla celów świadczeń jest okresem bezskładkowym, czyli takim, który nie będzie
uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń.
Co prawda zaproponowana instytucja „zawieszenia” nie jest niczym nowym na gruncie
ubezpieczeń społecznych, jednak podmiot dokonujący zawieszenia (ubezpieczony będący
płatnikiem składek na własne ubezpieczenia) przestaje być objęty ochroną ubezpieczeniową
w tym okresie. Tak jest obecnie w przypadku przedsiębiorców podlegających
ubezpieczeniom społecznym, którzy dokonają zawieszenia wykonywania działalności
gospodarczej. W okresie zawieszenia przedsiębiorca zostaje pozbawiony ochrony związanej
ze świadczeniami pieniężnymi z tytułu choroby, macierzyństwa, wypadków przy pracy,
czy długotrwałej niezdolności do pracy. Okresu tego nie uwzględnia się także przy ustalaniu
prawa do emerytury lub renty.
Na przykładzie prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego należy zwrócić
uwagę, że świadczenie to dla osób obowiązkowo podlegających temu ubezpieczeniu
przysługuje po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Jest to okres wyczekiwania
na zasiłek chorobowy. W przypadku marynarzy, zawieszenie statusu marynarza na okres
przekraczający 30 dni będzie skutkowało, co do zasady, brakiem prawa do zasiłku
chorobowego po przerwie od pierwszego dnia ubezpieczenia i koniecznością przebycia
okresu wyczekiwania. W razie niezdolności do pracy po przerwie w podleganiu
ubezpieczeniu chorobowemu, przekraczającej 30 dni, marynarz nabędzie prawo do zasiłku
chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Tym samym, mając
na uwadze cel wprowadzanych zmian, w tym przede wszystkim objęcie marynarzy
ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, każdy okres zawieszenia
statusu marynarza, wiążący się z niepodleganiem również ubezpieczeniu chorobowemu,
będzie niekorzystny dla marynarzy w przypadku powstania niezdolności do pracy z powodu
choroby w okresie pierwszych 30 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu po przerwie.
Ten przykład pokazuje, że dalsze wydłużanie okresu zawieszenia statusu marynarza, np.
do 6 miesięcy, powodowałoby, że w okresie 12 miesięcy marynarz nie byłby objęty ochroną
ubezpieczeniową w zakresie ubezpieczenia chorobowego przez większość czasu posiadania
statusu marynarza (okres zawieszenia przedłużony o okres lub okresy wyczekiwania
do nabycia prawa do świadczenia, np. sumarycznie 8 miesięcy z 12 miesięcy posiadania
statusu marynarza). Nie wydaje się, aby rozwiązanie to było korzystne dla marynarzy.
Odpowiadając na pytanie Pana Posła dotyczące marynarzy opłacających składki w krajach
trzecich lub składki w trzecim filarze lub w innych tego typach instytucjach wskazuję,
że osoby, które podlegają ustawodawstwu państwa członkowskiego UE/EOG na podstawie
przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub ewentualnie państwa
trzeciego na podstawie zawartej przez Polskę z tym państwem umowy dwustronnej
o zabezpieczeniu społecznym, pozostaną nadal objęte tym ustawodawstwem.
Należy podkreślić, że propozycje przyjęte w projekcie ustawy mają, co do zasady,
rozwiązywać problem marynarzy zamieszkujących w Polsce, którzy do tej pory, z uwagi
na wykonywanie pracy w krajach trzecich, byli pozbawieni ochrony ubezpieczeniowej.
I to na problem tych osób, pozbawionych ochrony ubezpieczeniowej, przede wszystkim
związanej z przyszłym ryzkiem podeszłego wieku, zwracała uwagę strona społeczna
sygnalizując rządowi konieczność zmian.
Należy pochwalić przezorność tych marynarzy, którzy przystąpili do dobrowolnego filaru
oszczędzana z myślą o emeryturze (IKE, IKZE lub programy o podobnym charakterze).
Łącznie ze składkami wynikającymi z nowego tytułu do ubezpieczeń dla marynarzy
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przewidzianego w omawianym projekcie powinny zapewnić godziwe zabezpieczenie
ich spokojnej starości.
Obecnie omawiany projekt ustawy jest po etapie uzgodnień międzyresortowych,
opiniowania i konsultacji. Po uwzględnieniu zdecydowanej większości zgłoszonych
propozycji zmian projekt ustawy zostanie skierowany pod obrady Komitetu Stałego Rady
Ministrów. Po zaakceptowaniu przez Radę Ministrów projekt ustawy zostanie skierowany
do prac w Sejmie RP.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.602.2024
Warszawa /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5870 Pana Posła Andrzeja Guta-Mostowego w sprawie
proponowanych zapisów w „projekcie ustawy z dnia 6 sierpnia 2024 roku o zmianie ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw”, proszę przyjąć poniższe
wyjaśnienia.
