Odpowiedź na interpelację w sprawie strategii migracyjnej rządu RP Odpowiedź na interpelację nr 5554 w sprawie strategii migracyjnej rządu RP Odpowiadający: podsekretarz stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Administracji Maciej Duszczyk Warszawa, 14-11-2024 Szanowny Panie Marszałku, w odpowiedzi na interpelację numer 5554 Posłów na Sejm RP Pana Kamila Wnuka, Pana Łukasza Osmalaka i Pana Piotra Pawła Stracha w sprawie strategii migracyjnej rządu RP, uprzejmie przedstawiam następujące informacje. Podstawowym założeniem dokumentu „Odzyskać kontrolę. Zachować bezpieczeństwo. Kompleksowa i odpowiedzialna strategia migracyjna Polski na lata 2025-2030”[1] jest stworzenie odpowiedzialnej i bezpiecznej dla mieszkańców Polski polityki migracyjnej. Procesy migracyjne nie mogą zwiększać poziomu niepewności w codziennym życiu mieszkańców Polski. Jednocześnie polityka migracyjna musi zawierać instrumenty, których celem jest zwiększanie konkurencyjności polskiej gospodarki, sektora szkolnictwa wyższego oraz stymulowanie migracji powrotnych Polaków i cudzoziemców pochodzenia polskiego. W celu osiągnięcia powyższego, w ww. dokumencie zaproponowano wiele kierunkowych decyzji w poszczególnych obszarach w nim opisanych. W kontekście zagadnień podniesionych przez Panów Posłów warto podkreślić, że Strategia przyjmuje nadrzędny priorytet bezpieczeństwa, rozumiany jako zobowiązanie dla działań państwa na wszystkich poziomach, tak aby dokonujące się procesy migracyjne były szczegółowo regulowane i pozostawały pod kontrolą zarówno w zakresie celu przyjazdu, skali napływu, jak i państw pochodzenia cudzoziemców. Określenie zasad dostępu do terytorium Polski pozostaje w gestii Rządu Rzeczypospolitej Polskiej (RP), przy jednoczesnym uwzględnieniu zobowiązań wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej (UE), a w szczególności w Strefie Schengen. Przedmiotowe zasady są regulowane w ramach polityki wizowej oraz procedur legalizacji pobytu cudzoziemców. Oba wymienione procesy są ze sobą ściśle związane, a ich celem jest niedopuszczanie do wjazdu i pobytu w Polsce osób niepożądanych. Ochrona granicy i zapobieganie nielegalnej imigracji, będącej elementem działań hybrydowych wymierzonych w interesy Polski i UE, jest priorytetem działań państwa w obszarze bezpieczeństwa. W tym miejscu warto zauważyć, że procesy migracyjne mają charakter globalny i dotyczą coraz większej liczby osób. Polska, znajdując się na jednym ze szlaków migracyjnych, podejmuje wszelkie środki, mające na celu zapobieganie przerzutowi ludzi przez jej terytorium. Jednocześnie realizuje działania zapewniające ochronę migrantów, których życie lub zdrowie mogłoby być zagrożone oraz podejmuje inicjatywy dotyczące przeciwdziałania handlowi ludźmi. Strategia określa zasady przyznawania ochrony krajowej i międzynarodowej cudzoziemcom. Powyższe jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy ukształtowane po zakończeniu II wojny światowej procedury są obecnie bezwzględnie wykorzystywane przez reżimy dyktatorskie na całym świecie. Polska również mierzy się ze wskazanym wyzwaniem w bezprecedensowym zakresie, odpierając ataki ze strony Białorusi i Rosji. Z uwagi na powyższe, kierując się zasadami humanitaryzmu oraz praktycznej realizacji praw człowieka, Rząd RP będzie domagał się zmiany dotychczasowego podejścia do przyznawania azylu. Gwarancje prawne, w jakie wyposażeni są migranci, w tym nielegalnie przekraczający granicę, nie mogą oznaczać istnienia zagrożenia dla bezpieczeństwa państwa oraz ich samych. W przypadku realnego zagrożenia destabilizacji państwa przez napływ imigrantów, możliwe powinno być czasowe i terytorialne zawieszanie prawa do przyjmowania wniosków o azyl. W kontekście ochrony granicy RP przed zagrożeniami hybrydowymi, należy podkreślić, że w sytuacji Polski niezmiernie ważne, z punktu widzenia przeciwstawiania się polityce Białorusi i Rosji, które wykorzystują migrantów do próby zdestabilizowania UE w ramach instrumentalizacji migracji, jest ograniczanie nielegalnych przekroczeń granicy. Ochrona granicy wymaga kompleksowego podejścia, opartego na budowie zapór fizycznych i