Odpowiedź na interpelację w sprawie planów Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczących formy tegorocznego egzaminu maturalnego oraz egzaminu ósmoklasisty Odpowiedź na interpelację nr 5851 w sprawie planów Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczących formy tegorocznego egzaminu maturalnego oraz egzaminu ósmoklasisty Odpowiadający: sekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Katarzyna Lubnauer Warszawa, 21-11-2024 Szanowny Panie Pośle, w związku z interpelacją z 4 listopada br. w sprawie planów Ministerstwa Edukacji Narodowej dotyczących formy tegorocznego egzaminu maturalnego oraz egzaminu ósmoklasisty, uprzejmie informuję, co następuje. Zgodnie z aktualnie obowiązującymi przepisami ustawy o systemie oświaty[1], warunkiem zdania egzaminu maturalnego jest uzyskanie co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania z przedmiotów obowiązkowych, zdawanych w części ustnej i w części pisemnej oraz otrzymanie co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania z co najmniej jednego przedmiotu dodatkowego[2] (nie ma znaczenia, który jest to przedmiot; absolwent nie wskazuje w deklaracji przedmiotu, z którego musi uzyskać ww. wynik). W chwili obecnej trwają w Sejmie prace legislacyjne nad ustawą zmieniającą ustawę o systemie oświaty[3], w której przewidziane jest m.in. przesunięcie terminu wprowadzenia przepisu dotyczącego 30% progu zdawalności na egzaminie maturalnym z przedmiotów dodatkowych o trzy kolejne lata szkolne, tj. do roku 2026/2027. W związku z powyższym pozwolę sobie pokrótce zwrócić uwagę Pana Posła na warunki, w jakich w ostatnich latach był procedowany przepis ustawy o systemie oświaty dotyczący 30%. progu zdawalności przedmiotu dodatkowego na egzaminie maturalnym. Reforma ustroju szkolnego wprowadzona ustawą z dnia 14 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe[4] określiła m.in. nowe warunki uzyskania świadectwa dojrzałości, polegające na wprowadzeniu dodatkowo progu zdawalności (30% punktów możliwych do uzyskania) z jednego wybranego przedmiotu dodatkowego (na poziomie rozszerzonym albo dwujęzycznym). Zgodnie z przepisami przywołanej ustawy zakładano, że od roku szkolnego 2022/2023 absolwenci szkół ponadpodstawowych, aby uzyskać świadectwo dojrzałości, powinni uzyskać minimum 30% punktów możliwych do uzyskania ze wszystkich przedmiotów obowiązkowych zdanych w części ustnej i w części pisemnej oraz z jednego wybranego przedmiotu dodatkowego zdawanego w części pisemnej. Należy wziąć pod uwagę fakt, że podstawą przeprowadzania egzaminu maturalnego w formule od 2023 r. są wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach ogólnych i szczegółowych zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego z 2018 r.[5] Egzamin maturalny sprawdza, w jakim stopniu absolwent spełnia te wymagania. System egzaminacyjny jest istotnym elementem systemu oświaty, spełniającym powierzane mu zadania, stanowiącym ważny element weryfikacji stopnia realizacji podstawy programowej kształcenia ogólnego i kształcenia w zawodach. Dlatego też w Ministerstwie Edukacji Narodowej podjęte zostały prace wprowadzające całościowe zmiany w podstawie programowej kształcenia ogólnego, które przełożą się jednocześnie na wymagania dotyczące egzaminów zewnętrznych. W latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024 do egzaminu maturalnego przystępowali absolwenci starego ustroju szkolnego (szkoły ponadgimnazjalne – formuła egzaminu 2015) i nowego ustroju szkolnego (szkoły ponadpodstawowe – formuła egzaminu 2023). Zgodnie z obowiązującymi przepisami absolwenci szkół ponadpodstawowych, aby zdać egzamin maturalny, powinni uzyskać 30% punktów możliwych do uzyskania zarówno z przedmiotów obowiązkowych, jak i z jednego przedmiotu dodatkowego, natomiast absolwenci szkół ponadgimnazjalnych, aby zdać egzamin maturalny, powinni uzyskać 30% punktów możliwych do uzyskania z przedmiotów obowiązkowych i przystąpić do egzaminu maturalnego z jednego przedmiotu dodatkowego. W przepisach przejściowych ustawy z dnia 12 maja 2022 r.