Telefon: (+48) 22 369 29 00 ul. Wawelska 52/54, 00-922 Warszawa
info@klimat.gov.pl Ministerstwo Klimatu i Środowiska
www.gov.pl/klimat
Działamy zgodnie z EMAS - zarządzając instytucją, dbamy o środowisko
Podsekretarz Stanu
Główny Konserwator Przyrody
Mikołaj Dorożała
DOP-OZP.050.6.2024.ŁR
3464122.13657931.11065281
Warszawa, 14-11-2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszalek Sejmu RP
Szanowny Panie Marszałku,
W odpowiedzi na interpelację Pana Posła Krzysztofa Piątkowskiego (nr K10INT5594) ws.
ochrony różnorodności biologicznej, poniżej przedstawiam odpowiedzi na zadane pytania.
1. Jakie nowe projekty rząd planuje w najbliższych latach, aby skutecznie chronić
bioróżnorodność na terenach chronionych oraz poza nimi?
Resort klimatu i środowiska przygotował razem z resortem finansów projekt ustawy
o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (JST). Ustawa zacznie obowiązywać na
początku 2025 roku. Jej przepisy zawierają zmiany w finansowaniu samorządów przez
wprowadzenie nowego systemu ich finansowania. System ten wprowadza pojęcie potrzeb
finansowych JST, wśród których znalazły się potrzeby ekologiczne, które będą elementem
kalkulacyjnym do ustalenia subwencji ogólnej z budżetu państwa. Subwencja ekologiczna
będzie przysługiwała samorządom, na których terenie znajdują się obszary o szczególnych
walorach przyrodniczych prawnie chronione tj. parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki
krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, strefy ochrony krajobrazu, czy obszary
Natura 2000. Wielkość potrzeb ekologicznych będzie zależała od powierzchni form ochrony
przyrody oraz stawki ustalonej dla danej formy ochrony przyrody. Dlatego wysokość
subwencji będzie uzależniona od typu formy ochrony przyrody– im wyższa forma ochrony,
tym zostało przewidziane przez projektodawców wyższe wsparcie finansowe dla
samorządów. Dodatkowym celem projektowanych przepisów jest zachęcenie samorządów
do tworzenia nowych form ochrony przyrody i przez to zwiększania bioróżnorodności na
swoich terenach. Zaproponowane wsparcie samorządów powinno skutecznie ograniczyć
bariery w przyszłym rozwoju i tworzeniu obszarów o dużej bioróżnorodności, co w dłuższej
perspektywie powinno przyczynić się do zrównoważonego rozwoju kraju.
Podjęto również działania związane z przygotowaniem krajowego programu ochrony
bioróżnorodności zgodnie z art. 111 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 roku o ochronie
przyrody pn. Programu ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności biologicznej
w Polsce z perspektywą do 2030 roku. Przedmiotem dokumentu jest opracowanie założeń
i celów ochrony bioróżnorodności dla Polski zgodnie z aktualnymi globalnymi, unijnymi
i krajowymi dokumentami strategicznymi, określającymi kierunki niezbędne do podjęcia
działań w celu kompleksowej ochrony i zrównoważonego użytkowania różnorodności
biologicznej. Program opiera się o diagnozę aktualnej sytuacji w zakresie ochrony
różnorodności biologicznej w Polsce na podstawie danych dostępnych z państwowego
monitoringu środowiska pochodzących z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska,
Generalnego Inspektora Ochrony Środowiska i Europejskiej Agencji Środowiskowej.

