Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
tel. 22 273 70 10
www.gov.pl/web/fundusze-regiony
www.funduszeeuropejskie.gov.pl
ul. Wspólna 2/4
00-926 Warszawa
Warszawa, data: 17 listopada 2024 r.
znak sprawy: DSR-VIIa.054.16.2024.EO
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu RP
Dotyczy: odpowiedzi na interpelację nr 5835 Pani Poseł Lidii Czechak w sprawie
wsparcia samorządów, w których działały PGR-y
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację, przedstawiam informacje na temat realizowanych
działań i programów będących w kompetencji Ministra Funduszy i Polityki
Regionalnej.
1. Czy rząd zamierza przygotować jakąś formę finansowego wsparcia dla gmin
popegeerowskich?
2. Jeśli planowane jest uruchomienie rządowych programów w tym zakresie,
to na jakie cele zostanie przekazane dofinansowanie?
Prowadzona obecnie polityka rozwoju kraju koncentruje się na rozwoju
zrównoważonym terytorialnie, który efektywnie wykorzystuje lokalne zasoby
i potencjały różnego typu terytoriów, zarówno metropolii, małych miast
i obszarów wiejskich. W szczególności jednak wspierany jest rozwój słabszych
obszarów, które mają problemy strukturalne o charakterze społeczno-
gospodarczym i przez to są mniej odporne na zjawiska kryzysowe i nie potrafią
samodzielnie zbudować swojego potencjału rozwojowego. Do obszarów tych
należą głównie gminy wiejskie i małe miasta położone peryferyjnie z dala
od dużych ośrodków miejskich, do których należą też gminy popegeerowskie.
Krajowe dokumenty strategiczne, takie jak Średniookresowa Strategia Rozwoju
Kraju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.) i Krajowa Strategia Rozwoju
Regionalnego 2030 w ramach celu dotyczącego zwiększenia spójności

-- 1 of 7 --

2
terytorialnej kraju wskazały obszary słabsze gospodarczo, z problemami
strukturalnymi jako „obszary strategicznej interwencji” – zw. OSI, które
wymagają szczególnych mechanizmów wsparcia i preferencji z poziomu
krajowego. W związku z tym, obszarami strategicznej interwencji są: obszary
zagrożone trwałą marginalizacją i miasta średnie tracące funkcje społeczno-
gospodarcze, które licznie występują w północnej i wschodniej części kraju -
a więc i na terenach, na których działały PGR-y.
Zgodnie z przyjętą polityką, minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego
w swoich działaniach podejmuje różne inicjatywy kierowane do obszarów
słabszych gospodarczo, zarówno ze środków krajowych, jak i z funduszy Unii
Europejskiej.
Warty podkreślenia jest fakt, że środki Unii Europejskiej mają istotny wpływ na
rozwój naszego kraju. Polska jest największym beneficjentem środków unijnych
spośród wszystkich państw członkowskich UE. Wartość unijnego dofinansowania
dla projektów realizowanych w ramach polityki spójności w latach 2004-2021
wyniosła ok 700 mld zł. Najwięcej środków z tej puli trafiło na realizację
projektów z obszaru transportu (ok. 243 mld zł), wsparcia przedsiębiorczości
i innowacyjności (ok. 126 mld zł) oraz kapitału ludzkiego (105 mld zł). Otrzymane
wsparcie pozwoliło zrealizować wiele projektów inwestycyjnych podnoszących
konkurencyjność gospodarki, jak też i poprawiających spójność społeczną
i terytorialną kraju. Przyczyniło się ono do włączenia Polski do europejskiej sieci
transportowej, rozwoju infrastruktury dostępu do Internetu, zwiększenia
bezpieczeństwa energetycznego. Fundusze europejskie wspierają nie tylko
infrastrukturę, ale również wiele działań z zakresu edukacji, ochrony zdrowia,
rozwoju zawodowego, czy szeroko pojętej przedsiębiorczości. Ich efektem była
poprawa jakości życia oraz warunków prowadzenia działalności gospodarczej
w całym kraju. Na wsparciu tym korzystają zarówno metropolie, jaki i małe
miasta i obszary wiejskie.
W ramach perspektywy finansowej polityki spójności Unii Europejskiej na lata
2021-2027 wdrażane są krajowe i regionalne programy, które wspierają rozwój
konkurencyjności terytorium całego kraju lub poszczególnych województw
i innych obszarów. Nacisk położony jest również na rozwój społecznie
i terytorialnie zrównoważony poprzez zmniejszanie dysproporcji w poziomie
rozwoju społeczno-gospodarczego różnych terytoriów, a w szczególności OSI
miast średnich tracących funkcje społeczno-gospodarcze oraz obszarów
zagrożonych trwałą marginalizacją.
Przykładowo, samorządy z Polski wschodniej wspierane są poprzez dedykowany
program dla makroregionu Polski wschodniej - Program Fundusze Europejskie dla
Polski Wschodniej 2021-2027 (FEPW). Zakres terytorialny programu obejmuje 5
województw Polski wschodniej (lubelskie, podkarpackie, podlaskie,
świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie) oraz region statystyczny mazowiecki
regionalny (część województwa mazowieckiego (bez Warszawy i 9-ciu
otaczających ją powiatów)). Celem programu FEPW jest wsparcie