Podstawowym celem projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych oraz niektórych innych ustaw, wpisanym do wykazu prac legislacyjnych
i programowych Rady Ministrów pod numerem UD101, oprócz konieczności uregulowania
kwestii ubezpieczeń społecznych marynarzy, którzy wykonują pracę na statkach
o przynależności (banderze) innej niż polska, jest zagwarantowanie jak największej liczbie
marynarzy pełnej ochrony socjalnej w zakresie wynikającym z ratyfikowania przez
Rzeczpospolitą Polską Konwencji Międzynarodowej Organizacji Pracy (MOP) w Genewie
o pracy na morzu z dnia 23 lutego 2006 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 845, z późn. zm.).
Ochrona ta ma obejmować przede wszystkim prawo do zasiłku chorobowego, zasiłku
macierzyńskiego, świadczeń emerytalnych, świadczeń z tytułu wypadków przy pracy,
świadczeń w przypadku śmierci żywiciela oraz świadczeń inwalidzkich, na zasadach równie
korzystnych, jak dla pracowników lądowych.
Na przestrzeni ostatnich kilku lat przedstawiciele ówczesnego Ministerstwa Rodziny
i Polityki Społecznej w ramach zespołu trójstronnego odbywali spotkania
z przedstawicielami branży morskiej i właściwych związków zawodowych na temat
koncepcji dotyczącej objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami marynarzy zatrudnionych
na statkach pływających pod banderami krajów trzecich. Nie opracowano wtedy jednak
rozwiązań mogących znaleźć poparcie społeczne.
Rozpoczęcie prac nad projektem UD101 poprzedziły intensywne dyskusje prowadzone
od początku tego roku ze stroną społeczną i stronę rządową, reprezentowaną przez
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo Infrastruktury.
Odbywały się one na posiedzeniach Sejmowej Komisji Gospodarki Morskiej i Żeglugi
Śródlądowej, w Ministerstwie Infrastruktury, na forum Zespołu ds. Ubezpieczeń
Społecznych Rady Dialogu Społecznego, posiedzeniu plenarnym Rady Dialogu Społecznego
oraz na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego.
Dodatkowo, strona społeczna prowadziła szeroką korespondencję w sprawie zarówno
z Ministerstwem Infrastruktury, jak i Ministerstwem Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.
Strona rządowa, na spotkaniu w dniu 14 marca br. w Ministerstwie Infrastruktury,
przedstawiła stronie społecznej założenia, zgodnie z którymi:
marynarze i ich rodziny powinni być objęci pełną i ciągłą ochroną socjalną,
nieuzależnioną od okresu pływania marynarza – składki płacone miałyby być przez
cały rok, niezależnie od zatrudnienia marynarza lub jego braku, co pozwoli na jego
objęcie ochroną ubezpieczeniową bez przerw;
-- 1 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
status marynarza bez względu na podstawę pracy i banderę statku, na którym pracuje,
byłby odrębnym tytułem ubezpieczeń społecznych;
marynarze byliby objęci ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi,
chorobowym, wypadkowym;
preferencyjny aspekt nowego tytułu ubezpieczenia wyrażony byłby w wymiarze
składki na ubezpieczenia społeczne. Podstawa wymiaru składki byłaby ustalana
w stosunku do stałego wskaźnika, np. płacy minimalnej lub proponowanego
przeciętnego wynagrodzenia, a nie byłaby uzależniona od przychodu.
Założenia te zostały przyjęte przez stronę społeczną, a ich akceptacja była przesłanką,
dla której Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministerstwo
Infrastruktury przygotowały i skierowały do rządowego procesu legislacyjnego przywołany
projekt ustawy.
Związki zawodowe marynarzy oraz przedstawiciele pracodawców wniosły również postulat
dotyczący sprawy ubezpieczeń społecznych marynarzy na posiedzenie Zespołu
Problemowego ds. Ubezpieczeń Społecznych Rady Dialogu Społecznego, co znalazło wyraz
w uchwale Rady Dialogu Społecznego nr 128 z dnia 22 kwietnia 2024 r. w sprawie realizacji
postanowień Konwencji o pracy na morzu MOP w zakresie stworzenia systemu ubezpieczeń
społecznych dla marynarzy zamieszkujących na terenie państwa, Członka Konwencji.
