Interpelacja nr 5751
Interpelacja w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej
Zgłaszający:
•
Adresat:
Podatki i Finanse (73%)
Edukacja i Szkolnictwo (35%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej
Interpelacja nr 5751
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej
Zgłaszający: Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 24-10-2024
Panie Premierze,
w trakcie kampanii wyborczej w 2023 roku politycy Koalicji Obywatelskiej obiecali wprowadzenie "100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów". Następnie, w dniu 12 grudnia 2023 roku podczas swojego exposé Pan Premier powiedział, że ”Cała Polska zna te konkrety, Polska będzie nas z tego rozliczała, nie boję się tego. W imieniu całego przyszłego rządu mogę wam powiedzieć: nie obawiamy się żadnej z tych obietnic – zostaną zrealizowane!”.
Minęło już ponad 12 miesięcy od wyborów, a ponad 300 dni od zaprzysiężenia Rady Ministrów jako rządu koalicyjnego (Koalicja Obywatelska, Polska 2050, Polskie Stronnictwo Ludowe i Lewica), a "100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów" nadal pozostaje niezrealizowane. Jedną z obietnic wyborczych Pana Premiera była zapowiedź, że „zlikwidujemy tzw. pułapkę rentową: osoby z niepełnosprawnością będą mogły pracować nie tracąc renty”.
Wiarygodność w polityce jest według nas kluczową kwestią, dlatego zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Kiedy zostanie wprowadzone w życie obiecane rozwiązanie, że osoby z niepełnosprawnością będą mogły pracować nie tracąc renty?
Jakie były przyczyny niezrealizowania tej obietnicy wyborczej Koalicji Obywatelskiej w pierwszych 100 dniach rządów?
Kto ponosi odpowiedzialność za oszukanie wyborców w tej kwestii?
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Radę Ministrów w pierwszych 100 dniach rządów Pana Premiera, w celu realizacji wymienionej wyżej obietnicy wyborczej?
Jakie analizy zostały zamówione przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie przygotowania zmian dotyczących tzw. pułapki rentowej?
Czy środki na realizację tej obietnicy wyborczej są zabezpieczone w projekcie budżetu państwa na rok 2025?
Z poważaniem
Interpelacja nr 5751
do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej
w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej
Zgłaszający: Jarosław Krajewski, Bartosz Józef Kownacki, Wojciech Michał Zubowski
Data wpływu: 24-10-2024
Panie Premierze,
w trakcie kampanii wyborczej w 2023 roku politycy Koalicji Obywatelskiej obiecali wprowadzenie "100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów". Następnie, w dniu 12 grudnia 2023 roku podczas swojego exposé Pan Premier powiedział, że ”Cała Polska zna te konkrety, Polska będzie nas z tego rozliczała, nie boję się tego. W imieniu całego przyszłego rządu mogę wam powiedzieć: nie obawiamy się żadnej z tych obietnic – zostaną zrealizowane!”.
Minęło już ponad 12 miesięcy od wyborów, a ponad 300 dni od zaprzysiężenia Rady Ministrów jako rządu koalicyjnego (Koalicja Obywatelska, Polska 2050, Polskie Stronnictwo Ludowe i Lewica), a "100 konkretów na pierwsze 100 dni rządów" nadal pozostaje niezrealizowane. Jedną z obietnic wyborczych Pana Premiera była zapowiedź, że „zlikwidujemy tzw. pułapkę rentową: osoby z niepełnosprawnością będą mogły pracować nie tracąc renty”.
Wiarygodność w polityce jest według nas kluczową kwestią, dlatego zwracamy się z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Kiedy zostanie wprowadzone w życie obiecane rozwiązanie, że osoby z niepełnosprawnością będą mogły pracować nie tracąc renty?
Jakie były przyczyny niezrealizowania tej obietnicy wyborczej Koalicji Obywatelskiej w pierwszych 100 dniach rządów?
Kto ponosi odpowiedzialność za oszukanie wyborców w tej kwestii?
Jakie konkretne działania zostały podjęte przez Radę Ministrów w pierwszych 100 dniach rządów Pana Premiera, w celu realizacji wymienionej wyżej obietnicy wyborczej?