-- 1 of 5 --

Program będzie zawierał cele strategiczne i szczegółowe oraz zadania realizujące cele
szczegółowe dla ochrony bioróżnorodności w Polsce. W programie zostaną wskazane liczne
zagadnienia odnoszące się do ochrony bioróżnorodności m.in. skuteczne zarządzanie
obszarami objętymi formami ochrony przyrody oraz efektywna ochrona siedlisk i gatunków
w szczególności objętych ochroną gatunkową oraz chronionych w ramach obszarów Natura
2000 czy skuteczne planowanie przestrzenne i zrównoważone zagospodarowanie
przestrzenne, sprzyjające ochronie bioróżnorodności.
Prowadzone są również prace związane z przygotowaniem kompleksowej nowelizacji
ustawy o ochronie przyrody dotyczącej:
 parków narodowych, polegającej na doprecyzowaniu kwestii zakazów w parkach
narodowych i rezerwatach przyrody oraz odstępstw i uporządkowanie kwestii
udostępniania tych form ochrony,
 wzmocnienia ochrony prawnej drzew w gminach,
 wprowadzenie społecznej inicjatywy w ochronie przyrody za pomocą rezerwatów
przyrody i użytków ekologicznych oraz zespołów przyrodniczo- krajobrazowych,
 zmian w systemie wyznaczania i planowania ochrony obszarów Natura 2000,
 zmiany związanej z możliwością tworzenia obszarów ochronnych na terenie dwóch
województw lub gmin,
 kwestii sprawowania nadzoru nad obszarami chronionymi,
 delegacji ustawowej dla fakultatywnego rozporządzenia określającego wymogi do
ustalenia form ochrony przyrody, w szczególności sposób określenia granic obszaru
w formie cyfrowej,
 sankcji administracyjnej w związku z naruszeniem zakazów obowiązujących
w formach ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1–4, lub
obowiązujących w stosunku do form ochrony przyrody, o których mowa w art. 6 ust.
1 pkt 6–10,
 działań ochronnych i badań na terenach prywatnych polegających na wprowadzeniu
obowiązku udostepnienia nieruchomości: w celu badań naukowych w zakresie
badań naukowych w zakresie ochrony przyrody, inwentaryzacji zasobów
przyrodniczych lub oceny ich stanu, a także monitoringu przyrodniczego, o którym
mowa w art. 112 ustawy o ochronie przyrody, realizowanych przez organy ochrony
przyrody i organy Inspekcji Ochrony Środowiska lub przez inne podmioty na
podstawie upoważnienia tych organów oraz w celu przeprowadzenia działań, o
których mowa w art. 60 ust. 2 (działania dla gatunków) lub 60a (działania dla
siedlisk), polegających na wykoszeniu użytków zielonych, usunięciu drzew lub
krzewów z użytków zielonych lub usuwaniu gatunków inwazyjnych.
Trwają również przygotowania do rozpoczęcia prac nad opracowaniem Krajowego Planu
Odbudowy Zasobów Przyrodniczych, do którego Polska została zobowiązana wskutek
wejścia w życie unijnego rozporządzenia z dnia 24 czerwca 2024 roku w sprawie odbudowy
zasobów przyrodniczych (Nature Restoration Law).
2. Czy przewiduje się rozszerzenie obecnych form ochrony przyrody, np. poprzez
tworzenie nowych parków narodowych lub rezerwatów przyrody?
Kilka miesięcy temu w Ministerstwie Klimatu i Środowiska zostały podjęte prace związane
z utworzeniem parku narodowego w Dolinie Dolnej Odry. Wszelkie rozwiązania będą
wypracowywane w procesie partycypacyjnym przez zainteresowane strony, w tym przez
przedstawicieli lokalnych samorządów i podmioty prowadzące na tym obszarze działalność.
Ostateczny projekt dotyczący utworzenia parku narodowego w Dolinie Dolnej Odry
zostanie także poddany konsultacjom publicznym w ramach procedury legislacyjnej.

