Odpowiedź na interpelację w sprawie przerw obiadowych w szkołach Odpowiedź na interpelację nr 5814 w sprawie przerw obiadowych w szkołach Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej Paulina Piechna-Więckiewicz Warszawa, 19-11-2024 Szanowna Pani Poseł, celem systemu oświaty jest m.in. zagwarantowanie bezpiecznych warunków kształcenia, wychowania i opieki oraz działania wspierające szkoły/placówki w realizacji zadań wychowawczo-profilaktycznych. Zadaniem szkół jest zapewnienie bezpiecznych warunków oraz przyjaznej atmosfery do nauki, uwzględniając indywidualne możliwości i potrzeby ucznia i uczennicy. Dyrektor szkoły jest zobowiązany do ustalenia tygodniowego rozkładu zajęć edukacyjnych, z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny pracy[1]. Ministerstwo Edukacji Narodowej posiadało wiedzę dotyczącą praktyk niektórych szkół opisaną także w „Raporcie Stanu Stołówek w Publicznych Szkołach Podstawowych“ Banku Żywności i dlatego nowelizacja w 2018 r. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach[2] wprowadziła m.in. rozwiązania dotyczące funkcjonowania stołówek szkolnych: w § 10 dodała ust. 3 w brzmieniu: „Jadalnie lub inne pomieszczenia, o których mowa w ust. 2, umożliwiają bezpieczne i higieniczne spożycie posiłków“; w § 14 dodała ust. 3 w brzmieniu: „Dyrektor, po zasięgnięciu opinii rady rodziców i samorządu uczniowskiego: 1) ustala długość przerw międzylekcyjnych; 2) organizuje przerwy w sposób umożliwiający uczniom spożycie posiłków na terenie szkoły lub placówki“. Przepisy prawa oświatowego nie określają wprost czasu trwania przerw między zajęciami, w tym przerwy obiadowej, ale w oparciu o ww. regulacje szkoła ma możliwość uwzględnienia w organizacji pracy swojej specyfiki oraz potrzeb uczniów i uczennic, także w zakresie spokojnego spożycia obiadu. Ministerstwo Edukacji Narodowej pozostawia autonomię rozstrzygnięć w powyższej sprawie społecznościom szkolnym, które winny wysłuchać także samorządu uczniowskiego i rady rodziców. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe[3]: (art. 85) samorząd uczniowski może przedstawiać radzie szkoły, radzie pedagogicznej oraz dyrektorowi wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły lub placówki, w szczególności dotyczących organizacji życia szkolnego; (art. 84 ust. 1) rada rodziców może występować do dyrektora i innych organów szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny, z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły; (art. 68 ust. 6) dyrektor szkoły, kierujący działalnością szkoły i wykonujący zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę[4], zobowiązany jest do wykonywania swoich zadań we współpracy z radą szkoły (jeżeli została powołana), radą pedagogiczną, z rodzicami oraz z samorządem uczniowskim. Ministerstwo Edukacji Narodowej rozważa wprowadzenie mechanizmów oceniających skuteczność obecnych przerw obiadowych w polskich szkołach i ich wpływu na zdrowie oraz samopoczucie uczniów oraz wejście w dialog z członkami społeczności szkolnej we wskazanej sprawie. Odnosząc się do kwestii marnowania żywności w szkołach na skutek krótkich przerw, uprzejmie informuję, że wydłużenie czasu na posiłek z pewnością ogranicza ten problem. Niemniej zagadnienia dotyczące przeciwdziałania marnowaniu żywności wpisują się w ramy edukacji o zrównoważonym rozwoju, a szczegółowo w edukację ekologiczną lub środowiskową. W ustawie Prawo oświatowe wskazano, że system oświaty zapewnia upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej[5] oraz upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach racjonalnego odżywiania oraz przeciwdziałaniu marnowaniu żywności[6]. Realizacja edukacji ekologicznej w szkołach jest obowiązkowa i obejmuje uczniów na każdym etapie edukacyjnym. W zakresie edukacji ekologicznej odpowiednio do wieku i możliwości poznawczych uczniów zawarta została problematyka przeciwdziałania marnowaniu żywności. Na wszystkich etapach edukacyjnych, z wychowaniem przedszkolnym włącznie, uczniowie realizują tematykę powiązaną z przeciwdziałaniem marnowaniu żywności zgodnie z celami kształcenia i treściami nauczania ustalonymi w podstawach programowych[7]: Treści te znajdują się m.in. w podstawie programowej edukacji przyrodniczej na I etapie edukacyjnym oraz geografii i chemii dla uczniów VI i VIII klasy. W szkołach