Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów formalnych związanych z prawem obywateli Ukrainy do ubiegania się o pobyt stały na terytorium RP Odpowiedź na interpelację nr 5735 w sprawie problemów formalnych związanych z prawem obywateli Ukrainy do ubiegania się o pobyt stały na terytorium RP Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 27-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację nr 5735 Pani Poseł Elżbiety Burkiewicz w sprawie problemów formalnych związanych z prawem obywateli Ukrainy do ubiegania się o pobyt stały na terytorium RP, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. W art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa[1] zostały określone szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium RP. W art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy pomocowej ustanowiono podstawę prawną dla szczególnego uprawnienia pobytowego przysługującego powyżej wskazanym obywatelom Ukrainy. Zgodnie z ww. przepisem prawa, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium RP w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4[2] i deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Wskazany okres do 30 września 2025 r. został określony z dniem 1 lipca 2024 r. na mocy art. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw[3]. Obywatele Ukrainy, których pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, są uważani za osoby korzystające w RP z ochrony czasowej, o której mowa w art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej[4] (art. 2 ust. 6 ustawy pomocowej). W związku z faktem, że dyrektywa UE, którą wdraża ustawa pomocowa została przedłużona do 4 marca 2026 r., w I kwartale 2025 r. do Sejmu RP zostanie skierowana kolejna nowelizacja, która przedłuży możliwość uzyskiwania ochrony tymczasowej w Polsce zgodnie z zapisami Dyrektywy. Należy bowiem mieć na uwadze fakt, że fala migracji z terenu Ukrainy, spowodowana bezpośrednio przez rosyjską agresję na terytorium Ukrainy 24 lutego 2022 r., stanowiła przesłankę do uruchomienia w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej (UE) instytucji tymczasowej ochrony, o której mowa w art. 2 lit. a dyrektywy Rady 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między państwami członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami[5]. Aktem prawa UE, który uruchomił przedmiotową instytucję była decyzja wykonawcza Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzająca istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkująca wprowadzeniem tymczasowej ochrony[6]. Pierwotny, dwuletni okres obowiązywania tymczasowej ochrony został wówczas przedłużony o rok – do 4 marca 2025 r. – na mocy decyzji wykonawczej Rady (UE) 2023/2409 z dnia 19 października 2023 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382[7], a następnie o kolejny rok – do 4 marca 2026 r. – na mocy decyzji wykonawczej Rady (UE) 2024/1836 z dnia 25 czerwca 2024 r. w sprawie przedłużenia tymczasowej ochrony wprowadzonej decyzją wykonawczą (UE) 2022/382 (o czym wspominano powyżej)[8]. Obywatele Ukrainy, których pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, są zatem wysiedleńcami, do których adresowane są instytucje pomocowe, określone w przepisach ww. ustawy. Należy wskazać, że nadanie obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, numeru PESEL ze statusem „UKR” (w trybie art. 4 wskazanej ustawy), stanowi urzędowe poświadczenie posiadania przez niego przedmiotowego uprawnienia pobytowego. W związku z faktem, że obywatel Ukrainy, którego pobyt na terytorium RP jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, jest uważany za korzystającego w RP z ochrony czasowej (synonim tymczasowej ochrony, o której mowa w art. 2 lit. a dyrektywy 2001/55/WE), co do zasady, nie może on ubiegać się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy ani zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE. W przypadku pierwszego z powyższych zezwoleń przepis art. 99 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach[9] przewiduje podstawę do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie jego udzielenia, jeżeli wniosek został złożony przez cudzoziemca przebywającego na terytorium RP w związku z korzystaniem z ochrony czasowej (analogiczne znaczenie ma przepis art. 213 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o cudzoziemcach dotyczący wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE). Warto jednak mieć na uwadze, że ustawodawca coraz szerzej dopuszcza obywateli Ukrainy, korzystających na terytorium RP z ochrony czasowej, do tego, aby mogli ubiegać się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Przykładowo, przepis art. 42 ust. 13 ustawy pomocowej w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2023 r. (wprowadzonym ustawą z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw[10]) dopuszczał do składania przez obywateli Ukrainy wniosków o udzielenie: zezwolenia na pobyt czasowy i pracę[11], zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy w zawodzie wymagającym wysokich kwalifikacji[12] oraz zezwolenia na pobyt czasowy w celu prowadzenia działalności gospodarczej[13]. Z chwilą wejścia w życie[14] ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, brzmienie art. 42 ust. 13 ustawy pomocowej zostało zmienione, i do katalogu rodzajów zezwolenia na pobyt czasowy, o które mogą ubiegać się obywatele Ukrainy, którzy korzystają w RP z ochrony czasowej, zostały