+48 22 52 12 888 Al. Ujazdowskie 11
kontakt@ms.gov.pl 00-950 Warszawa P-33
www.gov.pl/sprawiedliwosc
Sekretarz Stanu
Arkadiusz Myrcha
BK-VII.0520.356.2024
Warszawa, 26 listopada 2024 r.
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
przekazuję odpowiedź na interpelację nr 5566 skierowaną do Ministra Sprawiedliwości
przez Panią posłankę Monikę Rosę w sprawie braku orzekania środków karnych przez sądy
powszechne w sprawach przestępstw przeciwko wolności seksualnej na szkodę osoby
małoletniej.
Na wstępie należy podkreślić, że każda sprawa dotycząca krzywdy dzieci jest przez
Ministerstwo Sprawiedliwości traktowana ze szczególną troską i uwagą. Nie ulega
wątpliwości, że dobro dziecka musi pozostawać wartością nadrzędną. Należy jednak
pamiętać, że Ministerstwo Sprawiedliwości jest zobowiązane do działania w granicach
i na podstawie obowiązującego prawa. Nie może wykraczać poza kompetencje przyznane
Ministrowi Sprawiedliwości. W odniesieniu do działalności sądów powszechnych są to
kompetencje nadzorcze, szczegółowo uregulowane w ustawach. Działania nadzorcze
nie mogą wkraczać w sferę orzeczniczą sądów, w której sędziowie są niezawiśli, a sądy
niezależne.
W zakresie objętej sferą orzekania kontrola zgodności z prawem odbywa się poprzez
środki procesowe i kontrolę instancyjną. W tym zakresie ustawowe uprawnienia posiada
prokuratura. W postępowaniach karnych prokuratorzy występują w charakterze

-- 1 of 5 --

2
oskarżycieli publicznych. Problematyka poruszona przez Panią posłankę jest znana
Prokuraturze Krajowej. Prokuratura podejmuje w tym zakresie działania zaradcze, opisane
poniżej.
Ad 1, 2
Zgodnie z art. 41 § 1a Kodeksu karnego, sąd ma obowiązek orzec zakaz zajmowania
wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub określonych zawodów
albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich
lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio, w razie skazania:
1) na karę pozbawienia wolności za umyślne przestępstwo przeciwko życiu
lub zdrowiu na szkodę małoletniego,
2) za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę
małoletniego.
Brak tego obligatoryjnego rozstrzygnięcia w wyroku skazującym stanowi rażącą obrazę
art. 41 § 1a k.k. i może być podnoszony, jako zarzut zarówno w postępowaniu
apelacyjnym, jak i kasacyjnym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2023 r. I KK
132/23).
Można wskazać szereg rozstrzygnięć Sądu Najwyższego, w których Sąd Najwyższy uchylił
wyroki „w zakresie braku rozstrzygnięcia o środku karnym z art. 41 § 1a zd. II KK”
(np. wyrok SN z 4 września 2024 r. III KK 76/24, z 17 lipca 2024 r. I KK 172/24,
z 26 marca 2024 r. I KK 55/24).
Prokuratorzy, działając w roli oskarżycieli publicznych, mają możliwość wniesienia
w takich przypadkach apelacji. Z kolei do Departamentu Postępowania Sądowego
Prokuratury Krajowej wpływają wnioski stron postępowań karnych o wywiedzenie kasacji
od prawomocnych orzeczeń, obarczonych tego rodzaju uchybieniem. Kasacje
nadzwyczajne kierowane są w tego typu sprawach zazwyczaj nie zawierają tylko zarzutu
naruszenia art. 41 § 1a zd. drugie k.k. (względnie art. 41 § 1a pkt 2 k.k.), ale również
naruszenia art. 343 § 6 i 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 lub 2 k.p.k., względnie innych

