tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.595.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5708 Pań Posłanek Iwony Marii Kozłowskiej i Anny
Wojciechowskiej z 29 października 2024 r. „w sprawie dopłat do domów opieki
dla kombatantów, którzy przeżyli obozy koncentracyjne i walczyli z okupantem”, proszę
przyjąć poniższe wyjaśnienia, jakie przedstawiam po konsultacji z Szefem Urzędu do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych, do którego zwróciłam się z prośbą o przekazanie
stosownych informacji, pozostających w jego właściwości.
Przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach
będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2022 poz. 2039,
z późn. zm.) uregulowana została sprawa uprawnień przysługujących kombatantom
oraz osobom represjonowanym.
W myśl przepisów przywołanej ustawy, centralnym organem administracji rządowej
właściwym w sprawach kombatantów oraz osób, które podlegały represjom wojennym
i okresu powojennego, jest Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych,
podległy ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego. Szef Urzędu do
Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wykonuje swoje obowiązki przy pomocy
Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Obowiązującymi przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia
24 lipca 2014 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania, sposobu wykonywania zadań
i organizacji Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. poz. 1022)
ustanowiono, że Urząd ten wykonuje swoje zadania w sposób zmierzający do zapewnienia
kombatantom i ofiarom represji wojennych oraz okresu powojennego niezbędnej pomocy
i opieki, a także należnego im szacunku i pamięci.
Do zakresu działania Urzędu należy, między innymi, współpraca z organami administracji
rządowej i organami samorządu terytorialnego, organizacjami społecznymi,
stowarzyszeniami kombatantów i osób represjonowanych w celu organizowania pomocy
socjalnej oraz opieki zdrowotnej dla kombatantów i innych osób uprawnionych oraz
członków ich rodzin; wydawanie odpowiednich zaświadczeń oraz dokumentów osobom,
którym decyzją Szefa Urzędu zostały przyznane uprawnienia kombatanckie;
opracowywanie i współuczestniczenie w przygotowywaniu projektów aktów normatywnych
w sprawach dotyczących kombatantów i osób represjonowanych.
Przepisy ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji
wojennych i okresu powojennego, zawierają katalog uprawnień o charakterze pieniężnym
i niepieniężnym, rzeczowym, przysługujących kombatantom oraz osobom
represjonowanym.
Zgodnie z przepisami art. 18 ww. ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących
ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, art. 6b ustawy z dnia 31 maja 1996 r.
o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez

-- 1 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), art.
7d ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach
przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym
w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz.
U. z 2021 r. poz. 1774), art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu
pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań
wojennych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1820) oraz art. 12 ustawy z dnia 20 marca 2015 r.
o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów
politycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 906), osoby uprawnione mają m.in. prawo pierwszeństwa
do środowiskowej opieki socjalnej w miejscu zamieszkania oraz uzyskania miejsc w domach
pomocy społecznej, w szczególności w domach przeznaczonych dla kombatantów. Osoby
ubiegające się o miejsce w domu przeznaczonym dla kombatantów przedstawiają
zaświadczenie o przyznaniu uprawnień kombatanckich.
W przypadku otrzymania zgłoszenia od osoby posiadającej uprawnienia kombatanckie
(przyznane np. z tytułu udziału w walkach lub podleganiu represjom podczas II wojny
światowej) dotyczącego warunków pobytu w domu pomocy społecznej, Urząd do Spraw
Kombatantów i Osób Represjonowanych podejmuje odpowiednie działania. Procedura jest
w tym wypadku analogiczna do interwencji podejmowanych w placówkach ochrony zdrowia,
finansowanych ze środków publicznych, z których korzystają kombatanci oraz inne osoby
uprawnione.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r.
poz. 1283), odpłatność za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ponoszona jest do
wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca (ustalanego
indywidulanie dla każdej tego typu placówki). Art. 61 tego aktu stanowi, że obowiązani do
wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu -
w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka - następnie zaś
małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. Stosownie do ust. 2 przywołanego przepisu,
opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
 mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób
małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego
dochodu;
 małżonek, zstępni przed wstępnymi. Zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu
pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium;
w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300%
kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po
wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę
w rodzinie;
 gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości
różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami
wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Z regulacji tych wynika, że obowiązek odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej
obciąża w pierwszej kolejności mieszkańca, a dopiero potem członków rodziny
(w wymienionej kolejności), po nich zaś gminę.