ponadpodstawowych można odnaleźć ww. zagadnienia w podstawie programowej wiedzy o społeczeństwie, geografii i chemii. Należy podkreślić, że treści nauczania z podstawy programowej nauczyciele rozwijają i doprecyzowują w swoich programach nauczania[8]. Prawem każdego nauczyciela jest też dokonanie swobodnego wyboru metod nauczania i pomocy dydaktycznych odpowiadających jego koncepcji dydaktycznej. Ministerstwo Edukacji Narodowej w zakresie wspierania realizacji edukacji zdrowotnej i ekologicznej w szkołach, a także promocji zdrowia i profilaktyki, popularyzuje Program dla szkół ustanowiony przez Komisję Europejską w ramach Wspólnej Polityki Rolnej, realizowany przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa. Program ten promuje zdrowe odżywianie i kształtuje trwałe nawyki konsumpcji owoców, warzyw, mleka i jego przetworów poprzez zwiększenie ich udziału w codziennej diecie dzieci i młodzieży. Programowi towarzyszą również obowiązkowe działania o charakterze edukacyjnym realizowane w szkołach podstawowych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowego sposobu realizacji w szkołach środków towarzyszących o charakterze edukacyjnym, które służą prawidłowej realizacji programu dla szkół oraz upowszechniają wśród dzieci zdrowe nawyki żywieniowe[9] szkoły uczestniczące w programie zobowiązane są do zrealizowania co najmniej 2 zajęć w każdym semestrze roku szkolnego o charakterze edukacyjnym. Wykonywanie ww. działań, tj. środków towarzyszących, obejmuje każdorazowo edukację z zakresu: 1) zasad zdrowego żywienia; 2) pochodzenia i uprawy owoców i warzyw oraz produkcji produktów mlecznych; 3) przeciwdziałania marnotrawieniu żywności, w tym upowszechnianie wiedzy, jak przechowywać i przygotowywać żywność oraz jak postępować z odpadami spożywczymi i kuchennymi. MEN współpracuje z Krajowym Ośrodkiem Wsparcia Rolnictwa (KOWR) także w zakresie przygotowania materiałów edukacyjnych wspierających realizację działań edukacyjnych przez szkoły podstawowe w ramach Programu dla szkół. Dostępne są materiały, które mogą być wykorzystywane przez nauczycieli przez cały rok szkolny, jak np. Piramida Zdrowego Żywienia i Stylu Życia dla Dzieci i Młodzieży opracowana przez Instytut Żywności i Żywienia oraz Kalendarz sezonowości warzyw i owoców „Przygody młodego ogrodnika“, które mogą wspierać codzienne udostępnianie dzieciom produktów: http://www.kowr.gov.pl/program-dla-szkol/program-dla-szkol/dzialania-edukacyjne/scenariusze-zajec. Dodatkowo, minister edukacji obejmuje patronatem honorowym przedsięwzięcia, które uwrażliwiają dzieci i młodzież na problem niemarnowania żywności. Jednocześnie, na stronie internetowej MEN zamieszczane są informacje o programach edukacyjnych i przedsięwzięciach on-line związanych z ograniczaniem marnowania żywności, m.in. informacje o warsztatach on-line w duchu zero waste organizowanych przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz materiałach edukacyjnych o rolnictwie ekologicznym opracowanych przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Wskazane powyżej działania poszerzają wiedzę dotyczącą niemarnowania żywności, a także budują świadomość i kształtują postawy całej społeczności szkolnej wobec idei zrównoważonego rozwoju, w tym konsumpcji. Z wyrazami szacunku Z upoważnienia Ministra Edukacji Paulina Piechna-Więckiewicz Podsekretarz Stanu [1] art. 110 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm.). [2] § 4 i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. 2020 r., poz.1604, z późn zm.). [3] Dz. U. z 2024 r. poz. 737, z późn. zm. [4] Art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy - Prawo oświatowe. [5] Art. 1 pkt 15 ustawy - Prawo oświatowe. [6] Art. 1 pkt 15a ustawy - Prawo oświatowe. [7] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 lutego 2017 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej, w tym dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, kształcenia ogólnego dla branżowej szkoły I stopnia, kształcenia ogólnego dla szkoły specjalnej przysposabiającej do pracy oraz kształcenia ogólnego dla szkoły policealnej (Dz. U. poz. 356, ze zm.) oraz rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. poz. 467, ze zm.). [8] Art. 22a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2020 r. poz. 1327). [9] Dz. U. z 2017 r. poz. 1659, z późn. zm.