W tej uchwale strona pracowników i strona pracodawców RDS wezwała Rząd
Rzeczpospolitej Polskiej do pilnego podjęcia prac w celu przygotowania, w uzgodnieniu ze
stroną społeczną, rozwiązań w sprawie wypełnienia przez Rząd RP postanowień Konwencji
MOP – MLC 2006, w zakresie systemu ubezpieczeń społecznych dla marynarzy.
Opracowany, zgodnie z wyżej wymienionymi ustaleniami, projekt zmiany ustawy o systemie
ubezpieczeń społecznych oraz innych ustaw został skierowany w ramach konsultacji
do reprezentatywnych organizacji związków zawodowych oraz pracodawców należących
do Rady Dialogu Społecznego, a przede wszystkim do branżowych związków marynarzy,
armatorów i przedsiębiorstw żeglugowych, czyli: Ogólnopolskiego Związku Zawodowego
Oficerów i Marynarzy, Krajowej Sekcji Morskiej Marynarzy i Rybaków NSZZ „Solidarność”,
Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków, Związku Armatorów Polskich,
Związku Agentów i Morskich Przedsiębiorstw Rekrutacyjnych oraz Polskiego Związku
Przedsiębiorców Żeglugowych. Pozostałe organizacje, do których skierowany został projekt
to organizacje reprezentatywne strony związkowej i pracodawców, a należące do Rady
Dialogu Społecznego, do której obligatoryjnie kieruje się projekt ustawy. Dlatego nie jest
do końca zrozumiała teza zawarta w interpelacji o kierowaniu projektu do organizacji
niemających związku z pracownikami zatrudnionymi na morzu.
Z przeprowadzonych konsultacji dotyczących projektu ustawy wynika, że uzyskał
on poparcie m.in. Związku Agentów i Morskich Przedsiębiorstw Rekrutacyjnych, Polskiego
Związku Przedsiębiorców Żeglugowych oraz Rady Rozwoju Polskiej Marynarki Wojennej
i Handlowej.
Dodatkowo informuję, że 8 października 2024 r. na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego
ds. Żeglugi i Rybołówstwa Morskiego, podczas którego po raz kolejny odbyła się dyskusja
nad projektem ustawy, w trakcie której udzieliłem stronie społecznej oraz przedstawicielowi
marynarzy niezrzeszonych szczegółowych odpowiedzi na zgłoszone w ramach konsultacji
i na posiedzeniu pytania i wątpliwości dotyczące projektu.
W projekcie założono, że powstanie obowiązku ubezpieczeń społecznych marynarza nastąpi
dopiero po nabyciu statusu marynarza, który ustali w zaświadczeniu dyrektor Urzędu
Morskiego albo agencja zatrudnienia pośrednicząca w zawarciu umowy o pracy na statku
morskim z armatorem. Zaświadczenie będzie wydawane wyłącznie na wniosek marynarza.
Oznacza to brak jakiegokolwiek przymusu prawnego w stosunku do marynarza w tym
zakresie, w szczególności wskazanymi w przepisach Kodeksu karnego. W konsekwencji
zatem żaden organ administracji, ani podmiot zewnętrzny nie będzie mógł również wystąpić
o nadanie statusu marynarza danej osobie wbrew jej woli.
-- 2 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Ponadto projekt przewiduje ważność zaświadczenia na okres miesiąca od daty jego
wystawienia. Jeśli do upływu tego okresu marynarz nie dokona zgłoszenia do ubezpieczeń,
uznaje się, że z mocy prawa nie powstał obowiązek jego ubezpieczeń. W rezultacie marynarz
nie poniesie także żadnych konsekwencji związanych z tym, że nie odbierze zaświadczenia
o statusie marynarza lub po jego otrzymaniu nie zgłosi się do ubezpieczeń społecznych
z tytułu przewidzianego projektem ustawy.
Dodatkowo podkreślam, że status marynarza nie tworzy żadnych innych praw i obowiązków
marynarza dla celów innych niż związanych z ubezpieczeniami społecznymi, tj. podleganiem
i opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz
Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz ustaleniem prawa i wysokości świadczeń
z ubezpieczeń społecznych. Przedstawiona propozycja objęcia marynarzy takim zakresem
ubezpieczeń społecznych, którym podlegają pracownicy lądowi spełnia społeczne
oczekiwania, wyrażane na spotkaniach z przedstawicielami Rządu, a także wypełnia
postanowienia wiążących Polskę zobowiązań międzynarodowych.