W przypadku ponoszenia odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej
przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, na podstawie art.
103 ust. 2 ustawy, wysokość ponoszonej przez nie odpłatności ustalana jest w umowie

-- 2 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Forma umowy stwarza możliwość
negocjacji i wypracowania kompromisu między stronami, bowiem przy ustalaniu opłaty
brana jest pod uwagę nie tylko wysokość dochodów, ale również możliwości stron. Ponadto
ustawa o pomocy społecznej zawiera też przepisy dopuszczające nieponoszenie odpłatności
za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Obligatoryjnie zwalnia się z ponoszenia
odpłatności na podstawie art. 64a tego aktu. Przywołany przepis dotyczy sytuacji
przedstawienia prawomocnego orzeczenia sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej
nad osobą zobowiązaną albo prawomocnego orzeczenia sądu o skazaniu za umyślne
przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia
opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica.
Przepisy art. 64b ustawy o pomocy społecznej przewidują możliwość zwolnienia Członków
Korpusu Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z ponoszenia opłaty za
pobyt w domu pomocy społecznej, na ich wniosek albo z urzędu, całkowicie lub częściowo.
Przy podejmowaniu decyzji o całkowitym bądź częściowym zwolnieniu członka Korpusu
Weteranów Walk o Niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej z opłaty za pobyt w domu
pomocy społecznej - albo o odmowie zwolnienia - organ bierze pod uwagę możliwości
finansowe i sytuację gminy.
Fakultatywne przesłanki zwolnienia z odpłatności wskazuje z kolei art. 64 ustawy
o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do
wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, można z niej zwolnić
częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu
środowiskowego, w szczególności jeżeli:
 wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku
wsparcia lub innej placówce;
 występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie,
niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski
żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
 małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej,
rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie
orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu
pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo
o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
 osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie
dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do
domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych
obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Katalog zwolnień z odpłatności jest otwarty, na co wskazuje zwrot „w szczególności”.
Ośrodek pomocy społecznej może więc zwolnić osobę z odpłatności także w innych,
niewymienionych w tym przepisie sytuacjach po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu
środowiskowego i ustaleniu sytuacji życiowej osoby zobowiązanej do odpłatności. Decyzję
co do zwolnienia podejmuje kierownik ośrodka pomocy społecznej, do którego należy
wystąpić z odpowiednio uzasadnionym wnioskiem. Na każdym etapie trwającego
postępowania osoba może wystąpić z wnioskiem do ośrodka pomocy społecznej
o zmianę wysokości opłaty.

-- 3 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
W przypadku wydania decyzji administracyjnej ustalającej wysokość odpłatności, stronie
przysługuje prawo odwołania do samorządowego kolegium odwoławczego, a w dalszej
kolejności skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Jak wynika z powyższego, osoby obowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt członka
rodziny w domu pomocy społecznej mają możliwość negocjowania wysokości opłaty,
a w uzasadnionych przypadkach częściowego lub całkowitego zwolnienia z obowiązku jej
ponoszenia.
Jednocześnie informuję, że osoby skierowane do domu pomocy społecznej przed
1 stycznia 2004 r. ponoszą odpłatność w wysokości do 70% swojego dochodu, zaś reszta jej
kwoty dotowana jest z budżetu państwa.