-- 2 of 7 --

3
konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw z makroregionu Polski
Wschodniej, zwiększenie atrakcyjności miast i podniesienie jakości życia
mieszkańców w dobie zmian klimatu, oraz zwiększenie dostępności
transportowej Polski Wschodniej oraz rozwój społeczno-gospodarczy dzięki
turystyce. Budżet programu wynosi 2,65 mld euro.
W ramach programu Fundusze Europejskie na Rozwój Cyfrowy 2021-2027 (FERC)
realizowane są projekty skierowane do wszystkich samorządów lokalnych, np.
Cyberbezpieczny Samorząd. Natomiast, w Europejskim Funduszu Społecznym
Plus (EFS+) występuje szeroki wachlarz wsparcia i różnego rodzaju narzędzia,
które są kierowe do gmin najbardziej potrzebujących, a więc i gmin
popegeerowskich. Są to obszary takie jak rynek pracy, włączenie społeczne,
ochrona zdrowia, umiejętności, edukacja, równość szans realizowanych
na poziomie centralnym i regionalnym.
W programach regionalnych w działaniach dotyczących włączenia społecznego
wsparcie będzie dedykowane w zależności od zidentyfikowanych potrzeb
i w sposób priorytetowy będą traktowane osoby wykluczone komunikacyjnie,
tj. mieszkające na obszarach, na których brakuje połączeń transportem
publicznym, co częściowo może się pokrywać z gminami popegeerowskimi.
Interwencja we włączeniu społecznym powinna być również planowana
i wdrażana we współpracy z Regionalnymi Ośrodkami Pomocy Społecznej (ROPS),
które dysponują najlepszą wiedzą na temat sytuacji w regionie.
Aby wzmocnić działania w programach regionalnych, w tym w szczególności
sprawić, by były jak najbardziej dostosowane do regionalnych i lokalnych
potrzeb, w programie krajowym Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego
2021-2027 (FERS), realizowane są projekty koordynacyjne Regionalnych
Ośrodków Polityki Społecznej. Celem tych projektów jest zapewnienie lepszego
przepływu informacji i koordynacji działań między podmiotami zaangażowanymi
w realizację wsparcia z zakresu włączenia społecznego (usług społecznych,
ekonomii społecznej, integracji społecznej, w tym integracji cudzoziemców).
W projektach przewidziano bezpośrednie wsparcie lokalnych samorządów
poprzez m.in.:
 organizowanie i wspieranie instytucji pomocy społecznej, podmiotów
zajmujących się pomocą i integracją społeczną, instytucji wspierania
rodziny, pieczy zastępczej i adopcji oraz ich współpracy,
 wzmocnienie potencjału instytucjonalnego, organizacyjnego
oraz kompetencyjnego instytucji pomocy i integracji społecznej,
 wspieranie gmin w tworzeniu centrów usług społecznych i rozwoju
dostarczanych przez nie usług,
 wsparcie samorządów w rozwoju usług świadczonych w społeczności
lokalnej, w tym działania świadomościowe i szkolenia dotyczące
deinstytucjonalizacji,