Jakie analizy zostały zamówione przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie przygotowania zmian dotyczących tzw. pułapki rentowej?
Czy środki na realizację tej obietnicy wyborczej są zabezpieczone w projekcie budżetu państwa na rok 2025?
Z poważaniem
Odpowiedź urzędowa
Podsekretarz stanu Sebastian Gajewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
5%
Konkretność
95%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
16 kwot, 15 %
Precyzyjne daty
9
Odpowiedź na punkty
Brak podziału
Gęstość faktów
12.8 / 1k zn.
- Zawiera 16 wskazania konkretnych kwot finansowych
- Podaje wskaźniki procentowe (15)
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (9)
Urzędowe załączniki i odpowiedzi:
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
11775 znaków
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.599.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5751 Pana Posła Jarosława Krajewskiego wraz z grupą posłów
w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej, proszę przyjąć poniższe informacje.
Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wpływa wiele wystąpień, w których poruszane
są różne problemy dotyczące zarówno prawa do świadczeń, jak i ich wysokości. W ostatnim
okresie pojawiają się również wystąpienia osób z niepełnosprawnością dotyczące zasad
zmniejszania i zawieszenia świadczeń z tytułu niezdolności do pracy w związku z osiąganiem
przychodów z pracy zarobkowej.
Celem świadczeń przyznawanych na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zapewnienie środków
utrzymania osobom ubezpieczonym, które nie mogą kontynuować pracy zarobkowej z przyczyn
naturalnych (tj. po osiągnięciu wieku emerytalnego) lub w wyniku utraty zdolności do pracy z powodu
stanu zdrowia. Przepisy powołanej ustawy, gwarantując prawo do świadczeń w przypadku
wystąpienia zdarzeń uniemożliwiających lub utrudniających ubezpieczonemu kontynuowanie pracy
zarobkowej, nie eliminują jednocześnie możliwości wykonywania przez emerytów i rencistów
zatrudnienia. Prawo do swobodnie wybranej pracy zostało zagwarantowane m.in. w art. 65 ust. 1
Konstytucji RP oraz w art. 10 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem zabezpieczającym przed skutkami
częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy, spowodowanej naruszeniem sprawności
organizmu, powstałej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W przypadku niezdolności do pracy
z powodu stanu zdrowia, po spełnieniu warunków, jakim jest m.in. określony staż ubezpieczeniowy
oraz data powstania niezdolności do pracy, osobie ubezpieczonej przysługuje renta z tytułu
niezdolności do pracy. Jej sensem jest dostarczanie świadczeniobiorcy środków finansowych, które
mają zastąpić niemożliwy do osiągnięcia z powodu stanu zdrowia dochód z pracy.
Niezdolną do pracy w rozumieniu powołanej powyżej ustawy jest osoba, która całkowicie
lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu
i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Tak precyzyjne sformułowanie
wynika m.in. z potrzeby odróżnienia niezdolności do pracy (art. 12 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS) od tzw. czasowej niezdolności do pracy, której stwierdzenie jest przesłanką do przyznania
wynagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego oraz świadczenia
rehabilitacyjnego (art. 92 Kodeksu pracy, art. 6-10 oraz art. 18 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).
Natomiast renta socjalna to rodzaj pomocy finansowej państwa dla osób, które w młodym wieku
doznały naruszenia sprawności organizmu i tym samym utraciły szansę na samodzielne
zarobkowanie, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy.
Polskie prawo nie wyklucza możliwości wypłacania renty osobie, która pracuje zarobkowo w celu
poprawy swojej sytuacji materialnej. Aktywność zawodowa jest istotnym elementem rehabilitacji
i integracji społecznej osób z niepełnosprawnością. Zatrudnienie osób z niepełnosprawnością
w Polsce rośnie. Wzrost udziału osób z niepełnosprawnością na rynku pracy najlepiej obrazują
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Ich porównanie między 2007
a 2023 rokiem pokazuje stały pozytywny trend – zauważalnie rośnie zarówno współczynnik
aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością, jak również wskaźnik zatrudnienia. W IV kw.