-- 2 of 5 --

Aktualnie trwają rozmowy z przedstawicielami jednostek samorządu terytorialnego, na
obszarze których planowane jest utworzenie parku narodowego.
Warto podkreślić, że utworzenie lub powiększenie parku narodowego jest procesem
wieloetapowym, wymagającym m.in. określenia granic parku narodowego i jego otuliny,
własności działek wchodzących w obszar projektowanego parku narodowego, rodzajów
użytków gruntowych oraz wartości przyrodniczych i rodzajów działań ochronnych, które są
niezbędne do ich zachowania. W procesie tworzenia parków narodowych niezwykle ważna
jest także współpraca jednostek samorządu terytorialnego z administracją rządową. Decyzje
o utworzeniu lub powiększeniu parku narodowego muszą uwzględniać zarówno potrzeby
ochrony przyrody, jak i potrzeby lokalnych społeczności. Tworzenie parków narodowych
oraz ich powiększanie musi być realizowane we współpracy i przy zaangażowaniu lokalnych
społeczności. Chroniąc przyrodę, w tym tworząc lub powiększając parki narodowe niezwykle
ważne jest aby budować wzajemne porozumienie i zwiększać akceptację dla idei ochrony
przyrody i idei parków narodowych w społeczeństwie. Nie ma bowiem skutecznej ochrony
przyrody bez akceptacji społecznej.
Odnośnie do nowych rezerwatów przyrody należy wskazać, iż Generalna Dyrekcja Ochrony
Środowiska oraz regionalne dyrekcje ochrony środowiska prowadzą aktualnie prace nad
utworzeniem takich obszarów. Przy regionalnych dyrekcjach ochrony środowiska zostały
powołane zespoły robocze, w których skład wchodzą specjaliści z regionalnych dyrekcji
lasów państwowych oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, przy udziale ekspertów
z organizacji pozarządowych. Zespoły te zajmą się analizą obecnie zbieranej dokumentacji
przyrodniczej, która jest niezbędna do tworzenia nowych rezerwatów. Po analizie
wszystkich argumentów przemawiających za utworzeniem w danym miejscu rezerwatu
przyrody, a zwłaszcza po analizie dokumentacji, sporządzona zostanie przez zespoły RDOŚ-
RDLP, z udziałem ekspertów z organizacji pozarządowych, ostateczna lista planowanych
rezerwatów. Zespoły, analizując dokumentację i zasadność utworzenia rezerwatu przyrody
na danym terenie, będą przede wszystkim sprawdzać przesłanki wynikające z art. 13 ust. 1
Ustawy o ochronie przyrody. Zgodnie z bowiem z zapisami ustawy rezerwat przyrody
powinien obejmować obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym,
ekosystemy, ostoje i siedliska przyrodnicze, a także siedliska roślin, siedliska zwierząt
i siedliska grzybów oraz twory i składniki przyrody nieożywionej, wyróżniające się
szczególnymi wartościami przyrodniczymi, naukowymi, kulturowymi lub walorami
krajobrazowymi.
3. Jakie działania podejmuje rząd, aby zredukować presję urbanizacji i rolnictwa na
zagrożone gatunki?
Odpowiedź na powyższe pytanie generalnie wiąże się z działaniami wskazanymi
w odpowiedzi na pytanie 1. Szczególnie istotne wydaje się być tu właściwe przeprowadzenie
prac nad przygotowaniem krajowego planu odbudowy zasobów przyrodniczych, jak również
opracowanie krajowego programu ochrony bioróżnorodności. Ponadto działania
podejmowane w oparciu o obowiązujące dokumenty planistyczne dla obszarów Natura 2000
oraz parków narodowych i rezerwatów przyrody w znacznej części dotyczą ochrony
gatunków roślin i zwierząt, także np. na terenach rolniczych. Podkreślić jednak należy, iż
w przeciwieństwie do terenów leśnych, które w znacznym stopniu nadzorowane są przez
służby podległe ministrowi właściwemu ds. środowiska, tereny rolnicze to w większości
tereny prywatne gdzie ewentualne działania zmierzające do ochrony (także gatunków
zwierząt i roślin) może odbywać się poprzez system zachęt w ramach istniejących dopłat
rolno-środowiskowo-klimatycznych, zaś na terenach miejskich funkcje organów ochrony
przyrody pełnią władze samorządowe.