elektronicznych oraz wprowadzania stref buforowych, ale również na sprawnym systemie odsyłania migrantów, którzy przekroczyli nielegalnie granicę do państw tranzytu i pochodzenia. Konieczne jest także wzmożenie kampanii informacyjnych, będących odpowiedzią na oferty przerzutu ludzi zamieszczane przez przemytników w sieciach społecznościowych. Polska będzie kontynuowała fizyczne i elektroniczne zabezpieczenie granicy polsko-białoruskiej i polsko-rosyjskiej w taki sposób, aby maksymalnie utrudnić jej nielegalne przekraczanie. Jednocześnie plany wzmacniania zapory muszą, na ile jest to możliwe, ograniczać jej wpływ na środowisko naturalne. Planowane jest wypracowanie kompleksowego modelu szybkiej reakcji na pojawiające się prowokacje ze strony Białorusi czy Rosji, tak aby zapewnić bezpieczeństwo lokalnych mieszkańców. Powyższe będzie elementem Narodowego Planu Bezpieczeństwa „Tarcza Wschód”. Jednocześnie warto zaznaczyć, że wzmocnieniu ulegnie również granica polsko-ukraińska. Powyższe wynika z wyzwań związanych z przestępczością, która może pojawić się zarówno w czasie wojny, jak i po jej zakończeniu, polegającej na przemycie broni, ludzi czy narkotyków. Na ww. granicy będą rozbudowywane i modernizowane przejścia graniczne, tak aby uniknąć ryzyka tzw. wąskich gardeł dla wymiany handlowej oraz transportu materiałów do odbudowy i modernizacji Ukrainy. Odnosząc się szerzej do kwestii zmian w zakresie przyjmowania uchodźców i migrantów ekonomicznych, należy zauważyć – co wynika ze Strategii - że Polska, respektując podstawowe prawa człowieka w zakresie udzielania ochrony krajowej i międzynarodowej, będzie dążyła do zmiany ogólnego podejścia zarówno na poziomie UE, jak i w ramach członkostwa w organizacjach międzynarodowych, na rzecz uzupełnienia go o kwestie bezpieczeństwa (wewnętrznego i międzynarodowego). Doświadczenia instrumentalizacji migracji oraz wykorzystywania migrantów w działaniach hybrydowych wymierzonych w stabilność Polski oraz UE dostarczają wielu argumentów uzasadniających przedmiotowe podejście. Powyższe dotyczy nie tylko nielegalnych przekroczeń granicy poza przejściami granicznymi, ale również możliwości czasowego i terytorialnego zawieszania przyjmowania wniosków na samych przejściach lub poza nimi w sytuacji bezpośredniego zagrożenia bezpieczeństwa państwa. Podobne rozwiązania zostały wprowadzone w Finlandii na mocy ustawodawstwa krajowego. Powyższe spowodowało rozpoczęcie dyskusji na temat możliwości wdrożenia ww. rozwiązania w prawie unijnym. Przyspieszone zostaną procedury wydawania decyzji w sprawach o udzielenie ochrony krajowej lub międzynarodowej, poprzedzone tzw. kontrolą przesiewową. Stworzony zostanie efektywny system dobrowolnych i przymusowych powrotów tych cudzoziemców, których wnioski zostaną uznane za niezasadne lub niedopuszczalne. Do momentu opuszczenia terytorium Polski pobyt ww. osób będzie monitorowany. W tym miejscu warto zaznaczyć, że procedura uzyskiwania ochrony krajowej i międzynarodowej musi być monitorowana przez niezależne organy, z nadrzędną rolą Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Rzecznika Praw Dziecka – w przypadku małoletnich. Wskazane organy powinny stworzyć, w porozumieniu, model ww. monitorowania. Polska, uznając swoje zobowiązania międzynarodowe oraz włączając się do dyskusji na temat odpowiadania na wyzwania związane z migracją, przygotuje koncepcję, we współpracy z samorządami oraz świeckimi i kościelnymi podmiotami, ograniczonego programu „pobytów humanitarnych” cudzoziemców, którzy spełnią odpowiednie kryteria. Powyższe będzie stanowiło odpowiedź na potrzebę tworzenia transparentnych, legalnych i akceptowalnych społecznie kanałów migracyjnych, będących alternatywą dla podejmowania migracji nielegalnej, stymulowanej i zarządzanej przez przemytników ludzi, a w przypadku Polski przez Białoruś i Rosję, stanowiącej próbę destabilizacji systemów azylowych i społecznych. Będzie to również odpowiedź na nieakceptowany przez Polskę instrument relokacji cudzoziemców zaproponowany w unijnym Pakcie o Migracji i Azylu. Odnosząc się z kolei do kwestii zmian w polityce przyjmowania migrantów