Interpelacja w sprawie funkcjonowania Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych
Treść wystąpienia poselskiego
Interpelacja nr 5625
do ministra infrastruktury
w sprawie funkcjonowania Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych
Zgłaszający: Anita Kucharska-Dziedzic
Data wpływu: 20-10-2024
Szanowny Panie Ministrze,
Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych jest jednym z działań ujętych w aktualizacji planów gospodarowania wodami i stanowi realizację wymagań Ramowej Dyrektywy Wodnej. Stanowi tym samym odpowiedź na pilne potrzeby poprawy stanu wód powierzchniowych w Polsce.
Głównym celem wdrożenia programu miało być wskazanie krytycznych obszarów pilnie wymagających renaturyzacji, w których działania renaturyzacyjne, przyczyniające się do przywrócenia ciekom i zbiornikom wodnym, w mniejszym lub większym stopniu przekształconym przez człowieka, stanu zbliżonego do naturalnego, powinny zostać zrealizowane w pierwszej kolejności.
Coraz wyraźniejszy jest głos naukowców wskazujący, że renaturyzacja wód powierzchniowych jest działaniem koniecznym i kluczowym z punktu widzenia zwiększenia retencji naturalnej. Według ekspertów należy ją realizować za pomocą środków mających na celu ochronę zasobów wodnych przez przywracanie lub utrzymanie naturalnych ekosystemów. Potrzebę takich działań widzimy każdego dnia, nie tylko w okresach suszy hydrologicznej. Tylko one w znacznym stopniu mogą przyczynić się do zmniejszenia strat ponoszonych przez społeczeństwo, środowisko i gospodarkę kraju na skutek zmian klimatu, stanowiąc jedną z możliwości adaptacji do zmian klimatu.
W 2020 r. zakończono opracowanie krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych. Miał on obejmować poprawę retencji korytowej, dolinowej, normalizację stosunków wodnych w zlewni, renaturalizację mokradeł i torfowisk, przywracanie ciągłości i różnorodności hydromorfologicznej cieków i jezior. Działania te miały wpłynąć na poprawę odporności, czyli adaptację ekosystemów i ciągłość dostarczanych przez nie usług ekosystemowych oraz na zmniejszenie ryzyka powodziowego i łagodzenie skutków suszy.
Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych stanowił punkt wyjścia do zaplanowania na potrzeby drugiej aktualizacji planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy działań prośrodowiskowych z zakresu poprawy stanu hydromorfologicznego wód powierzchniowych. Niestety w 2020 roku prace nad tym programem stanęły.
W związku z powyższym i coraz większym ryzykiem zaprzepaszczenia dotychczas przeprowadzonych badań i analiz zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
Czy ministerstwo będzie realizowało Krajowy program renaturyzacji wód powierzchniowych w zakresie ustalonym w 2020 roku? Jeżeli tak, jakie działania zostaną podjęte w tym obszarze w najbliższych miesiącach?
Głównym celem Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych było zaproponowanie obszarów, w których działania renaturyzacyjne powinny zostać zrealizowane w pierwszej kolejności. Czy przeprowadzone w przeszłości badania pilotażowe, którymi objęto 17 przypadków rzecznych, 5 jeziornych i po jednym przypadku dla wód przejściowych i przybrzeżnych, będą kontynuowane na tych zbiornikach i ciekach? Jeżeli tak, w jakim terminie zostaną one zrealizowane i jaki zakres prac będą obejmować?
Czy jezioro Rudno, zwane również Jeziorem Jesieńskim, położone na terenie województwa lubuskiego i województwa wielkopolskiego, pierwotnie włączone do działań w ramach Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych, nadal podlega temu programowi? Jeżeli tak, jakie działania służące poprawie stanu hydromorfologicznego tego jeziora zostały podjęte?
Jezioro, o którym mowa w pytaniu 3, wymaga przeprowadzenia pilnych prac zapobiegających m.in. dalszej eutrofizacji jeziora, rozwojowi organizmów fitoplanktonowych, wyczerpywaniu się zasobów tlenu i wzrostowi ładunku pierwiastków biogennych. Czy w ramach programów związanych z działaniami renaturyzacyjnymi to jezioro może liczyć na jakąkolwiek pomoc i podjęcie działań zmierzających do uregulowania jego stanu fizykochemicznego?
Które jednostki są odpowiedzialne za realizację Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych? Ze środków których programów rządowych realizowane są zadania w ramach tego programu?
Z poważaniem
dr Anita Kucharska-Dziedzic
Posłanka na Sejm RP
Podsekretarz stanu Przemysław Koperski
Odpowiedź wysoce rzeczowa – zawiera liczne dane twarde, kwoty, daty lub bezpośrednie odniesienie do zadanych pytań.