2007 r. współczynnik aktywności zawodowej w wieku produkcyjnym wśród tej grupy wynosił 23,8%,
a wskaźnik zatrudnienia 20,2%. W III kw. 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej wyniósł
już 34,1%, zaś wskaźnik zatrudnienia 32,8%. Maleje również stopa bezrobocia wśród osób
z niepełnosprawnością w wieku produkcyjnym. W analizowanym okresie możemy zaobserwować
spadek z 15,0% (IV kw. 2007) do 3,7% (III kw. 2024). Celem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej jest dalszy wzrost wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnością oraz spadek stopy
bezrobocia wśród tej grupy.
W polskim ustawodawstwie przyjęto rozwiązanie kompromisowe umożliwiające łączenie
przychodów z pracy z prawem do pobierania świadczenia zarówno rentowego (renty z tytułu
całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy), jak i emerytalnego (tzw. wcześniejszej emerytury),
wprowadzając w tym zakresie pewne ograniczenia. Osiąganie przychodów z pracy zarobkowej przez
rencistę lub emeryta może zatem powodować zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia.
Zasada ta nie jest stosowana wobec emerytów, którzy osiągnęli wiek emerytalny wynoszący 60 lat
dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Prawo do świadczeń emerytalno-rentowych ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu
w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy,
ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2025 r. –
11020,40 zł). W razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego
miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2025 r. – 5934,10 zł), nie wyższej jednak niż 130% tej
kwoty (od 1 marca 2025 r. – 11020,40 zł), świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia,
nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia, którą stanowi odpowiednio
zwaloryzowana tzw. część socjalna emerytury lub renty (od 1 marca 2025 r. w przypadku emerytury,
renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest to 939,61 zł, a w przypadku renty z tytułu
częściowej niezdolności do pracy – 704,75 zł).
Należy zwrócić uwagę, że limity zarobków powodujące ograniczenie wysokości lub zawieszenie
wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych są stosunkowo wysokie i są uaktualniane co kwartał wraz
ze zmianą przeciętnego wynagrodzenia. Warto zwrócić uwagę, że według danych od 1 marca 2025 r.
próg zawieszenia świadczenia wynosi 586,5% minimalnej renty z tytułu całkowitej niezdolności
do pracy i 354,5% przeciętnej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, zaś próg zmniejszenia
świadczenia –odpowiednio 315,8% oraz 190,9%.
Warto też wspomnieć, że organ rentowy dokonuje rozliczenia prawa do wypłaty świadczenia
systemem miesięcznym, albo systemem rocznym – w zależności od tego, który z nich jest dla rencisty
korzystniejszy. Podsumowując, przykładowo, osoba w marcu 2025 r. pobierająca rentę z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy w wysokości przeciętnej (3108,89 zł) i zarabiająca 11000 zł, przy
rozliczeniu miesięcznym, otrzymałaby rentę zmniejszoną o 939,61 zł, co oznacza, że jej przychody
za marzec wyniosłyby 13169,28 zł.
Obowiązujące od 1 stycznia 2022 r. przepisy w zakresie zmniejszenia i zawieszenia renty socjalnej
w przypadku osiągania przychodów są analogiczne jak w przypadku osób, uprawnionych do renty
z tytułu niezdolności do pracy czy też wcześniejszej emerytury.
Przeciętna miesięczna liczba rent z tytułu niezdolności do pracy wypłacanych przez ZUS
zmniejszonych z tytułu osiągania przychodu wyniosła 4,7 tys. w 2023 r. i 4,9 tys. w 2024 r., a rent
socjalnych odpowiednio 1,5 tys. w 2023 r. i 1,7 tys. w 2024 r. Natomiast liczba rent z tytułu
niezdolności do pracy zawieszonych z tytułu osiągania przychodu wyniosła 2,5 tys. w 2023 r. i 2,3 tys.
w 2024 r., a rent socjalnych odpowiednio 1,2 tys. w 2023 r. oraz w 2024 r.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Kwota zmniejszeń dla rent z tytułu niezdolności wyniosła 35,2 mln zł w 2023 r. i 41,0 mln zł
w 2024 r., a kwota zawieszonych ww. rent 59,6 mln zł w 2023 r. i 62,5 mln zł w 2024 r. W przypadku
rent socjalnych – kwota zmniejszeń wyniosła 13,7 mln zł w 2023 r. i 17,5 mln zł, a kwota
zawieszonych rent socjalnych to 20,8 mln zł w 2023 r. i 23,4 mln zł.