Zgodnie z art. 87 ustawy z dnia 1 października 2024 o dochodach jednostek samorządu
terytorialnego (Dz. U. z 2024 poz. 1572), powiat otrzymuje dotację z budżetu państwa na
mieszkańców domów pomocy społecznej, które prowadzi w ramach zadania własnego lub
których prowadzenie zleca, umieszczonych w tych placówkach na podstawie skierowania
wydanego przed 1 stycznia 2004 roku (tzw. „stare zasady”). Zgodnie z ustawą o pomocy
społecznej, w zależności od sytuacji finansowej domów pomocy społecznej w powiecie,
a także od uzyskanych z tytułu odpłatności za pobyt w placówkach dochodów, wojewoda
może zwiększyć kwotę dotacji dla powiatu do 20%, a w przypadku domów pomocy
społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, w których odpłatności
za pobyt są najniższe, nawet o 50%.
Wojewoda, jako dysponent środków finansowych, w oparciu o przyznany przez Ministra
Finansów na etapie prac nad projektem ustawy budżetowej limit wydatków na zadania
z pomocy społecznej, planuje środki na dofinansowanie bieżącej działalności domów pomocy
społecznej oraz dokonuje zmian w zakresie budżetu. W trakcie roku budżetowego, w miarę
możliwości finansowych, środki na realizację planu wydatków w budżetach wojewodów,
w tym na dofinansowanie utrzymania domów pomocy społecznej oraz na dotacje na
mieszkańców przyjętych na tzw. „starych zasadach”, są uzupełniane. Podział środków rezerw
celowych dokonywany jest w uzgodnieniu z wojewodami. Podkreślić jednak trzeba, że
możliwość przyznania dotacji z budżetu państwa nie zmienia faktu, iż zadanie realizowane
jest jako zdanie własne jednostek samorządu terytorialnego, a sposób ustalania odpłatności
za pobyt w domu pomocy społecznej jest określony jednolicie dla wszystkich mieszkańców
domu. Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej, prowadzenie domów pomocy
społecznej jest zadaniem własnym samorządu gminnego, powiatowego oraz
wojewódzkiego.
Jednostki samorządu terytorialnego gromadzą informacje o własnych zasobach w zakresie
pomocy społecznej i wykorzystują je przy opracowywaniu strategii, planów i projektów
służących zaspokojeniu potrzeb mieszkańców - w tym potrzeb mieszkańców dotyczących
korzystania z usług świadczonych w domach pomocy społecznej. Decyzje w sprawie
tworzenia nowych domów pomocy społecznej należą do jednostek samorządu
terytorialnego odpowiedniego szczebla. Liczba jednostek tego typu oraz liczba
udostępnianych przez nie w poszczególnych województwach miejsc odzwierciedla
zapotrzebowanie na usługi oferowane przez domy pomocy społecznej stwierdzone na
danym terenie, ale też możliwości finansowe samorządu.
Odnosząc się do pytania o dedykowane kombatantom domy pomocy społecznej informuję,
że ośrodki tego typu znajdują się w trzynastu województwach: kujawsko-pomorskim
(w Dobrzejewicach k. Torunia i Ugoszczu), lubelskim (w Biłgoraju i Zielonej Górze), lubuskim
(w Zielonej Górze), łódzkim (w Łodzi), małopolskim (w Miechowie), mazowieckim

-- 4 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
(w Łaziskach, Ostrołęce, Radomiu, Warszawie, Ciechanowie i Legionowie), opolskim
( w Opolu), podkarpackim (w Rzeszowie), podlaskim (w Jaświłach), śląskim
(w Lublińcu i Bytomiu), warmińsko-mazurskim (w Olsztynie), wielkopolskim (w Poznaniu),
zachodniopomorskim (w Bornem Sulinowie i Szczecinie). Zaznaczam, że podopieczni Urzędu
będący kombatantami bądź osobami represjonowanymi w okresie II wojny światowej są
także mieszkańcami wielu innych domów pomocy społecznej na terenie Polski, do których są
kierowani według identycznej procedury, wynikającej z posiadanych uprawnień
ustawowych, to jest z uwzględnieniem wspomnianego powyżej prawa pierwszeństwa do
uzyskania miejsca w domu pomocy społecznej.
Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych realizuje zadania związane
z opieką państwa nad weteranami oraz ofiarami wojny i represji powojennych między innymi
poprzez przyznawanie im oraz innym osobom uprawnionym, znajdującym się w trudnej
sytuacji materialnej i życiowej, pomocy pieniężnej, jednorazowej i okresowej. Część środków
Urząd przekazuje w formie dotacji celowej Związkowi Inwalidów Wojennych RP na pomoc
pieniężną dla kombatantów pobierających rentę inwalidy wojennego lub rentę rodzinną po
inwalidzie wojennym. Na zadanie to, w roku 2024 Urząd otrzymał środki w wysokości 30 600
tys. zł, a w 2025 roku zaplanowano środki w wysokości 35 600 tys. zł.
Należy podkreślić, że wszystkie osoby uprawnione, będące kombatantami bądź osobami
represjonowanymi w okresie II wojny światowej otrzymują, w różnych kwotach, dodatki
pieniężne wypłacane przede wszystkim z emeryturą lub rentą, a finansowane z budżetu
państwa. Według danych z organów rentowych na 30 września 2024 roku było to 123 347
osób, które otrzymywały różne świadczenia (np. dodatek kombatancki, ryczałt
energetyczny, dodatek kompensacyjny i inne). Wsparcie z budżetu państwa obejmuje
ponadto finansowanie dodatkowych przywilejów przysługujących osobom uprawnionym.
W przypadku części z nich, zgodnie z odrębnymi przepisami prawa, pokrywane są koszty
związane z uprawnieniem do bezpłatnego zaopatrzenia w leki.
Urząd współpracuje także z organizacjami i stowarzyszeniami kombatanckimi, podejmując
inicjatywy corocznie ogłaszanych Programów w ramach Otwartych Konkursów Ofert m.in.
na pomoc opiekuńczą dla kombatantów, organizację uroczystości rocznicowych, a także
wydawnictw poświęconych najnowszej historii Polski.
W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej prace rozpoczął Zespół ds. Reformy
Systemu Pomocy Społecznej. Zadaniem zespołu jest weryfikacja dostępności świadczeń
i usług społecznych, analiza sytuacji pracowników systemu pomocy społecznej, ocena
funkcjonowania instytucji całodobowych oraz ich finansowania oraz opracowanie na tej
podstawie propozycji zmian prawnych i innych rekomendacji. Celem jest doprowadzenie do
integracji różnych form wsparcia oraz współpracy pomiędzy instytucjami państwowymi,
samorządami, organizacjami pozarządowymi i lokalnymi społecznościami, co przyczyni się
do zwiększenia skuteczności realizowanych działań pomocowych.
Ponadto informuję, że w ramach reformy A4.6 „Zwiększenie udziału niektórych grup w rynku
pracy poprzez rozwój systemu opieki długoterminowej”, ujętej w Krajowym Planie
Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO), planowana jest reforma systemu opieki
długoterminowej w Polsce, za którą odpowiadają resorty podległe Ministrowi Rodziny,
Pracy i Polityki Społecznej oraz Ministrowi Zdrowia, przy koordynacyjnym wsparciu
Ministra do spraw Polityki Senioralnej.
Podstawę do dalszej realizacji reformy stanowią rekomendacje zawarte w raporcie
z przeglądu systemu opieki długoterminowej w Polsce. Rekomendacje zawarte w raporcie

-- 5 of 6 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzin
powinny być drogowskazem dla dalszych działań, w tym dla odpowiedniej koordynacji
świadczeń opieki zdrowotnej i usług pomocy społecznej. Ponadto, w ramach
Międzyresortowego Zespołu do spraw systemowych rozwiązań związanych z opieką nad
osobami starszymi, działającego pod przewodnictwem Ministra do spraw Polityki
Senioralnej, powołana została Grupa do spraw opieki długoterminowej, która również
pracuje nad rozwiązaniami w tym obszarze, koordynując działania poszczególnych resortów
podejmowane w zakresie reformy opieki długoterminowej.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Katarzyna Nowakowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 6 of 6 --