- Wymienia precyzyjne daty lub terminy (2)
- Resort odnosi się punkt po punkcie do pytań posła
Pełna treść wyekstrahowana z załącznika PDF (odpowiedź urzędowa)
7984 znakówkancelaria@mi.gov.pl ul. Chałubińskiego 4/6
www.gov.pl/web/infrastruktura 00-928 Warszawa
Znak pisma: DGW-6.054.2.2024
Warszawa, 27 grudnia 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
poniżej przekazuję odpowiedź na Interpelację nr 5625 z dnia 29 października 2024 r. Pani
Anity Kucharskiej-Dziedzic, poseł na Sejm RP, w sprawie funkcjonowania Krajowego
programu renaturyzacji wód powierzchniowych.
1. Czy Ministerstwo będzie realizowało Krajowy program renaturyzacji wód
powierzchniowych w zakresie ustalonym w 2020 roku? Jeżeli tak, jakie działania
zostaną podjęte w tym obszarze w najbliższych miesiącach?
Opracowanie, na zlecenie PGW Wody Polskie, Krajowego programu renaturyzacji wód
powierzchniowych (KPRWP) stanowiło jedno z działań wynikających z aktualizacji planów
gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy (aPGW), zawartych w aktualizacji
Programu wodnośrodowiskowego kraju (aPWŚK). W oparciu o rozwiązania
zaproponowane w KPRWP zaplanowano na potrzeby drugiej aktualizacji planów
gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy (IIaPGW) działania prośrodowiskowe
z zakresu poprawy stanu hydromorfologicznego wód powierzchniowych. Tym samym
należy zaznaczyć, że KPRWP stanowi opracowanie zawierające propozycje rozwiązań
z zakresu renaturyzacji, natomiast Plany gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy
są prawnie obowiązującymi dokumentami przyjmowanymi rozporządzeniem ministra
właściwego do spraw gospodarki wodnej. Plany gospodarowania wodami stanowią
podstawę podejmowania decyzji kształtujących stan zasobów wodnych i zasady
gospodarowania nimi w przyszłości. Co istotne, plany te są poddawane przeglądowi
i aktualizacji cyklicznie co 6 lat, co zapewnia możliwość analizy i weryfikacji zadań w nim
zawartych.
Na potrzeby aktualnie obowiązujących planów gospodarowania wodami na obszarach
dorzeczy (IIaPGW), przyjętych w 2023 r. w drodze rozporządzeń Ministra Infrastruktury
i opublikowanych w Dzienniku Ustaw (dostępnych na stronie:
https://www.apgw.gov.pl/pl/III-cykl-informacje-ogolne), dla poszczególnych jednolitych
części wód powierzchniowych (JCWP) zaplanowano szereg działań naprawczych
ukierunkowanych na poprawę stanu wód.
Zaproponowane potencjalne rozwiązania z KPRWP wymagały na etapie prac nad IIaPGW
szczegółowej weryfikacji – m. in. w kontekście wpływu na ryzyko powodziowe,
w powiązaniu z wodami podziemnymi oraz obszarami chronionymi, jak również w celu
zdiagnozowania przyczyn złego stanu wód (nie zawsze o złym stanie decydowały presje
hydromorfologiczne, ale również wskaźniki fizykochemiczne lub chemiczne). Kluczowe
znaczenie miały także ramy czasowe (6-letni cykl planistyczny), jak i ograniczenia
finansowe związane z wdrażaniem działań renaturyzacyjnych. Ostatecznie w ramach II
-- 1 of 3 --
2
aPGW włączono działania służące poprawie stanu hydromorfologicznego dla tych JCWP,
dla których presje hydromorfologiczne są znaczące, czyli spowodują ryzyko nieosiągnięcia
celów środowiskowych JCWP lub obszarów chronionych. Zaplanowano m. in. ponad 2 tys.
działań mających na celu poprawę warunków hydromorfologicznych rzek i potoków,
w tym ponad 1,5 tys. działań naprawczych dla obszarów chronionych w zakresie
utrzymania naturalnego charakteru koryta, za których realizację odpowiadają jednostki
sprawujące nadzór nad obszarami chronionymi oraz ponad 500 działań o charakterze
renaturyzacyjnym, za których wdrożenie odpowiadają jednostki PGW Wody Polskie.
Wśród nich znalazły się działania polegające na realizacji programu renaturyzacji dla
obszarów priorytetowych wskazanych w KPRWP.
2. Głównym celem Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych było
zaproponowanie obszarów, w których działania renaturyzacyjne powinny zostać
zrealizowane w pierwszej kolejności. Czy przeprowadzone w przeszłości badania
pilotażowe, którymi objęto 17 przypadków rzecznych, 5 jeziornych i po jednym
przypadku dla wód przejściowych i przybrzeżnych, będą kontynuowane na tych
zbiornikach i ciekach? Jeżeli tak, w jakim terminie zostaną one zrealizowane i jaki
zakres prac będą obejmować?