Podsumowując, w 2023 r. wysokość 6,2 tys. rent (z tytułu niezdolności do pracy i socjalnych) została
zmniejszona na kwotę 48,9 mln zł a 3,7 tys., rent zawieszonych na kwotę 80,4 mln zł. W 2024 r. było
to odpowiednio 6,6 tys. rent zmniejszonych o kwotę 58,5 mln zł i 3,5 tys. rent zawieszonych w kwocie
85,9 mln zł. Należy podkreślić, że zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia ze względu na osiągane
przychody dotyczyło w 2024 roku jedynie ok. 1,4% osób pobierających rentę z tytułu niezdolności
do pracy oraz 1,3% osób pobierających rentę socjalną.
Zniesienie limitów zawieszania i zmniejszania rent z tytułu niezdolności do pracy i rent socjalnych
spowodowałoby szacunkowy roczny wzrost wydatków wynoszący 155,5 mln zł (po stronie
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ewentualnej dotacji z budżetu państwa, która uzupełnia jego
deficyt – 112,9 mln zł, a po stronie Funduszu Solidarnościowego oraz budżetu państwa, z którego
finansowana jest renta socjalna – 42,6 mln zł) przy założeniu utrzymania się poziomu liczby
świadczeń zmniejszonych lub zawieszonych z lat 2023-2024. Skutek finansowy nie uwzględnia
innych możliwych zachowań osób dostosowujących się do zmienianych przepisów.
Wspieranie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami jest ważnym elementem
kształtowania rynku pracy. Praca zawodowa dla osób z niepełnosprawnością jest nie tylko źródłem
dochodów, ale również formą terapii i aktywizacji społecznej. Ze względu na fakt, że osoby
z niepełnosprawnością mogą spotkać się z wieloma barierami uniemożliwiającymi im wejście na
rynek pracy, pracownikom posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przysługują
dodatkowe uprawnienia wynikające z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Ocena celowości dalszego obowiązywania progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia musi
stanowić wypadkową oceny możliwości realizacji tą drogą celów, którym zniesienie tego rozwiązania
ma służyć (zwiększenie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością i jego możliwej skali),
spójności zmian w tym zakresie z zasadami konstrukcyjnymi prawa zabezpieczenia społecznego
(pogodzenie zniesienia progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia z funkcją świadczeń z tytułu
niezdolności do pracy w postaci zastąpienia dochodu, którego świadczeniobiorca z powodu stanu
zdrowia nie może osiągać z pracy), kosztów takich zmian (155 mln zł) oraz ich możliwych następstw,
a także ocen formułowanych według kryteriów sprawiedliwościowych zarówno przez osoby
uprawnione do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy, jak i pozostałych ubezpieczonych
i świadczeniobiorców.
Przedstawione zagadnienia należy traktować w sposób szczególny, wyznaczony ich społeczną wagą,
a ewentualne zmiany powinny zostać poprzedzone kompleksowymi analizami prawnymi,
ekonomicznymi i społecznymi, dotyczącymi oceny celowości dalszego obowiązywania progów
zawieszenia i zmniejszenia świadczenia w odniesieniu do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy
oraz możliwych konsekwencji zniesienia tych konstrukcji. O ewentualnych, projektowanych w tym
zakresie zmianach poinformujemy odrębnym pismem. Wskazać przy tym należy, że z powodu
kosztów projektowanych zmian niezbędne w tej sprawie będzie również uzyskanie pozytywnego
stanowiska Ministra Finansów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.599.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5751 Pana Posła Jarosława Krajewskiego wraz z grupą posłów
w sprawie likwidacji tzw. pułapki rentowej, proszę przyjąć poniższe informacje.