-- 3 of 7 --

4
 zapewnienie wdrażania w samorządach lokalnych rozwiązań w obszarze
ekonomii społecznej, w tym działania upowszechniające rozwiązania
przewidziane w ustawie o ekonomii społecznej.
W ramach swoich projektów, każdy ROPS realizował też będzie regionalne
badania mające na celu diagnozę i monitorowanie sytuacji regionalnej w zakresie
włączenia społecznego, tak, aby jak najlepiej odpowiadać na wyzwania w różnych
gminach i powiatach, w tym tych popegeerowskich. Na cel ten przeznaczono 400
mln zł (łącznie we wszystkich województwach).
W ramach programu FERS w projekcie “Premia społeczna” gminy i powiaty mogą
też otrzymać granty pokrywające część koszów realizacji usług społecznych, które
samorządy zdecydują się zlecić podmiotom ekonomii społecznej. Usługi te to:
opieka wytchnieniowa, usługi asystenckie w rodzinnym domu pomocy, wsparcie
w ośrodkach dla osób potrzebujących, a także specjalistyczne poradnictwo.
Jeden samorząd może otrzymać do 350 tys. zł na pokrycie 25% wartości takiej
zleconej usługi. Ten udział może zostać zwiększony, jeśli JST spełni pewne
dodatkowe warunki. Dzięki temu samorządy zyskają wsparcie w finansowaniu
zlecania usług społecznych, natomiast podmioty ekonomii społecznej – stabilne
źródło finansowania i szansę na profesjonalizację, a mieszkańcy skorzystają
przede wszystkim na poprawie dostępności usług. Wszystkie strony zyskają dzięki
rozwojowi współpracy i wzajemnego zaufania, co ma szansę przyczynić się do
wzmocnienia całej lokalnej społeczności. Wartość projektu realizowanego
pilotażowo do końca czerwca 2025 roku wynosi blisko 100 mln zł., a łącznie
na realizację tego działania przewidziano ok. 300 mln zł.
Dodatkowo, w programie FERS realizujemy przedsięwzięcie pn. “Kluby Rozwoju
Cyfrowego”. Będą to ośrodki wsparcia lokalnej społeczności w obszarze
nabywania i podnoszenia podstawowych kompetencji cyfrowych. Każda dorosła
osoba będzie mogła otrzymać w takim Klubie poradę lub szkolenie, dot. m.in.
korzystania z e-usług w obszarze administracji czy zdrowia (np. korzystanie
z aplikacji mObywatel lub Internetowego Konta Pacjenta). Obecnie w Centrum
Projektów Polska Cyfrowa trwa ocena wniosków o dofinansowanie, złożonych
w konkursie na utworzenie 64 pilotażowych Klubów przez gminy w całej Polsce.
Alokacja na ten etap wynosi ok. 31 mln zł. Docelowo, w programie FERS
planujemy utworzenie Klubu Rozwoju Cyfrowego w każdej chętnej gminie
w Polsce, zatem gminy popegeerowskie będą mogły skorzystać ze wsparcia
na równi z innymi. W konkursie pilotażowym wprowadziliśmy kryterium
premiujące pn. "Wnioskodawca jest JST uwzględnioną na liście gmin zagrożonych
trwałą marginalizacją lub liście miast średnich tracących funkcje społeczno-
gospodarcze, zidentyfikowanych w Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego
2030.” - zatem te gminy popegeerowskie, które spełniają warunek z kryterium,
będą miały przyznane dodatkowe 5 punktów w ocenie.
Dodatkowo, warto zwrócić uwagę, że w konkursie nie był wymagany wkład
własny beneficjenta. Szczegółowe kryteria wyboru projektów w późniejszej fazie