Jak informowałem stronę społeczną na posiedzeniu Zespołu Trójstronnego 8 października
br., data wejścia w życie ustawy zostanie przesunięta z uwagi chociażby na konieczne
terminy związane z przebiegiem rządowego procesu legislacyjnego, a następnie na terminy
związane z przeprowadzeniem procesu legislacyjnego w Sejmie i Senacie oraz podpisaniem
ustawy przez Prezydenta RP.
Wsłuchując się w głosy strony społecznej zaproponowaliśmy też wydłużenie terminu
na zgłoszenie się do ubezpieczeń, do upływu miesiąca od daty wydania zaświadczenia przez
urząd morski albo agencję zatrudnienia. Rozwiązanie to jest podyktowane z jednej strony
specyfiką pracy marynarzy, z drugiej nie może wykraczać poza terminy ustawowe, konieczne
na rozliczenie i opłacenie składek do ZUS.
Jednocześnie chciałbym zwrócić uwagę, że dostrzegam problem nieodprowadzania składek
przez wielu marynarzy pływających na statkach pod banderami trzecimi i wpływu tego
zjawiska na wysokość przyszłej emerytury, w tym w szczególności na nabycie prawa
do emerytury minimalnej. Wysokość emerytury uzależniona jest w szczególności od kwoty
odprowadzonych składek na ubezpieczenie emerytalne, a nabycie prawa do emerytury
minimalnej, niezależnej od kwoty odprowadzonych składek, od stażu ubezpieczeniowego
wyznaczonego okresami składkowymi i nieskładkowymi. Aby złagodzić skutki przeszłych
okresów nieopłacania składek na wysokość przyszłej emerytury, w tym w szczególności –
na możliwy brak prawa do emerytury minimalnej, w projekcie zaproponowaliśmy możliwość
wstecznego, dobrowolnego oskładkowania się przez marynarzy za okres nieprzekraczający
pięciu lat przed wejściem w życie ustawy. To dobrowolne rozwiązanie może być szczególnie
atrakcyjne dla marynarzy, którzy niedługo osiągną powszechny wiek emerytalny.
Zatem propozycja ta skierowana jest do szerszego kręgu podmiotowego, niż wskazywany
w interpelacji przez Pana Posła Andrzeja Guta-Mostowego problem wcześniejszych
emerytur dla pracowników-marynarzy zatrudnionych – tutaj sprostuję - w szczególnych
warunkach, a nie szkodliwych, jak podnosi Pan Poseł. Bowiem już obecne przepisy ustawy
z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1696)
przewidują przyznanie prawa do emerytury pomostowej pracownikowi, który spełnia
określone warunki, tj. urodził się po dniu 31 grudnia 1948 r., ma okres pracy w szczególnych
warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszący co najmniej 15 lat, osiągnął wiek
wynoszący co najmniej 55 lat dla kobiet i co najmniej 60 lat dla mężczyzn, ma okres
składkowy i nieskładkowy, ustalony na zasadach określonych w ustawie o emeryturach
i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i co najmniej 25 lat dla mężczyzn oraz
po dniu 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym
charakterze. Warunki te dotyczą marynarzy zatrudnionych na podstawie umowy o pracę,
ponieważ prawo do emerytur pomostowych ma co do zasady charakter pracowniczy.
Natomiast objęcie marynarzy ubezpieczeniami przez okres 12 miesięcy opiera się
na koncepcji uzyskiwania przez nich statusu marynarza, który nie wiąże się tylko
z wykonywaniem pracy na statku. Ograniczenie obowiązku podlegania ubezpieczeniom
-- 3 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyłącznie do okresów świadczenia pracy na morzu oznaczałoby utratę ochrony
ubezpieczeniowej z tytułu starości, inwalidztwa, choroby, macierzyństwa oraz wypadków
przy pracy i chorób zawodowych, co byłoby sprzeczne z zobowiązaniami wynikającymi
z Konwencji MLC. Rozważając wydłużenie okresu zawieszenia statusu marynarza,
do wskazywanych w interpelacji 6 miesięcy, związanych ze specyfiką pracy marynarza
w systemie 1:1 (okres pracy na morzu w stosunku do takiego samego okresu na lądzie) należy
mieć na uwadze skutki, jakie będą wynikały z takiego rozwiązania. Okres zawieszenia
dla celów świadczeń jest okresem bezskładkowym, czyli takim, który nie będzie
uwzględniany przy ustalaniu prawa do świadczeń.