Do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wpływa wiele wystąpień, w których poruszane
są różne problemy dotyczące zarówno prawa do świadczeń, jak i ich wysokości. W ostatnim
okresie pojawiają się również wystąpienia osób z niepełnosprawnością dotyczące zasad
zmniejszania i zawieszenia świadczeń z tytułu niezdolności do pracy w związku z osiąganiem
przychodów z pracy zarobkowej.
Celem świadczeń przyznawanych na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest zapewnienie środków
utrzymania osobom ubezpieczonym, które nie mogą kontynuować pracy zarobkowej z przyczyn
naturalnych (tj. po osiągnięciu wieku emerytalnego) lub w wyniku utraty zdolności do pracy z powodu
stanu zdrowia. Przepisy powołanej ustawy, gwarantując prawo do świadczeń w przypadku
wystąpienia zdarzeń uniemożliwiających lub utrudniających ubezpieczonemu kontynuowanie pracy
zarobkowej, nie eliminują jednocześnie możliwości wykonywania przez emerytów i rencistów
zatrudnienia. Prawo do swobodnie wybranej pracy zostało zagwarantowane m.in. w art. 65 ust. 1
Konstytucji RP oraz w art. 10 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
Renta z tytułu niezdolności do pracy jest świadczeniem zabezpieczającym przed skutkami
częściowej lub całkowitej niezdolności do pracy, spowodowanej naruszeniem sprawności
organizmu, powstałej przed osiągnięciem wieku emerytalnego. W przypadku niezdolności do pracy
z powodu stanu zdrowia, po spełnieniu warunków, jakim jest m.in. określony staż ubezpieczeniowy
oraz data powstania niezdolności do pracy, osobie ubezpieczonej przysługuje renta z tytułu
niezdolności do pracy. Jej sensem jest dostarczanie świadczeniobiorcy środków finansowych, które
mają zastąpić niemożliwy do osiągnięcia z powodu stanu zdrowia dochód z pracy.
Niezdolną do pracy w rozumieniu powołanej powyżej ustawy jest osoba, która całkowicie
lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu
i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Tak precyzyjne sformułowanie
wynika m.in. z potrzeby odróżnienia niezdolności do pracy (art. 12 ustawy o emeryturach i rentach
z FUS) od tzw. czasowej niezdolności do pracy, której stwierdzenie jest przesłanką do przyznania
wynagrodzenia z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku chorobowego oraz świadczenia
rehabilitacyjnego (art. 92 Kodeksu pracy, art. 6-10 oraz art. 18 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.
o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).
Natomiast renta socjalna to rodzaj pomocy finansowej państwa dla osób, które w młodym wieku
doznały naruszenia sprawności organizmu i tym samym utraciły szansę na samodzielne
zarobkowanie, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy.
Polskie prawo nie wyklucza możliwości wypłacania renty osobie, która pracuje zarobkowo w celu
poprawy swojej sytuacji materialnej. Aktywność zawodowa jest istotnym elementem rehabilitacji
i integracji społecznej osób z niepełnosprawnością. Zatrudnienie osób z niepełnosprawnością
w Polsce rośnie. Wzrost udziału osób z niepełnosprawnością na rynku pracy najlepiej obrazują
-- 1 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
wyniki Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności (BAEL). Ich porównanie między 2007
a 2023 rokiem pokazuje stały pozytywny trend – zauważalnie rośnie zarówno współczynnik
aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością, jak również wskaźnik zatrudnienia. W IV kw.
2007 r. współczynnik aktywności zawodowej w wieku produkcyjnym wśród tej grupy wynosił 23,8%,
a wskaźnik zatrudnienia 20,2%. W III kw. 2024 r. współczynnik aktywności zawodowej wyniósł
już 34,1%, zaś wskaźnik zatrudnienia 32,8%. Maleje również stopa bezrobocia wśród osób
z niepełnosprawnością w wieku produkcyjnym. W analizowanym okresie możemy zaobserwować
spadek z 15,0% (IV kw. 2007) do 3,7% (III kw. 2024). Celem Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki
Społecznej jest dalszy wzrost wskaźnika zatrudnienia osób z niepełnosprawnością oraz spadek stopy
bezrobocia wśród tej grupy.
