Interpelacja nr 5714
Interpelacja w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
Zgłaszający:
•
Adresat:
Obrona i Bezpieczeństwo (35%)
Infrastruktura i Transport (30%)
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
Interpelacja nr 5714
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw zagranicznych
w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
Zgłaszający: Grzegorz Adam Płaczek
Data wpływu: 23-10-2024
Tychy, 23 października 2024 roku
Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie to placówka kulturalna działająca w Wielkiej Brytanii (de iure angielska fundacja podległa The Charity Commission), która została założona 2 maja 1945 roku – oryginalnie jako Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego (IHGS). Od początku istnienia celem Instytutu jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie archiwów rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Dzięki jego działalności udało się uchronić wiele bezcennych zbiorów przed zagarnięciem przez komunistyczne władze na terenie Polski. Przykładowo archiwum zajmuje aż 700 metrów półek, a kolekcja fotografii liczy ponad 200 tys. pozycji. W 1988 roku do Instytutu włączono także Studium Polski Podziemnej (instytut o charakterze archiwalno-naukowym), z zachowaniem jego autonomii jako samodzielnego oddziału. Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL), czyli państwo zależne od Związku Sowieckiego, istniała do 1989 roku. W latach 1989–1991 w wyniku reform politycznych została przekształcona w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita. Odzyskanie przez nasz kraj niepodległości de facto sprawiło, że dalsze funkcjonowanie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie w dotychczasowej formule straciło faktyczne uzasadnienie. Mimo to zbiory tej instytucji wciąż pozostają za granicą, a więc poza kontrolą polskich władz. Co więcej, dostęp do archiwaliów wiąże się z opłatami finansowymi, a możliwość zwiedzania muzeum jest mocno ograniczona czasowo. Obawy musi również budzić fakt, że eksponaty i dokumenty są przechowywane w budynkach niedostosowanych technicznie do tego celu, tj. w zakresie zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem.
Mając na uwadze fakty dotyczące sposobu inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia kolekcji Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, trudno nie odnieść wrażenia, że przyszłość tych drogocennych zbiorów stoi pod znakiem zapytania. Eksponaty, fotografie i dokumenty powinny służyć rozwojowi badań nad historią Polski w XX wieku oraz wspierać promocję naszego dziedzictwa wśród zagranicznej opinii publicznej.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy ministerstwo posiada dokument, na podstawie którego rząd II Rzeczypospolitej (rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie) przekazał dokumenty/archiwa państwowe na rzecz fundacji utworzonej na prawie angielskim – Instytutowi Polskiemu i Muzeum im. gen. Sikorskiego?
Czy ministerstwo posiada formalne lub nieformalne narzędzia do kontroli działalności Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwo posiada aktualną inwentaryzację zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwo posiada aktualny audyt poziomu zabezpieczenia i ochrony zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwu znany jest fakt nieodpowiedniego przechowywania i zabezpieczania zbiorów w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwu znany jest fakt ograniczonego dostępu do archiwów i muzeum?
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uważa za właściwe uzyskać formalny wpływ na działalność Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej widzi zagrożenie w aktualnym stanie faktycznym, w którym niemal wszystkie archiwa II Rzeczypospolitej z okresu II wojny światowej należą do fundacji na prawie angielskim bez formalnego wpływu rządu Rzeczypospolitej Polskiej na ich ochronę?
Czy znane są ministerstwu artykuły pojawiające się w prasie emigracyjnej, w których zarzuca się obecnej prezes Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz jej mężowi nielegalne przywłaszczenie majątku oraz sztandaru należących do „Związku Polskich Lotników UK“ (AS, Wrogie przejęcia na emigracji [w:] „Głos“ 49, 2023, s. 16-17, dostęp: https://wolnemedia.net/wrogie-przejecia-na-emigracji/)?
Czy znane są ministerstwu problemy finansowe Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie i próba ratowania sytuacji poprzez sprzedaż aktywów?
Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.
Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm RP
Interpelacja nr 5714
do ministra kultury i dziedzictwa narodowego, ministra spraw zagranicznych
w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie
Zgłaszający: Grzegorz Adam Płaczek
Data wpływu: 23-10-2024
Tychy, 23 października 2024 roku
Szanowna Pani Minister, Szanowny Panie Ministrze,
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie to placówka kulturalna działająca w Wielkiej Brytanii (de iure angielska fundacja podległa The Charity Commission), która została założona 2 maja 1945 roku – oryginalnie jako Instytut Historyczny im. gen. Sikorskiego (IHGS). Od początku istnienia celem Instytutu jest gromadzenie, opracowywanie i udostępnianie archiwów rządu Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie i Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. Dzięki jego działalności udało się uchronić wiele bezcennych zbiorów przed zagarnięciem przez komunistyczne władze na terenie Polski. Przykładowo archiwum zajmuje aż 700 metrów półek, a kolekcja fotografii liczy ponad 200 tys. pozycji. W 1988 roku do Instytutu włączono także Studium Polski Podziemnej (instytut o charakterze archiwalno-naukowym), z zachowaniem jego autonomii jako samodzielnego oddziału. Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL), czyli państwo zależne od Związku Sowieckiego, istniała do 1989 roku. W latach 1989–1991 w wyniku reform politycznych została przekształcona w demokratyczną Rzeczpospolitą Polską, określaną jako III Rzeczpospolita. Odzyskanie przez nasz kraj niepodległości de facto sprawiło, że dalsze funkcjonowanie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie w dotychczasowej formule straciło faktyczne uzasadnienie. Mimo to zbiory tej instytucji wciąż pozostają za granicą, a więc poza kontrolą polskich władz. Co więcej, dostęp do archiwaliów wiąże się z opłatami finansowymi, a możliwość zwiedzania muzeum jest mocno ograniczona czasowo. Obawy musi również budzić fakt, że eksponaty i dokumenty są przechowywane w budynkach niedostosowanych technicznie do tego celu, tj. w zakresie zabezpieczenia przed kradzieżą czy pożarem.
Mając na uwadze fakty dotyczące sposobu inwentaryzacji, zabezpieczenia i udostępnienia kolekcji Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie, trudno nie odnieść wrażenia, że przyszłość tych drogocennych zbiorów stoi pod znakiem zapytania. Eksponaty, fotografie i dokumenty powinny służyć rozwojowi badań nad historią Polski w XX wieku oraz wspierać promocję naszego dziedzictwa wśród zagranicznej opinii publicznej.
W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
Czy ministerstwo posiada dokument, na podstawie którego rząd II Rzeczypospolitej (rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie) przekazał dokumenty/archiwa państwowe na rzecz fundacji utworzonej na prawie angielskim – Instytutowi Polskiemu i Muzeum im. gen. Sikorskiego?
Czy ministerstwo posiada formalne lub nieformalne narzędzia do kontroli działalności Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwo posiada aktualną inwentaryzację zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwo posiada aktualny audyt poziomu zabezpieczenia i ochrony zbiorów przechowywanych w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwu znany jest fakt nieodpowiedniego przechowywania i zabezpieczania zbiorów w Instytucie Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy ministerstwu znany jest fakt ograniczonego dostępu do archiwów i muzeum?
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uważa za właściwe uzyskać formalny wpływ na działalność Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie?
Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej widzi zagrożenie w aktualnym stanie faktycznym, w którym niemal wszystkie archiwa II Rzeczypospolitej z okresu II wojny światowej należą do fundacji na prawie angielskim bez formalnego wpływu rządu Rzeczypospolitej Polskiej na ich ochronę?
Czy znane są ministerstwu artykuły pojawiające się w prasie emigracyjnej, w których zarzuca się obecnej prezes Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz jej mężowi nielegalne przywłaszczenie majątku oraz sztandaru należących do „Związku Polskich Lotników UK“ (AS, Wrogie przejęcia na emigracji [w:] „Głos“ 49, 2023, s. 16-17, dostęp: https://wolnemedia.net/wrogie-przejecia-na-emigracji/)?
Czy znane są ministerstwu problemy finansowe Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie i próba ratowania sytuacji poprzez sprzedaż aktywów?
Uprzejmie proszę o precyzyjne odpowiedzi na powyższe pytania, stosując się do nadanej przeze mnie numeracji.
Grzegorz Płaczek
Poseł na Sejm RP
Odpowiedź urzędowa
Sekretarz stanu Władysław Teofil Bartoszewski
Audyt odpowiedzi: Wskaźnik lania wody & konkretności
Bardzo konkretna
Automatyczna analiza lingwistyczno-statystyczna pisma resortu
Lanie wody
25%
Konkretność
75%
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
Twarde liczby / kwoty
0 kwot, 0 %
Precyzyjne daty
1
Odpowiedź na punkty
✓ Tak (Ad 1, Pkt...)