Co prawda zaproponowana instytucja „zawieszenia” nie jest niczym nowym na gruncie
ubezpieczeń społecznych, jednak podmiot dokonujący zawieszenia (ubezpieczony będący
płatnikiem składek na własne ubezpieczenia) przestaje być objęty ochroną ubezpieczeniową
w tym okresie. Tak jest obecnie w przypadku przedsiębiorców podlegających
ubezpieczeniom społecznym, którzy dokonają zawieszenia wykonywania działalności
gospodarczej. W okresie zawieszenia przedsiębiorca zostaje pozbawiony ochrony związanej
ze świadczeniami pieniężnymi z tytułu choroby, macierzyństwa, wypadków przy pracy,
czy długotrwałej niezdolności do pracy. Okresu tego nie uwzględnia się także przy ustalaniu
prawa do emerytury lub renty.
Na przykładzie prawa do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia chorobowego należy zwrócić
uwagę, że świadczenie to dla osób obowiązkowo podlegających temu ubezpieczeniu
przysługuje po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Jest to okres wyczekiwania
na zasiłek chorobowy. W przypadku marynarzy, zawieszenie statusu marynarza na okres
przekraczający 30 dni będzie skutkowało, co do zasady, brakiem prawa do zasiłku
chorobowego po przerwie od pierwszego dnia ubezpieczenia i koniecznością przebycia
okresu wyczekiwania. W razie niezdolności do pracy po przerwie w podleganiu
ubezpieczeniu chorobowemu, przekraczającej 30 dni, marynarz nabędzie prawo do zasiłku
chorobowego po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Tym samym, mając
na uwadze cel wprowadzanych zmian, w tym przede wszystkim objęcie marynarzy
ubezpieczeniem społecznym w razie choroby i macierzyństwa, każdy okres zawieszenia
statusu marynarza, wiążący się z niepodleganiem również ubezpieczeniu chorobowemu,
będzie niekorzystny dla marynarzy w przypadku powstania niezdolności do pracy z powodu
choroby w okresie pierwszych 30 dni podlegania ubezpieczeniu chorobowemu po przerwie.
Ten przykład pokazuje, że dalsze wydłużanie okresu zawieszenia statusu marynarza, np.
do 6 miesięcy, powodowałoby, że w okresie 12 miesięcy marynarz nie byłby objęty ochroną
ubezpieczeniową w zakresie ubezpieczenia chorobowego przez większość czasu posiadania
statusu marynarza (okres zawieszenia przedłużony o okres lub okresy wyczekiwania
do nabycia prawa do świadczenia, np. sumarycznie 8 miesięcy z 12 miesięcy posiadania
statusu marynarza). Nie wydaje się, aby rozwiązanie to było korzystne dla marynarzy.
Odpowiadając na pytanie Pana Posła dotyczące marynarzy opłacających składki w krajach
trzecich lub składki w trzecim filarze lub w innych tego typach instytucjach wskazuję,
że osoby, które podlegają ustawodawstwu państwa członkowskiego UE/EOG na podstawie
przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub ewentualnie państwa
trzeciego na podstawie zawartej przez Polskę z tym państwem umowy dwustronnej
o zabezpieczeniu społecznym, pozostaną nadal objęte tym ustawodawstwem.
Należy podkreślić, że propozycje przyjęte w projekcie ustawy mają, co do zasady,
rozwiązywać problem marynarzy zamieszkujących w Polsce, którzy do tej pory, z uwagi
na wykonywanie pracy w krajach trzecich, byli pozbawieni ochrony ubezpieczeniowej.
I to na problem tych osób, pozbawionych ochrony ubezpieczeniowej, przede wszystkim
związanej z przyszłym ryzkiem podeszłego wieku, zwracała uwagę strona społeczna
sygnalizując rządowi konieczność zmian.
Należy pochwalić przezorność tych marynarzy, którzy przystąpili do dobrowolnego filaru
oszczędzana z myślą o emeryturze (IKE, IKZE lub programy o podobnym charakterze).
Łącznie ze składkami wynikającymi z nowego tytułu do ubezpieczeń dla marynarzy
-- 4 of 5 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
przewidzianego w omawianym projekcie powinny zapewnić godziwe zabezpieczenie
ich spokojnej starości.
Obecnie omawiany projekt ustawy jest po etapie uzgodnień międzyresortowych,
opiniowania i konsultacji. Po uwzględnieniu zdecydowanej większości zgłoszonych
propozycji zmian projekt ustawy zostanie skierowany pod obrady Komitetu Stałego Rady
Ministrów. Po zaakceptowaniu przez Radę Ministrów projekt ustawy zostanie skierowany
do prac w Sejmie RP.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 5 of 5 --