W polskim ustawodawstwie przyjęto rozwiązanie kompromisowe umożliwiające łączenie
przychodów z pracy z prawem do pobierania świadczenia zarówno rentowego (renty z tytułu
całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy), jak i emerytalnego (tzw. wcześniejszej emerytury),
wprowadzając w tym zakresie pewne ograniczenia. Osiąganie przychodów z pracy zarobkowej przez
rencistę lub emeryta może zatem powodować zmniejszenie lub zawieszenie wypłaty świadczenia.
Zasada ta nie jest stosowana wobec emerytów, którzy osiągnęli wiek emerytalny wynoszący 60 lat
dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
Prawo do świadczeń emerytalno-rentowych ulega zawieszeniu w razie osiągania przychodu
w kwocie wyższej niż 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy,
ostatnio ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2025 r. –
11020,40 zł). W razie osiągania przychodu w kwocie przekraczającej 70% przeciętnego
miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy, ostatnio ogłoszonego przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego (od 1 marca 2025 r. – 5934,10 zł), nie wyższej jednak niż 130% tej
kwoty (od 1 marca 2025 r. – 11020,40 zł), świadczenie ulega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia,
nie większą jednak niż kwota maksymalnego zmniejszenia, którą stanowi odpowiednio
zwaloryzowana tzw. część socjalna emerytury lub renty (od 1 marca 2025 r. w przypadku emerytury,
renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy jest to 939,61 zł, a w przypadku renty z tytułu
częściowej niezdolności do pracy – 704,75 zł).
Należy zwrócić uwagę, że limity zarobków powodujące ograniczenie wysokości lub zawieszenie
wypłaty świadczeń emerytalno-rentowych są stosunkowo wysokie i są uaktualniane co kwartał wraz
ze zmianą przeciętnego wynagrodzenia. Warto zwrócić uwagę, że według danych od 1 marca 2025 r.
próg zawieszenia świadczenia wynosi 586,5% minimalnej renty z tytułu całkowitej niezdolności
do pracy i 354,5% przeciętnej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, zaś próg zmniejszenia
świadczenia –odpowiednio 315,8% oraz 190,9%.
Warto też wspomnieć, że organ rentowy dokonuje rozliczenia prawa do wypłaty świadczenia
systemem miesięcznym, albo systemem rocznym – w zależności od tego, który z nich jest dla rencisty
korzystniejszy. Podsumowując, przykładowo, osoba w marcu 2025 r. pobierająca rentę z tytułu
całkowitej niezdolności do pracy w wysokości przeciętnej (3108,89 zł) i zarabiająca 11000 zł, przy
rozliczeniu miesięcznym, otrzymałaby rentę zmniejszoną o 939,61 zł, co oznacza, że jej przychody
za marzec wyniosłyby 13169,28 zł.
Obowiązujące od 1 stycznia 2022 r. przepisy w zakresie zmniejszenia i zawieszenia renty socjalnej
w przypadku osiągania przychodów są analogiczne jak w przypadku osób, uprawnionych do renty
z tytułu niezdolności do pracy czy też wcześniejszej emerytury.
Przeciętna miesięczna liczba rent z tytułu niezdolności do pracy wypłacanych przez ZUS
zmniejszonych z tytułu osiągania przychodu wyniosła 4,7 tys. w 2023 r. i 4,9 tys. w 2024 r., a rent
socjalnych odpowiednio 1,5 tys. w 2023 r. i 1,7 tys. w 2024 r. Natomiast liczba rent z tytułu
niezdolności do pracy zawieszonych z tytułu osiągania przychodu wyniosła 2,5 tys. w 2023 r. i 2,3 tys.
w 2024 r., a rent socjalnych odpowiednio 1,2 tys. w 2023 r. oraz w 2024 r.