dodane następujące rodzaje zezwolenia na pobyt czasowy: zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP, o którym mowa w art. 158 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, tj. dla małżonka obywatela polskiego (pkt 1) oraz dla małoletniego dziecka cudzoziemca pozostającego w uznawanym przez prawo RP związku małżeńskim z obywatelem RP i posiadającego zezwolenie na pobyt czasowy dla członka rodziny obywatela RP lub zezwolenie na pobyt stały udzielone w związku z pozostawaniem w związku małżeńskim z obywatelem polskim (pkt 2), w celu połączenia się z rodziną, o którym mowa w art. 159 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Przepis przejściowy art. 22 ustawy o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy przewiduje dodatkową gwarancję stanowiącą, że w przypadku, gdyby odpowiedni wniosek o udzielenie jednego z zezwoleń na pobyt czasowy został złożony przed dniem wejścia w życie ww. ustawy[15], a nie zostało jeszcze wydane przez wojewodę ostateczne postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ostateczna decyzja o umorzeniu postępowania, fakt, iż w dniu złożenia wniosku istniała przeszkoda prawna do wszczęcia postępowania, jest pomijany, a wniosek powinien być procedowany. Należy zatem wskazać, że w obecnym stanie prawnym obywatele Ukrainy, którzy korzystają na terytorium RP z ochrony czasowej – tymczasowej ochrony uruchomionej w państwach członkowskich UE w reakcji na masowy napływ wysiedleńców w okresie od 24 lutego 2022 r. – mają możliwość ubiegania się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy w określonych celach, w tym w przypadku pozostawania w związku małżeńskim z obywatelem polskim (art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach). Udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy powoduje, że na mocy art. 2 ust. 3 pkt 1 lit. c ustawy pomocowej obywatel Ukrainy traci uprawnienie pobytowe, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ww. ustawy (jest ono zastępowane przez zezwolenie na pobyt czasowy), zaś status „UKR” przy numerze PESEL na mocy art. 4 ust. 17a pkt 2 ustawy pomocowej, jest zmieniany na status „NUE”, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności[16]. Ponadto należy wskazać, że posiadanie uprawnienia pobytowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, nie stanowi podstawy do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały. Przepisy Rozdziału 1 Działu VI ustawy o cudzoziemcach nie zawierają odpowiednika przepisów art. 99 ust. 1 pkt 4 oraz art. 213 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o cudzoziemcach. Stąd też brak jest konieczności dokonywania jakichkolwiek zmian w przepisach prawa powszechnie obowiązującego w odniesieniu do tej grupy cudzoziemców. Jednocześnie należy zauważyć, że podstawy materialnoprawne udzielenia zezwolenia na pobyt stały częstokroć nawiązują do tytułów pobytowych, na podstawie których dany cudzoziemiec przebywał dotąd na terytorium RP. Przykładowo, art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach, który dotyczy sytuacji pozostawania przez cudzoziemca w związku małżeńskim z obywatelem polskim, wymaga, aby cudzoziemiec bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt stały przebywał nieprzerwanie na terytorium RP przez okres nie krótszy niż 2 lata na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego z uwagi na pozostawanie w związku małżeńskim z tym obywatelem polskim lub uzyskanie statusu uchodźcy, ochrony uzupełniającej lub zgody na pobyt ze względów humanitarnych. Tym samym obywatel Ukrainy, który chciałby w przyszłości uzyskać powyższe zezwolenie, a przebywa na terytorium RP w związku z korzystaniem z ochrony czasowej, winien najpierw uzyskać zezwolenie na pobyt czasowy na podstawie art. 158 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a następnie – jeżeli spełni wymóg związany z długością pobytu na podstawie wskazanego zezwolenia, jak również spełni pozostałe wymogi określone w art. 195 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach – złożyć wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt stały. Przedstawiając powyższe należy wskazać, że w resorcie spraw wewnętrznych i administracji aktualnie nie są prowadzone prace nad przepisami prawa zmierzającymi do dokonania dalszych zmian w art. 42 ust. 13 ustawy pomocowej w kierunku rozszerzenia katalogu wyjątków od art. 99 ust. 1 pkt 4 ustawy o cudzoziemcach. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dz. U. z 2024 r. poz. 167, z późn. zm., dalej: ustawa pomocowa [2] delegacja ustawowa do wydania w przyszłości rozporządzenia Rady Ministrów określającego koniec okresu, w którym wjazd na terytorium RP będzie wiązał się z uzyskaniem uprawnienia pobytowego [3] Dz. U. poz. 854, z późn. zm., dalej: ustawa o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy [4] Dz. U. z 2023 r. poz. 1504, z późn. zm. [5] Dz. Urz. UE L Nr 212 , str. 12), dalej: dyrektywa 2001/55/WE [6] Dz. Urz. UE L Nr 71, str. 1 [7] Dz. U. L, 2023/2409, 24.10.2023, ELI: https://eur-lex.europa.eu/eli/dec_impl/2023/2409/oj [8] Dz. U. L, 2024/1836, 03.07.2024, ELI: http://data.europa.eu/eli/dec_impl/2024/1836/oj [9] Dz. U. z 2024 r. poz. 769, z późn. zm. [10] Dz. U. poz. 185 [11] Rozdział 2 Działu V ustawy o cudzoziemcach [12] Rozdział 3 Działu V ustawy o cudzoziemcach [13] Rozdział 5 Działu V ustawy o cudzoziemcach [14] 1 lipca 2024 r. [15] tj. 1 lipca 2024 r. [16] Dz. U. z 2024 r. poz. 736