[6] uregulowano kwestię odstąpienia, w latach szkolnych 2022/2023 i 2023/2024, od konieczności spełnienia przez absolwentów szkół ponadpodstawowych warunku uzyskania minimum 30% punktów możliwych do uzyskania z jednego wybranego przedmiotu dodatkowego na egzaminie maturalnym w formule 2023. Zgodnie z tą ustawą, w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024, absolwent szkoły ponadpodstawowej i ponadgimnazjalnej zdał egzamin maturalny i uzyskał świadectwo dojrzałości, jeżeli otrzymał z każdego przedmiotu obowiązkowego co najmniej 30% punktów możliwych do uzyskania i przystąpił do egzaminu z co najmniej jednego przedmiotu dodatkowego. Rezygnacja z progu zdawalności w przypadku przedmiotu dodatkowego była dla absolwenta szkoły ponadpodstawowej istotną zmianą warunków przystępowania do egzaminu maturalnego w tamtym czasie. Powodem wprowadzenia powyższego rozwiązania było uwzględnienie skutków realizacji przez absolwentów przystępujących do egzaminu maturalnego kształcenia w warunkach stanu epidemii wywołanej wirusem SARS-CoV-2, tj. realizacji zajęć z wykorzystaniem metod i technik kształcenia na odległość, oraz zachowanie równości szans absolwentów nowego ustroju szkolnego przystępujących do egzaminu maturalnego po raz pierwszy, tj. absolwentów czteroletniego liceum ogólnokształcącego, którzy ukończyli tę szkołę w roku szkolnym 2022/2023, i absolwentów pięcioletniego technikum, którzy ukończyli tę szkołę w roku szkolnym 2023/2024. Należy też pamiętać, że określony w podstawie programowej zakres wiadomości i umiejętności został – na rok 2023 i 2024 – ograniczony ze względu na utrudnienia spowodowane w roku 2020 i 2021 epidemią SARS-CoV-2, a obowiązek zdawania przedmiotu dodatkowego z 30% progiem zdawalności został przesunięty na rok szkolny 2024/2025. W związku z utrzymującymi się negatywnymi konsekwencjami sytuacji pandemicznej oraz biorąc pod uwagę opinię Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich z dnia 31 stycznia 2024 r. i opinię Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych z dnia 16 lutego 2024 r., w myśl których nie ma uzasadnienia dla utrzymania progu zdawalności w przypadku przedmiotów dodatkowych na egzaminie maturalnym, ponieważ: senaty poszczególnych uczelni ustalają autonomicznie w uchwałach warunki, tryb oraz termin rozpoczęcia i zakończenia rekrutacji na studia, warunki rekrutacji koncentrują się przede wszystkim na wynikach uzyskanych z przedmiotów dodatkowych, stąd zdającym zależy na uzyskaniu z tych egzaminów jak najwyższego wyniku, oraz w związku z projektowaną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej we współpracy z IBE perspektywą sukcesywnego wdrażania, począwszy od roku szkolnego 2026/2027, kompleksowej reformy kształcenia ogólnego, której integralnym elementem będą również zmiany w egzaminach, Minister Edukacji podjął decyzję, aby jeszcze na lata szkolne 2024/2025–2026/2027 przedłużyć odstąpienie od warunku uzyskania 30% punktów możliwych do uzyskania z jednego wybranego przedmiotu dodatkowego na egzaminie maturalnym w formule 2023. Istotnym argumentem przemawiającym za utrzymaniem tego rozwiązania na kolejne lata szkolne są również zmiany w podstawie programowej kształcenia ogólnego, które weszły w życie od roku szkolnego 2024/2025, i wynikają ze zgłaszanej przez wiele środowisk edukacyjnych konieczności ograniczenia treści podstawy programowej. Konieczne jest także zaktualizowanie informatorów o egzaminie maturalnym z poszczególnych przedmiotów, opracowanie arkuszy matury próbnej (także na poziomie rozszerzonym), która planowana jest na grudzień 2024 r., i arkuszy egzaminacyjnych, które będą wykorzystane do