Gęstość faktów
2.3 / 1k zn.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (1)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
8666 znaków
Informacja dotycząca zasad przetwarzania danych osobowych przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz praw osób,
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 5714 posła Grzegorza Adama Płaczka
z 29 października 2024 roku w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego
w Londynie, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie (dalej jako: IPMS) jest instytucją
powołaną w celach związanych z realizacją polskiego interesu publicznego w warunkach
emigracji politycznej. Powołanie tej instytucji ściśle wiąże się z kontekstem historycznym.
IPMS jest instytucją prywatną, ale jej działalność stanowić miała kontynuację działań
polskich władz publicznych działających na emigracji w dziedzinie dokumentacji oraz badań
i popularyzacji historii Niepodległej Polski. Z tego też względu polskie organy publiczne,
cywilne i wojskowe, przekazały tym instytucjom swoje zasoby. Przekazanie tych bezcennych
zbiorów nastąpiło na podstawie stosownych aktów prawnych wydanych przez organy
władzy publicznej na wychodźstwie, w tym Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Radę
Ministrów. Następnie, przez kolejne dekady, zbiory te były rozbudowywane w wyniku
łączenia poszczególnych polskich instytucji i ich zbiorów oraz darowizn – od osób
prywatnych, jak i polskich organizacji kombatanckich, społecznych, kulturalnych itp. Powstał
w ten sposób ogromny i unikalny zasób archiwalny, obejmujący również dokumenty
wytworzone przez organy Państwa Polskiego. Jednocześnie instytucje będące gestorem
tych zbiorów od początku działały zgodnie z jurysdykcją brytyjską, co dotyczy zarówno form
prawnych samych instytucji, jak i kwestii własnościowych, w tym dotyczących zbiorów.
Kwestia statusu prawnego zbiorów jest zatem niezwykle złożona, co wynika zarówno
z relacji przepisów wydanych przez organy władz emigracyjnych oraz przyjętych ustawą
o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jak i brytyjskich przepisów regulujących
funkcjonowanie podmiotów krajowych oraz ich majątku. Dodatkowym czynnikiem jest
zróżnicowanie i wielość źródeł pochodzenia poszczególnych zbiorów. Kwestia
zgromadzonych w IPMS zbiorów powinna być zatem traktowana w sposób systemowy,
z uwzględnieniem braku środków prawnych Ministra KiDN wobec tego brytyjskiego
podmiotu oraz ogólnej polityki prowadzonej w tym obszarze przez kolejne rządy RP.
W obecnej sytuacji Minister KiDN swoją rolę widzi przede wszystkich w partnerskiej
współpracy z instytucjami emigracyjnymi, takimi jak IPMS, w tym we wspieraniu działań
najważniejszych z punktu widzenia interesu publicznego oraz starań o to, aby zbiory były
w jak największym stopniu uporządkowane, zabezpieczone oraz szeroko udostępniane
w celach badawczych i popularyzatorskich.
Odnosząc się do szczegółowych zagadnień zawartych w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam co
następuje.
Ad 1.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie posiada dokładnych informacji
o miejscu przechowywania takich dokumentów, przy czym źródła historyczne stwierdzają,
że umocowane organy państwowe i wojskowe wydały stosowne akty normatywne lub
zawarły umowy. Ministerstwo zwraca jednak uwagę, że ze względów opisanych we wstępie
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
do niniejszej odpowiedzi analiza wyłącznie pierwotnych podstaw prawnych wyposażenia
obecnego IPMS w zasoby o charakterze archiwaliów państwowych nie będzie wystarczająca
do jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii praw do zasobu, którym dysponuje IPSM.
Ad 2.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ma formalnych narzędzi kontroli nad
IPMS, który jest podmiotem brytyjskim i działa na podstawie prawa brytyjskiego. MKiDN
współpracuje jednak z IPMS (jak również wszystkimi innymi zainteresowanymi
organizacjami emigracyjnymi posiadającymi zbiory istotne dla polskiego dziedzictwa
kulturowego) w związku z dofinansowywaniem zadań w ramach Programu Ministra KiDN
Wspieranie Archiwów, Bibliotek i Muzeów poza Krajem (WABiM). W ramach programu
finansowane są różnorakie działania związane z opracowywaniem, zabezpieczaniem,
digitalizacją i popularyzacją zasobów archiwalnych oraz muzealnych Instytutu.
Ad 3.