-- 2 of 3 --
tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
Kwota zmniejszeń dla rent z tytułu niezdolności wyniosła 35,2 mln zł w 2023 r. i 41,0 mln zł
w 2024 r., a kwota zawieszonych ww. rent 59,6 mln zł w 2023 r. i 62,5 mln zł w 2024 r. W przypadku
rent socjalnych – kwota zmniejszeń wyniosła 13,7 mln zł w 2023 r. i 17,5 mln zł, a kwota
zawieszonych rent socjalnych to 20,8 mln zł w 2023 r. i 23,4 mln zł.
Podsumowując, w 2023 r. wysokość 6,2 tys. rent (z tytułu niezdolności do pracy i socjalnych) została
zmniejszona na kwotę 48,9 mln zł a 3,7 tys., rent zawieszonych na kwotę 80,4 mln zł. W 2024 r. było
to odpowiednio 6,6 tys. rent zmniejszonych o kwotę 58,5 mln zł i 3,5 tys. rent zawieszonych w kwocie
85,9 mln zł. Należy podkreślić, że zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia ze względu na osiągane
przychody dotyczyło w 2024 roku jedynie ok. 1,4% osób pobierających rentę z tytułu niezdolności
do pracy oraz 1,3% osób pobierających rentę socjalną.
Zniesienie limitów zawieszania i zmniejszania rent z tytułu niezdolności do pracy i rent socjalnych
spowodowałoby szacunkowy roczny wzrost wydatków wynoszący 155,5 mln zł (po stronie
Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i ewentualnej dotacji z budżetu państwa, która uzupełnia jego
deficyt – 112,9 mln zł, a po stronie Funduszu Solidarnościowego oraz budżetu państwa, z którego
finansowana jest renta socjalna – 42,6 mln zł) przy założeniu utrzymania się poziomu liczby
świadczeń zmniejszonych lub zawieszonych z lat 2023-2024. Skutek finansowy nie uwzględnia
innych możliwych zachowań osób dostosowujących się do zmienianych przepisów.
Wspieranie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami jest ważnym elementem
kształtowania rynku pracy. Praca zawodowa dla osób z niepełnosprawnością jest nie tylko źródłem
dochodów, ale również formą terapii i aktywizacji społecznej. Ze względu na fakt, że osoby
z niepełnosprawnością mogą spotkać się z wieloma barierami uniemożliwiającymi im wejście na
rynek pracy, pracownikom posiadającym orzeczenie o stopniu niepełnosprawności przysługują
dodatkowe uprawnienia wynikające z ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz
zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Ocena celowości dalszego obowiązywania progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia musi
stanowić wypadkową oceny możliwości realizacji tą drogą celów, którym zniesienie tego rozwiązania
ma służyć (zwiększenie aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnością i jego możliwej skali),
spójności zmian w tym zakresie z zasadami konstrukcyjnymi prawa zabezpieczenia społecznego
(pogodzenie zniesienia progów zawieszenia i zmniejszenia świadczenia z funkcją świadczeń z tytułu
niezdolności do pracy w postaci zastąpienia dochodu, którego świadczeniobiorca z powodu stanu
zdrowia nie może osiągać z pracy), kosztów takich zmian (155 mln zł) oraz ich możliwych następstw,
a także ocen formułowanych według kryteriów sprawiedliwościowych zarówno przez osoby
uprawnione do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy, jak i pozostałych ubezpieczonych
i świadczeniobiorców.
Przedstawione zagadnienia należy traktować w sposób szczególny, wyznaczony ich społeczną wagą,
a ewentualne zmiany powinny zostać poprzedzone kompleksowymi analizami prawnymi,
ekonomicznymi i społecznymi, dotyczącymi oceny celowości dalszego obowiązywania progów
zawieszenia i zmniejszenia świadczenia w odniesieniu do świadczeń z tytułu niezdolności do pracy
oraz możliwych konsekwencji zniesienia tych konstrukcji. O ewentualnych, projektowanych w tym
zakresie zmianach poinformujemy odrębnym pismem. Wskazać przy tym należy, że z powodu
kosztów projektowanych zmian niezbędne w tej sprawie będzie również uzyskanie pozytywnego
stanowiska Ministra Finansów.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
dr hab. Sebastian Gajewski, prof. uczelni
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/
-- 3 of 3 --