przeprowadzenia egzaminu maturalnego w latach szkolnych 2024/2025–2026/2027. Natomiast w kwestii sierpniowej sesji poprawkowej, przepisy prawa (w obecnym kształcie) od wielu lat są niezmienne. Absolwent może przystąpić do egzaminu poprawkowego wyłącznie z jednego przedmiotu którego nie zdał[7]: obowiązkowego (z części ustnej lub pisemnej) albo z jednego przedmiotu dodatkowego[8]. W pytaniu dotyczącym możliwości przystąpienia do poprawy egzaminu z przedmiotu dodatkowego podane są niestety nieprawdziwe informacje. Absolwent zdał egzamin maturalny (w aktualnym stanie prawnym), jeżeli z jednego z wybranych przedmiotów dodatkowych[9] uzyska co najmniej 30% punktów. Przykładowo: jeżeli absolwent przystąpił do egzaminu i otrzymał z fizyki – 25% punktów, z chemii – 20% punktów oraz z biologii 15% punktów, to aby zdać egzamin maturalny musi poprawić tylko jeden (dowolny) ze zdawanych przedmiotów[10]. Wbrew podawanym przez Pana Posła informacjom, Ministerstwo nie wprowadza dodatkowego egzaminu na poziomie rozszerzonym[11]. Raz jeszcze pragnę podkreślić, iż obecnie w Sejmie jest procedowany rządowy projekt nowelizacji ustawy o systemie oświaty, którego jednym z kluczowych elementów jest przesunięcie terminu wprowadzenia przepisu dotyczącego 30% progu zdawalności na egzaminie maturalnym z przedmiotów dodatkowych na rok szkolny 2026/2027. Zgodnie w przepisami prawa oświatowego egzamin maturalny jest przeprowadzany z przedmiotów obowiązkowych w części ustnej i w części pisemnej (z obowiązującym progiem zdawalności 30%) oraz z przedmiotów dodatkowych. Podstawą przeprowadzania egzaminu maturalnego w formule z 2023 r. są wiadomości i umiejętności określone w wymaganiach ogólnych i szczegółowych zawartych w podstawie programowej kształcenia ogólnego z 2018 r.[12] W związku z pytaniem Pana Posła dotyczącym zniesienia progu zdawalności egzaminu maturalnego z przedmiotów obowiązkowych w części ustnej, uprzejmie informuję, że rezygnacja w latach 2020-2022 z przeprowadzania części ustnej egzaminu maturalnego, wynikająca przede wszystkim z konieczności zachowania szczególnych środków ostrożności w czasie pandemii, w następnych latach szkolnych nie znajduje już uzasadnienia. W ustawie z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw[13], wskazano warunki uzyskania świadectwa dojrzałości przez absolwentów szkół ponadpodstawowych przystępujących do egzaminu maturalnego w latach szkolnych 2022/2023 oraz 2023/2024[14]. W tych latach szkolnych egzamin maturalny był przeprowadzany na podstawie wymagań egzaminacyjnych[15], których zakres był ograniczony w stosunku do wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego. Do części ustnej mogli w latach 2020-2022 przystąpić wyłącznie absolwenci, którzy: aplikowali na uczelnię zagraniczną i w postępowaniu rekrutacyjnym byli zobowiązani przedstawić wynik z części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego, języka mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej, języka regionalnego lub języka obcego nowożytnego, albo byli zobowiązani do przystąpienia do części ustnej egzaminu maturalnego z języka obcego nowożytnego w celu zrealizowania postanowień umowy międzynarodowej. Rezygnacja w latach 2020-2022 z przeprowadzania części ustnej egzaminu maturalnego w żadnym przypadku nie zwalniała nauczycieli z obowiązku realizacji wymagań zawartych w przyjętych w szkole programach nauczania danego przedmiotu, w tym rozwijania umiejętności posługiwania się językiem rodzimym i obcym w mowie. Sprawdzenie stopnia spełniania przez zdającego niektórych wymagań może zostać ustalone jedynie podczas egzaminu przeprowadzanego w formie ustnej. Dlatego też rozwiązań organizacji procesu dydaktycznego i będącego tego efektem egzaminu maturalnego (także w części ustnej), należy poszukiwać przede wszystkim na poziomie szkoły i regulować te kwestie w przepisach