-- 2 of 5 --

3
przepisów prawa procesowego, których obraza doprowadziła do braku rozstrzygnięcia
w przedmiocie obligatoryjnego środka karnego.
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Prokuraturę Krajową można stwierdzić,
że w 2023 r. wywiedziono z tego powodu nie mniej niż 24 kasacje nadzwyczajne,
natomiast w roku 2024 nie mniej niż 32 kasacje nadzwyczajne. Nie wszystkie z nich zostały
już rozpoznane przez Sąd Najwyższy, niemniej wśród tych już rozpoznanych
nie odnotowano przypadku nieuwzględnienia nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Ad 3
W załączeniu przekazuję dane statystyczne dotyczące liczby osób dorosłych skazanych
prawomocnie za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności stypizowane
w Rozdziale XXV Kodeksu karnego, wobec których orzeczono środki karne obok kary
zasadniczej w latach 2018-2020. Dane ogólnopolskie za lata 2021-2023 nie zostały jeszcze
opracowane.
Ad 4 i 5
Prokurator Generalny Adam Bodnar 29 sierpnia 2024 r. wydał wytyczne dla prokuratorów
w sprawie zasad postępowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury
w zakresie prowadzenia spraw o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej
i obyczajności na szkodę małoletnich z rozdziału XXV Kodeksu karnego.
W wytycznych podkreślono m.in., że wnioski dotyczące kary powinny być adekwatne
do stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz uwzględniać dyrektywy wymiaru kary
określone w art. 53 k.k., rodzaj oraz rozmiar ujemnych następstw czynu, a zwłaszcza
cierpienia fizyczne i psychiczne małoletniego oraz potrzebę kształtowania świadomości
prawnej społeczeństwa. Z kolei wnioski o orzeczenie środków karnych o charakterze
obligatoryjnym, tj. wyszczególnionych w art. 41 § 1a i 1b k.k. i w art. 41 § 2 i 3a k.k.
powinny być sprecyzowane przy uwzględnieniu okoliczności sprawy i dobra małoletniego.

-- 3 of 5 --

4
Z pełną treścią wytycznych można się zapoznać na stronie internetowej Prokuratury
Krajowej: https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/2024-rok4
Dodatkowo, I Zastępca Prokuratora Generalnego Prokurator Krajowy Dariusz Korneluk,
wykonując założenia Krajowego Planu Przeciwdziałania Przestępstwom Przeciwko
Wolności Seksualnej i Obyczajności na Szkodę Małoletnich, pismem z 15 lipca 2024 r.,
zobowiązał prokuratorów regionalnych do przeprowadzania corocznych badań aktowych
lub lustracji spraw o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę
małoletnich. Badania aktowe będą obejmowały m.in. ocenę wniosku prokuratora
w przedmiocie wymiaru kary i środków karnych oraz wyroku sądowego, a także będą
zawierały propozycje co do ewentualnych zaleceń bądź instrukcji. Roczne sprawozdania
z przeprowadzonych badań będą przekazywane do Departamentu Postępowania
Przygotowawczego Prokuratury Krajowej do 31 marca kolejnego roku.
Z kolei Dyrektor Departamentu Postępowania Sądowego Prokuratury Krajowej
28 października 2024 r. skierował do wszystkich prokuratorów regionalnych pismo,
wskazujące na uchybienia w zakresie: braku stosownej reakcji prokuratorów
na zaniechanie orzekania przez sądy, wobec sprawców skazanych za przestępstwa
przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności wobec małoletniego, środka karnego
w postaci zakazu zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania
wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem,
edukacją, leczeniem małoletnich lub opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio.
W piśmie dodatkowo zwrócono uwagę na przypadki braku należytej reakcji na wadliwe
postulaty osób oskarżonych o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej
lub obyczajności wobec małoletniego, dotyczące skazania w trybie art. 387 k.p.k.,
nieprzewidujące orzeczenia wymienionego zakazu oraz występowania przez
prokuratorów, w trybie art. 335 k.p.k., z wnioskami o wydanie na posiedzeniu wyroku
skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonymi kar lub innych środków
przewidzianych za zarzucane im występki, nieprzewidujących orzeczenia wskazanego
wyżej środka karnego.

-- 4 of 5 --

5
W tym piśmie została omówiona problematyka stosowania wskazanego obligatoryjnego
środka karnego oraz wnioski nasuwające się po analizie akt prawomocnie zakończonych
postępowań, w których wobec braku jego orzeczenia skierowano kasacje w trybie art.
521 § 1 k.p.k.
W piśmie do prokuratorów regionalnych zawarto również zalecenia dotyczące
konieczności: dążenia przez prokuratorów do stosownej korekty wniosków składanych
przez oskarżonych w trybie art. 387 k.p.k., uwzględnienia orzeczenia omawianego środka
karnego podczas występowania, w trybie art. 335 k.p.k., z wnioskami o wydanie
na posiedzeniu wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonymi kar lub
innych środków przewidzianych za zarzucane im występki oraz dokonywania wnikliwej
analizy zapadłych orzeczeń pod kątem skorzystania z uprawnienia do skierowania
zwykłego, a w razie jego uprawomocnienia się – nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
Prokuratorzy regionalni zostali zobowiązani do przekazania zawartych w piśmie Dyrektora
Departamentu Postępowania Sądowego Prokuratury Krajowej uwag wszystkim
podległym prokuratorom i asesorom prokuratury oraz zobligowanie ich do przestrzegania
opisanych wyżej regulacji prawnych.
Z wyrazami szacunku
Arkadiusz Myrcha
Sekretarz Stanu
/podpisano elektronicznie/

-- 5 of 5 --