Resort kultury nie dysponuje całościową inwentaryzacją zbiorów IPMS. Instytut, jako
niezależny od MKiDN podmiot prawa brytyjskiego, nie ma obowiązku przekazywania
danych o zgromadzonych zbiorach. MKIDN zauważa jednak, jak zaznaczono powyżej, że
dofinansowując realizację zadań w ramach Programu WABiM, w którym kilka już razy
uczestniczył IPMS, zobowiązuje beneficjentów do przekazywania danych dotyczących
efektów danego zadania, w tym inwentaryzacji danego zakresu zbiorów, o ile tego dotyczy
zadanie.
Ad 4 i 5.
Ministerstwo nie dysponuje aktualnym audytem poziomu zabezpieczenia i ochrony
przechowywanych w IPMS zbiorów. Nie dysponując narzędziami kontroli, nie może też
zobowiązać Instytutu do jego przeprowadzenia. MKiDN zwraca jednak uwagę, że prace
związane z polepszeniem stanu zabezpieczenia i opracowania zbiorów systematycznie
postępują i obejmują kolejne części zbiorów, co jest wynikiem własnej działalności instytucji,
jak i prac realizowanych z polskich środków publicznych, w tym ze środków ministra KiDN
w ramach ww. programu oraz działań realizowanych bezpośrednio przez polskie podmioty
publiczne, w szczególności Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych. Zaznaczyć należy,
że ministerstwo nie ma wpływu na kolejność i zakres realizowanych zadań,
a odpowiedzialność za zabezpieczenie zbiorów ponosi ich gestor.
Ad 6.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest świadome ograniczeń dostępu do
archiwów i Muzeum, który odbywa się na podstawie wewnętrznego regulaminu przyjętego
przez IPMS. Zasady te wynikają w szczególności z zasobów kadrowych, lokalowych
i technicznych Instytutu. MKiDN wspiera działania mające na celu inwentaryzację
i digitalizację oraz upublicznianie i popularyzację zbiorów, w tym archiwalnych,
w szczególności finansując zadania wspierające osiąganie takich celów.
Ad 7.
Kolejne rządy RP nie podejmowały działań zmierzających do zmiany statusu lub lokalizacji
dokumentów zgromadzonych przez IPMS. Również obecnie Ministerstwo nie planuje zmian
w tym zakresie, a swoją rolę widzi przede wszystkim we wspieraniu działań skutkujących
zabezpieczeniem, uporządkowaniem i udostępnianiem zbiorów zgromadzonych w
Instytucie, w szczególności w celach badawczych i popularyzatorskich.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 8.
Resort kultury nie planuje obecnie prowadzenia działań mających na celu zmianę statusu lub
lokalizacji zasobów archiwalnych zgromadzonych przez IPMS, przy czym podejmuje
działania mające na celu zabezpieczenie, digitalizację oraz zwiększenie dostępności
zgromadzonych przez IPMS zbiorów – w celu ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego
i tożsamości państwowej oraz zgodnie z możliwościami stwarzanymi przez nowe technologie
i współczesne standardy instytucji kultury takich jak muzea, biblioteki i archiwa.
Ad 9.
W trosce o dobro zgromadzonych poza granicami Polski zbiorów, stanowiących
niejednokrotnie bezcenne zasoby polskiego dziedzictwa kulturalnego i naukowego, MKiDN
pozostaje w kontakcie ze środowiskami skupionymi wokół instytucji emigracyjnych, w tym
także IPMS i monitoruje pojawiające się w prasie doniesienia dotyczące ich działalności
i aktualnej sytuacji. Resort kultury nie odnosi się jednak do zarzutów personalnych wobec
pracowników lub zarządu Instytutu, stojąc na stanowisku, że nie może ingerować w sprawy
dotyczące niezależnych i niepodległych mu podmiotów funkcjonujących, w tym przypadku,
na gruncie przepisów prawa brytyjskiego. Nie posiada też instrumentów prawnych
umożliwiających aktywne uczestniczenie w tego typu sporach.
Ad 10.
Jak wyżej wspomniano, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wielu lat
wspiera działania IPMS w ramach dostępnych mechanizmów wsparcia. Z informacji
posiadanych przez MKiDN, a uzyskiwanych od IPMS wynika jednak, że Instytut jest
organizacją finansowo samodzielną .
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Marta Cienkowska
-- 3 of 3 --
których dane są przetwarzane została zamieszczona na stronie http://bip.mkidn.gov.pl w zakładce ochrona danych osobowych.
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Hanna Wróblewska
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 5714 posła Grzegorza Adama Płaczka
z 29 października 2024 roku w sprawie Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego
w Londynie, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących wyjaśnień.
Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie (dalej jako: IPMS) jest instytucją
powołaną w celach związanych z realizacją polskiego interesu publicznego w warunkach
emigracji politycznej. Powołanie tej instytucji ściśle wiąże się z kontekstem historycznym.
IPMS jest instytucją prywatną, ale jej działalność stanowić miała kontynuację działań
polskich władz publicznych działających na emigracji w dziedzinie dokumentacji oraz badań
i popularyzacji historii Niepodległej Polski. Z tego też względu polskie organy publiczne,
cywilne i wojskowe, przekazały tym instytucjom swoje zasoby. Przekazanie tych bezcennych
zbiorów nastąpiło na podstawie stosownych aktów prawnych wydanych przez organy
władzy publicznej na wychodźstwie, w tym Prezydenta Rzeczypospolitej oraz Radę
Ministrów. Następnie, przez kolejne dekady, zbiory te były rozbudowywane w wyniku
łączenia poszczególnych polskich instytucji i ich zbiorów oraz darowizn – od osób
prywatnych, jak i polskich organizacji kombatanckich, społecznych, kulturalnych itp. Powstał
w ten sposób ogromny i unikalny zasób archiwalny, obejmujący również dokumenty
wytworzone przez organy Państwa Polskiego. Jednocześnie instytucje będące gestorem
tych zbiorów od początku działały zgodnie z jurysdykcją brytyjską, co dotyczy zarówno form
prawnych samych instytucji, jak i kwestii własnościowych, w tym dotyczących zbiorów.
Kwestia statusu prawnego zbiorów jest zatem niezwykle złożona, co wynika zarówno
z relacji przepisów wydanych przez organy władz emigracyjnych oraz przyjętych ustawą
o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach, jak i brytyjskich przepisów regulujących
funkcjonowanie podmiotów krajowych oraz ich majątku. Dodatkowym czynnikiem jest
zróżnicowanie i wielość źródeł pochodzenia poszczególnych zbiorów. Kwestia
zgromadzonych w IPMS zbiorów powinna być zatem traktowana w sposób systemowy,
z uwzględnieniem braku środków prawnych Ministra KiDN wobec tego brytyjskiego
podmiotu oraz ogólnej polityki prowadzonej w tym obszarze przez kolejne rządy RP.
W obecnej sytuacji Minister KiDN swoją rolę widzi przede wszystkich w partnerskiej
współpracy z instytucjami emigracyjnymi, takimi jak IPMS, w tym we wspieraniu działań
najważniejszych z punktu widzenia interesu publicznego oraz starań o to, aby zbiory były
w jak największym stopniu uporządkowane, zabezpieczone oraz szeroko udostępniane
w celach badawczych i popularyzatorskich.
Odnosząc się do szczegółowych zagadnień zawartych w interpelacji, uprzejmie wyjaśniam co
następuje.
Ad 1.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie posiada dokładnych informacji
o miejscu przechowywania takich dokumentów, przy czym źródła historyczne stwierdzają,
że umocowane organy państwowe i wojskowe wydały stosowne akty normatywne lub
zawarły umowy. Ministerstwo zwraca jednak uwagę, że ze względów opisanych we wstępie
-- 1 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
do niniejszej odpowiedzi analiza wyłącznie pierwotnych podstaw prawnych wyposażenia
obecnego IPMS w zasoby o charakterze archiwaliów państwowych nie będzie wystarczająca
do jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii praw do zasobu, którym dysponuje IPSM.
Ad 2.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie ma formalnych narzędzi kontroli nad
IPMS, który jest podmiotem brytyjskim i działa na podstawie prawa brytyjskiego. MKiDN
współpracuje jednak z IPMS (jak również wszystkimi innymi zainteresowanymi
organizacjami emigracyjnymi posiadającymi zbiory istotne dla polskiego dziedzictwa
kulturowego) w związku z dofinansowywaniem zadań w ramach Programu Ministra KiDN
Wspieranie Archiwów, Bibliotek i Muzeów poza Krajem (WABiM). W ramach programu
finansowane są różnorakie działania związane z opracowywaniem, zabezpieczaniem,
digitalizacją i popularyzacją zasobów archiwalnych oraz muzealnych Instytutu.
Ad 3.