Pilotażem, przeprowadzonym na potrzeby opracowania KPRWP, objęto obszary
reprezentujące możliwie jak najbardziej zróżnicowane przypadki, m.in. pod względem:
kategorii wód, typologii abiotycznej, zagospodarowania terenu, jak i rodzaju presji
antropogenicznych. W ramach II aPGW, dla kategorii pn. „Poprawa warunków
hydromorfologicznych rzek i potoków” (dla wód rzecznych) oraz pn. „Indywidualne
programy poprawy stanu JCWP” (dla wód jeziornych) zaplanowano działanie polegające
na realizacji programu renaturyzacji dla obszaru priorytetowego wskazanego w KPRWP
dla tych jednolitych części wód powierzchniowych (JCWP), dla których presje
hydromorfologiczne są znaczące, czyli spowodują ryzyko nieosiągnięcia celów
środowiskowych JCWP.
Zgodnie z harmonogramem II aPGW, ww. działanie powinno zostać zrealizowane do
końca 2027 r., zgodnie z zakresem wskazanym w KPRWP (Raporty pilotażowe stanowią
jeden z załączników KPRWP).
3. Czy jezioro Rudno, zwane również Jeziorem Jesieńskim, położone na terenie
województwa lubuskiego i województwa wielkopolskiego, pierwotnie włączone do
działań w ramach Krajowego programu renaturyzacji wód powierzchniowych, nadal
podlega temu programowi? Jeżeli tak, jakie działania służące poprawie stanu
hydromorfologicznego tego jeziora zostały podjęte?
Zgodnie z metodyką zestawu działań II aPGW, zaplanowane do wdrożenia w cyklu
planistycznym 2022-2027 działania zweryfikowano w zakresie ich wpływu na możliwość
likwidacji/redukcji presji znaczących zidentyfikowanych w danej JCWP. W przypadku
jeziora Rudno (kod JCWP: LW10015) presją determinującą stan wód jest presja na
elementy chemiczne. Z uwagi na powyższe, dla tej JCWP zaplanowano działania pn.:
a) „Kontrola przestrzegania warunków stosowania środków ochrony roślin” (kod
działania IIaPGW: LWP_02.01) – działanie kontrolne Wojewódzkiego Inspektora
Ochrony Roślin i Nasiennictwa (WIORiN Poznań, WIORiN Gorzów Wielkopolski);
-- 2 of 3 --
3
b) „Aktualizacja programu ochrony środowiska pod kątem poprawy efektywności
dotyczącej ograniczania dopływu zanieczyszczeń do JCWP” (kod działania IIaPGW:
LWP_08.01) – działania własne JST (Urząd Marszałkowski Województwa
Wielkopolskiego, Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego; powiat
nowosolski, powiat zielonogórski, powiat wolsztyński; gmina Kargowa, gmina
Wolsztyn, gmina Kolsko);
c) „Kontrola gospodarowania wodami oraz przeglądy pozwoleń wodnoprawnych” (kod
działania IIaPGW: LWP_09.01) – działania kontrolne GIOŚ / PGW Wody Polskie
(Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej we Wrocławiu, Zarząd Zlewni w Zielonej
Górze, Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w Poznaniu, Wojewódzki
Inspektorat Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim).
4. Jezioro, o którym mowa w pyt. 3, wymaga przeprowadzenia pilnych prac
zapobiegających m.in. dalszej eutrofizacji jeziora, rozwojowi organizmów
fitoplanktonowych, wyczerpywania się zasobów tlenu i wzrostowi ładunku
pierwiastków biogennych. Czy w ramach programów związanych z działaniami
renaturyzacyjnymi jezioro to może liczyć na jakąkolwiek pomoc i podjęcie działań
zmierzających do uregulowania jego stanu fizykochemicznego?
Odpowiedź na przedmiotowe pytanie została udzielona w odpowiedzi na pytanie
numer 3.
5. Jakie jednostki odpowiedzialne są za realizację Krajowego programu renaturyzacji
wód powierzchniowych? Ze środków których programów rządowych realizowane
są zadania w ramach tego programu?
W IIaPGW za wdrażanie działań związanych wskazanych w Programie renaturyzacji
(KPRWP) odpowiadają poszczególne jednostki PGW Wody Polskie oraz Wielkopolski
Park Narodowy i Urząd Morski w Szczecinie, natomiast jako potencjalne źródła
finansowania tych działań wskazano zarówno środki własne, jak i środki Unii
Europejskiej.
Z wyrazami szacunku,
Dokument podpisany elektronicznie przez:
Z upoważnienia Ministra Infrastruktury
Przemysław Koperski
Podsekretarz Stanu
-- 3 of 3 --