-- 4 of 7 --

5
skalowania w całej Polsce, zostaną określone na późniejszym etapie,
planowanym na drugą połowę 2026 r.
W ramach interwencji EFS+ w obszarze zdrowia na poziomie regionalnym
(programy regionalne) wdrażane są programy zdrowotne dotyczące profilaktyki
chorób będących istotnym problemem zdrowotnym regionu. Programy te są
ukierunkowane w pierwszej kolejności na grupy szczególnie wrażliwe, które
mogą mieć problem z uczestnictwem w tym programie i skorzystaniem m.in.
z badań przesiewowych. Dotyczy to w szczególności obszarów, na których dostęp
do opieki zdrowotnej jest ograniczony, w tym ze względów geograficznych lub
demograficznych. Podejmowane są również działania mające na celu pomoc tym
grupom w skorzystaniu ze wsparcia, m.in. obejmujące ukierunkowane
informacje, transport, reorganizację godzin pracy, mobilne usługi w zakresie
badań przesiewowych itp.
Ponadto, obecnie na poziomie ogólnopolskim realizowany jest projekt
Ministerstwa Zdrowia dotyczący określenia podstawowych regionów
zabezpieczenia. Celem głównym tego projektu jest wypracowanie,
przetestowanie i ostateczne określenie podstawowych regionów zabezpieczenia,
tworzących warunki umożliwiające zwiększenie dostępności do świadczeń
zdrowotnych przy uwzględnieniu m.in. zmian epidemiologicznych
i demograficznych zachodzących na danym obszarze.
Warto też wspomnieć, że w celu zwiększenia dostępu do wysokiej jakości,
przystępnej cenowo oraz terytorialnie opieki nad najmłodszymi dziećmi w 2023 r.
uruchomiony został krajowy Program Aktywny Maluch 2022-2029 (wcześniej:
Maluch+), który nadzorowany jest przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej. Program łączy w sobie różne źródła finansowania – oprócz środków
z EFS+ w FERS, także środki z Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania
Odporności (KPO) oraz środki budżetu państwa. Z tych środków podmioty
wskazane w ustawie o opiece nad dziećmi do lat 3 mogą skorzystać ze wsparcia
na utworzenie miejsc opieki nad najmłodszymi dziećmi w żłobkach, klubach
dziecięcych i u dziennych opiekunów, przy czym utworzenie miejsc w części
programu finansowanej z KPO możliwe jest tylko w instytucjach typu żłobek lub
klub dziecięcy. Podmiot uzyskujący środki na utworzenie nowych miejsc opieki
automatycznie otrzymuje również środki z FERS na ich utrzymanie przez pierwsze
3 lata.
Głównym adresatem wsparcia ww. programu są w pierwszej kolejności gminy,
w szczególności te, w których sytuacja w zakresie dostępności opieki nad dziećmi
do lat 3 jest najmniej korzystna. Celem Programu jest m.in. dążenie do
zniwelowania tzw. białych plam, tj. gmin, na terenie których nie występuje żadna
instytucja opieki. Docelowo ma powstać ok. 102 tys. nowych miejsc opieki nad
dziećmi. Pierwszy nabór dot. programu został ogłoszony w styczniu 2023 r.
Ze względu na pozostałą do wykorzystania alokację w lipcu 2023 r. ogłoszono
nabór ciągły, który będzie trwał do końca 2025 r. lub do wyczerpania środków