Resort kultury nie dysponuje całościową inwentaryzacją zbiorów IPMS. Instytut, jako
niezależny od MKiDN podmiot prawa brytyjskiego, nie ma obowiązku przekazywania
danych o zgromadzonych zbiorach. MKIDN zauważa jednak, jak zaznaczono powyżej, że
dofinansowując realizację zadań w ramach Programu WABiM, w którym kilka już razy
uczestniczył IPMS, zobowiązuje beneficjentów do przekazywania danych dotyczących
efektów danego zadania, w tym inwentaryzacji danego zakresu zbiorów, o ile tego dotyczy
zadanie.
Ad 4 i 5.
Ministerstwo nie dysponuje aktualnym audytem poziomu zabezpieczenia i ochrony
przechowywanych w IPMS zbiorów. Nie dysponując narzędziami kontroli, nie może też
zobowiązać Instytutu do jego przeprowadzenia. MKiDN zwraca jednak uwagę, że prace
związane z polepszeniem stanu zabezpieczenia i opracowania zbiorów systematycznie
postępują i obejmują kolejne części zbiorów, co jest wynikiem własnej działalności instytucji,
jak i prac realizowanych z polskich środków publicznych, w tym ze środków ministra KiDN
w ramach ww. programu oraz działań realizowanych bezpośrednio przez polskie podmioty
publiczne, w szczególności Naczelną Dyrekcję Archiwów Państwowych. Zaznaczyć należy,
że ministerstwo nie ma wpływu na kolejność i zakres realizowanych zadań,
a odpowiedzialność za zabezpieczenie zbiorów ponosi ich gestor.
Ad 6.
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest świadome ograniczeń dostępu do
archiwów i Muzeum, który odbywa się na podstawie wewnętrznego regulaminu przyjętego
przez IPMS. Zasady te wynikają w szczególności z zasobów kadrowych, lokalowych
i technicznych Instytutu. MKiDN wspiera działania mające na celu inwentaryzację
i digitalizację oraz upublicznianie i popularyzację zbiorów, w tym archiwalnych,
w szczególności finansując zadania wspierające osiąganie takich celów.
Ad 7.
Kolejne rządy RP nie podejmowały działań zmierzających do zmiany statusu lub lokalizacji
dokumentów zgromadzonych przez IPMS. Również obecnie Ministerstwo nie planuje zmian
w tym zakresie, a swoją rolę widzi przede wszystkim we wspieraniu działań skutkujących
zabezpieczeniem, uporządkowaniem i udostępnianiem zbiorów zgromadzonych w
Instytucie, w szczególności w celach badawczych i popularyzatorskich.
-- 2 of 3 --
+48 22 42 10 100 Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
esp@kultura.gov.pl ul. Krakowskie Przedmieście 15
www.gov.pl/kultura 00-071 Warszawa
Ad 8.
Resort kultury nie planuje obecnie prowadzenia działań mających na celu zmianę statusu lub
lokalizacji zasobów archiwalnych zgromadzonych przez IPMS, przy czym podejmuje
działania mające na celu zabezpieczenie, digitalizację oraz zwiększenie dostępności
zgromadzonych przez IPMS zbiorów – w celu ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego
i tożsamości państwowej oraz zgodnie z możliwościami stwarzanymi przez nowe technologie
i współczesne standardy instytucji kultury takich jak muzea, biblioteki i archiwa.
Ad 9.
W trosce o dobro zgromadzonych poza granicami Polski zbiorów, stanowiących
niejednokrotnie bezcenne zasoby polskiego dziedzictwa kulturalnego i naukowego, MKiDN
pozostaje w kontakcie ze środowiskami skupionymi wokół instytucji emigracyjnych, w tym
także IPMS i monitoruje pojawiające się w prasie doniesienia dotyczące ich działalności
i aktualnej sytuacji. Resort kultury nie odnosi się jednak do zarzutów personalnych wobec
pracowników lub zarządu Instytutu, stojąc na stanowisku, że nie może ingerować w sprawy
dotyczące niezależnych i niepodległych mu podmiotów funkcjonujących, w tym przypadku,
na gruncie przepisów prawa brytyjskiego. Nie posiada też instrumentów prawnych
umożliwiających aktywne uczestniczenie w tego typu sporach.
Ad 10.
Jak wyżej wspomniano, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego od wielu lat
wspiera działania IPMS w ramach dostępnych mechanizmów wsparcia. Z informacji
posiadanych przez MKiDN, a uzyskiwanych od IPMS wynika jednak, że Instytut jest
organizacją finansowo samodzielną .
Z poważaniem
z up. MINISTRA KULTURY
I DZIEDZICTWA NARODOWEGO
PODSEKRETARZ STANU
Marta Cienkowska
-- 3 of 3 --