wewnątrzszkolnych – w statucie szkoły. Zadaniem szkoły, kierowanej przez dyrektora, sprawującego nadzór nad nauczycielami tam zatrudnionymi, jest bowiem rozpoznanie, dostosowanie oraz zaspokojenie potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych danego ucznia[16] oraz zdiagnozowanie jego indywidualnych możliwości psychofizycznych i czynników środowiskowych wpływających na funkcjonowanie ucznia w danej szkole[17]. Egzamin maturalny w części ustnej, np. z języka polskiego oraz z języka obcego nowożytnego w części ustnej był zawsze – od kiedy funkcjonuje system egzaminów zewnętrznych – integralną i obowiązkową częścią egzaminu maturalnego. Pozwala na sprawdzenie zdobytych w trakcie nauki szkolnej umiejętności komunikowania się w danym języku. Przepisy ustawy o systemie oświaty w artykule 44zzd ust. 2 pkt 1 jednoznacznie określają, jakie przedmioty obowiązkowe w części ustnej można zdawać na egzaminie maturalnym. W tej kwestii Ministerstwo Edukacji Narodowej nie przewiduje wprowadzenia zmian. W opinii Ministerstwa Edukacji Narodowej matematyka jest i powinna być przedmiotem obowiązkowym na egzaminie maturalnym, tak jak w większości krajów europejskich. Wyłączenie tego przedmiotu z grupy przedmiotów zdawanych obowiązkowo byłoby powtórką fatalnej decyzji podjętej w 1982r., bez żadnego uzasadnienia naukowego i jednocześnie zniszczyłoby obiektywne i porównywalne w skali kraju narzędzie rekrutacyjne polskich szkół wyższych. Egzamin maturalny z matematyki na poziomie podstawowym to jedyne, rzetelne narzędzie służące weryfikacji poziomu wiadomości, a także umiejętności uczniów w zakresie kompetencji matematycznych. Bez tych narzędzi nie będzie możliwości wyciągnięcia wniosków służących kształceniu. Ministerstwo Edukacji Narodowej nie przewiduje wprowadzenia zmian dotyczących zasad przeprowadzania egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym. Uprzejmie informuję, że do Ministerstwa Edukacji Narodowej nie została złożona – w trybie ustawy o petycjach – petycja, do której Pan Poseł podał adres elektroniczny. W kwestii egzaminu ósmoklasisty uprzejmie informuję, że obejmuje on następujące przedmioty: język polski, matematykę i język obcy nowożytny[18]. Ewentualne zmiany w tym egzaminie są brane pod uwagę w związku z planowaną całościową zmianą podstawy programowej dla szkoły podstawowej. Z poważaniem Z upoważnienia Ministra Edukacji Katarzyna Lubnauer Sekretarz stanu [1] Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2024 r. poz. 750, z późn. zm.) – dalej: USO. [2] USO art. 44zzl ust. 1. [3] Projekt ustawy został przesłany do Marszałka Sejmu 31 października; druk nr 759; 8 listopada br. odbyło się I czytanie projektu ustawy w Sejmie, 20 listopada – drugie czytanie [4] Ustawa z 14 grudnia 2017 r. przepisy wprowadzające ustawę -Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 60) [5] Określonych w rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z dnia z 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467). [6] Ustawy z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1116). [7] tj. nie uzyskał przynajmniej 30 % punktów. [8] USO art. 44zzm ust. 1. [9] Łącznie może przystąpić do maksymalnie 6 przedmiotów pisemnych dodatkowych (w tym do jednego obowiązkowo) – USO art. 44zzd ust. 4 i 5. [10] USO 44zzn ust.2 [11] Fragment pytania 2. [12] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia z 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467). [13] Art. 13 ustawy z dnia 12 maja 2022 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1116). [14] Zgodnie z art. 13 ustawy z dnia 12 maja 2022 r. [15] Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 12 maja 2022 r. [16] Art. 44c ustawy o systemie oświaty. [17] § 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych szkołach i placówkach (Dz. U. poz. 532, z późn. zm.). [18] USO art. 44zu ust. 3.