-- 5 of 7 --

6
przeznaczonych na Program. Cały budżet Programu Aktywny Maluch wynosi
blisko 6,5 mld złotych.
Dodatkowo, kluczowe dla rozwoju obszarów słabszych gospodarczo, w tym gmin
popegeerowskich są interwencje w ramach celu polityki spójności UE nr 5
„Europa bliższa obywatelom”, które są wdrażane w ramach 16 programów
regionalnych. Działania te mogą w szczególności mieć formę: instrumentów
terytorialnych (ZIT, IIT lub RLKS), dedykowanych naborów, lub preferencji,
określonych w danym programie regionalnym.
Poza środkami z polityki spójności UE dostępne są również środki w ramach
Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Budżet KPO
to prawie 60 mld euro, w tym 25,3 mld euro dotacji i 34,5 mld pożyczki.
Ponadto, Ministerstwo przygotowuje się do wdrażania Społecznego Funduszu
Klimatycznego (zw. SFK) przyjętego na podstawie rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (UE) nr 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r. Jest to nowe
narzędzie finansowe pozwalające na udzielanie wsparcia osobom
i przedsiębiorstwom, które najbardziej odczuwają skutki wprowadzenia nowego
systemu handlu emisjami dla budynków, transportu drogowego i paliw dla
dodatkowych sektorów. SFK ma na celu zwalczanie ubóstwa energetycznego oraz
poprawę dostępu do mobilności o zerowej i niskiej emisji. Minister właściwy
do spraw rozwoju regionalnego jest odpowiedzialny za koordynację wdrażania
SFK. Obecnie przygotowywany jest Plan społeczno-klimatyczny, który będzie
stanowił podstawę realizacji inwestycji objętych wsparciem ze środków SFK.
Wdrażane są również programy wieloletnie finansowane z budżetu państwa,
które koordynuje minister właściwy do spraw rozwoju regionalnego. Program
wieloletni pod nazwą „Rządowy program rozwoju północno-wschodnich
obszarów przygranicznych na lata 2024-2030”, przyjęty przez Radę Ministrów
uchwałą nr 19 w dniu 25 marca 2024 r., ukierunkowany jest na poprawę jakości
życia mieszkańców północno-wschodnich obszarów przygranicznych
Rzeczypospolitej Polskiej oraz ograniczenie negatywnych skutków inwazji
Federacji Rosyjskiej na Ukrainę. Program ma również przyczynić się do
stworzenia trwałych podstaw umożliwiających rozwój społeczno-gospodarczy
z poszanowaniem środowiska naturalnego. Beneficjentami Programu
są samorządy lokalne bezpośrednio przylegające do granicy północnowschodniej
z województw: warmińsko-mazurskiego, podlaskiego, podkarpackiego
i lubelskiego (powiaty: bialski, włodawski, chełmski, hrubieszowski, tomaszowski,
miasta: Biała Podlaska, Chełm). Wśród tych samorządów są też gminy, w których
działały PGR-y.
Budżet Programu, to kwota 500 mln zł w latach 2024-2030. Program realizowany
jest poprzez następujące działania:
 poprawa infrastruktury drogowej praz infrastruktury towarzyszącej
i poprawa bezpieczeństwa drogowego;
 zielona i niebieska infrastruktura dla ochrony środowiska naturalnego;

-- 6 of 7 --

7
 stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki w oparciu
o endogeniczne potencjały;
 działania służące poprawie stanu infrastruktury edukacyjnej, zdrowotnej
i społecznej w celu zwiększenia dostępności lub jakości usług publicznych.
Obok działań inwestycyjnych, w Ministerstwie podejmowane są również
inicjatywy projektowe, których celem jest rozwój kompetencji i umiejętności
samorządów lokalnych m.in. z obszarów wiejskich i małych miast do współpracy
w partnerstwach JST, planowania strategicznego i realizacji projektów
rozwojowych. W latach 2020-2023 wdrożono 3-letni projekt doradczy
finansowany z polityki spójności UE pod nazwą Centrum Wsparcia Doradczego,
w ramach którego ponad 700 samorządów lokalnych z 76 partnerstw z całej
Polski, w tym z regionów popegeerowskich uzyskało profesjonalne doradztwo
rozwojowe. Wspierano dwa kluczowe obszary kompetencji samorządów.
Pierwszy obszar dotyczył umiejętności w zakresie projektowania i przyjęcia
strategii terytorialnych partnerstw JST. Drugi obszar, to wzmocnienie potencjału
administracji lokalnej w zakresie kluczowych kompetencji zarządczych
i specjalistycznych. Ważnym aspektem projektu była także promocja korzyści
ze współpracy i angażowanie partnerów społeczno-gospodarczych i organizacji
pozarządowych do wspólnej pracy nad kreowaniem rozwoju partnerstwa.
Szczegółowe informacje o projekcie są dostępne na stronie: https://cwd.info.pl/
Jednocześnie obecnie trwają prace nad przygotowaniem nowej
średniookresowej strategii rozwoju kraju do 2035 roku, w ramach której
określone zostaną priorytetowe kierunki rozwoju oraz wyznaczone zostaną nowe
typy obszarów strategicznej interwencji państwa. Procesy te będą miały wpływ
m.in. na nowy układ strategii i działań sektorowych, a także na proponowane
programy i instrumenty wsparcia adresowane do różnych terytoriów.
Z poważaniem
Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz
/podpisano elektronicznie/

-- 7 of 7 --