-- 3 of 5 --

4. Czy planowane są inicjatywy dotyczące edukacji społeczeństwa na temat roli
bioróżnorodności oraz konsekwencji jej utraty?
Ministerstwo Klimatu i Środowiska realizuje szereg inicjatyw dotyczących edukacji
społeczeństwa na temat roli różnorodności biologicznej. Obecnie realizowana jest kampania
skierowana do dzieci w wieku 4-9 lat, a jej celem jest rozwijanie wiedzy dzieci nt.
różnorodności biologicznej i uwrażliwienie ich na konieczność dbania o otaczającą przyrodę.
Kampania przewiduje m.in. działania skierowane do nauczycieli i rodziców, tj. scenariusze
lekcji, warsztaty. Wśród działań z tej tematyki zaplanowane są również wydarzenia
plenerowe, podczas których edukujemy nt. roli bioróżnorodności w życiu każdego z nas.
W ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji, MKiŚ proceduje kwalifikację
wolnorynkową Edukator na rzecz bioróżnorodności. Po zakończeniu procesu możliwe
będzie powoływanie Jednostek Certyfikujących oraz szkolenie i certyfikowanie osób
specjalizujących się w prowadzeniu działań edukacyjnych z zakresu edukacji
o bioróżnorodności, w ramach systemu ZSK. Planowane zakończenie prac nad kwalifikacją
to 1 kwartał 2025 roku.
Ministerstwo Klimatu i Środowiska prowadzi też prace nad Strategicznym planem działań
w zakresie edukacji ekologicznej. To dokument, który będzie prezentować ramy
wdrożeniowe działań z obszaru edukacji ekologicznej, w tym klimatycznej, uwzględniających
treści dotyczące ochrony środowiska i klimatu ujęte w Polityce Ekologicznej Państwa 2030.
Strategiczny Plan ma m.in. określić priorytetowe obszary w zakresie edukacji ekologicznej,
w tym tematykę różnorodności biologicznej. Ma także wspierać włączanie tematyki
ekologicznej (w tym bioróżnorodności), do edukacji formalnej w szkołach. Dokument będzie
także wspierał działalność edukacyjną na obszarach przyrodniczo cennych, jak Parki
Narodowe, Parki Krajobrazowe, rezerwaty przyrody etc. Planowane zakończenie prac nad
dokumentem to koniec 2025 roku.
Warto również wskazać, iż MKiŚ zorganizuje w listopadzie 2024 konferencję pt.: „Terenowa
edukacja przyrodnicza dzieci i młodzieży”. Celem konferencji jest przygotowanie nauczycieli
do prowadzenia edukacji przyrodniczej w terenie, tj. w lasach, parkach, na skwerach czy
w przyszkolnych ogrodach. Poruszane podczas konferencji zagadnienia to:
 Inspirująca edukacja – jak aktywnie uczyć o różnorodności biologicznej.
 Środowisko przyrodnicze w najbliższej okolicy szkoły. Jak je wykorzystać?
 Czym jest czwarta przyroda? Potencjał roślinności ruderalnej, która odradza się i
rozwija nawet na najbardziej zniszczonych przez człowieka terenach.
 Wykorzystanie potencjału parków miejskich w edukacji nt. różnorodności
biologicznej.
 Turystyka przyrodnicza i edukacja w parkach narodowych na przykładzie
Tatrzańskiego Parku Narodowego.
 Etyka środowiskowa „Leave No Trace”.
Z wyrazami szacunku
Mikołaj Dorożała
Podsekretarz Stanu
Ministerstwo Klimatu i Środowiska
/ – podpisany cyfrowo/

-- 4 of 5 --

Do wiadomości:
Departament Spraw Parlamentarnych w KPRM

-- 5 of 5 --