ekonomicznych, Strategia przewiduje, że Polska przyjmie zasadę, iż konsekwencjom zmian demograficznych i społecznych na rynku pracy nie należy przeciwdziałać tylko instrumentami polityki imigracyjnej. Polska będzie dopuszczać do polskiego rynku pracy cudzoziemców, tak aby uzupełniać niedobory na rynku pracy w zawodach deficytowych, tworząc także specjalne regulacje adresowane do zawodów długotrwale deficytowych. Dopuszczanie cudzoziemców do polskiego rynku pracy w specjalnej procedurze będzie uzależnione od spełnienia kilku istotnych warunków. Kluczowymi z nich, które muszą być brane pod uwagę, będą: obywatelstwo kraju należącego do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) lub państwa, z którym Polska lub UE ma podpisaną umowę o readmisji i jest ona skutecznie realizowana, posiadanie unikatowych, wysokospecjalistycznych umiejętności lub brak możliwości znalezienia pracownika o potrzebnych oraz unikatowych umiejętnościach w Polsce, otrzymywanie wynagrodzenia miesięcznego co najmniej porównywalnego z pracownikami polskimi w danej branży, tak aby w tym zakresie nie tworzyć nieuczciwej konkurencji, zatrudnienie na wniosek pracodawcy realizującego inwestycje w Polsce o strategicznym znaczeniu dla gospodarki lub obronności państwa. Z punktu widzenia podejmowania racjonalnych i odpowiedzialnych decyzji dotyczących uzupełniania niedoborów na rynku pracy niezbędne jest umożliwienie wykorzystywania obecnego systemu określania zawodów nadwyżkowych i deficytowych (monitorowanie rynku pracy) dla realizacji polityki migracyjnej. Ponadto, konieczne jest analizowanie nie tylko ofert pracy, ale także innych danych, będących w dyspozycji podmiotów świadczących usługi pośrednictwa (portale, aplikacje itp.). Niezbędne jest także wyselekcjonowanie zawodów, które są długookresowo deficytowe i w przypadku których zgody na zatrudnienie cudzoziemców powinny być wydawane priorytetowo. Wskazane zawody zostaną określone poprzez analizy i prognozy zmian na rynku pracy w średniej i długiej perspektywie czasowej. Natomiast lista ww. zawodów będzie stale monitorowana i modyfikowana. Podjęte zostaną także działania, które docelowo wprowadzą, dostosowany do polskiej specyfiki, nowy model dopuszczania cudzoziemców do polskiego rynku pracy oparty na modelu punktowym, znanym z innych państw świata. Ponadto, Strategia zakłada, że w oparciu o dotychczasowe doświadczenia, wypracowane zostaną rozwiązania ograniczające nadużycia w zakresie pracy sezonowej. Powyższe będzie się odbywać w ramach obowiązującego unijnego prawodawstwa. Przy czym, podejmując działania ograniczające ww. nadużycia, należy jednocześnie mieć na uwadze konieczność zapewnienia możliwości uzupełnienia niedoborów pracowników (np. w sektorze rolnym), niemożliwych do zapełnienia w oparciu o pracowników polskich. W trybie pilnym zostanie zmodyfikowany model funkcjonowania w Polsce agencji zatrudnienia pośredniczących w rekrutowaniu cudzoziemców. Obecnie obowiązujące procedury nie gwarantują odpowiedniej ochrony praw pracowniczych oraz bezpieczeństwa państwa. Wprowadzone zmiany pozwolą na wyeliminowanie podmiotów, które łamią prawo oraz działają na szkodę pracowników i państwa. Zmiany będą dotyczyć m.in. outsourcingu pracowniczego, który de facto polega na omijaniu reżimu prawnego dotyczącego agencji zatrudnienia i pracy tymczasowej. Jednocześnie wprowadzane zmiany pozwolą na bardziej efektywne niż dotychczas funkcjonowanie agencji zatrudnienia, szczególnie w odniesieniu do procedur uzyskiwania zezwoleń na pracę i wsparcie cudzoziemców w legalizacji ich pobytu w Polsce. W tym celu planowana jest modyfikacja zasad wpisywania podmiotów pośredniczących do Krajowego Rejestru Agencji Zatrudnienia. Ponadto, przyspieszone zostaną procedury usuwania agencji z rejestru, a także zwiększone zostaną kary za nielegalne pośrednictwo i przyczynianie się do nielegalnego zatrudniania cudzoziemców. Jednocześnie należy zapewnić, żeby przyjmowane regulacje nie skutkowały przeniesieniem się pośrednictwa do szarej sfery, gdzie nie obowiązują żadne normy prawne. Jednocześnie zasadnicze zmiany, pozwalające na poprawę procesu uzyskiwania zezwoleń na pracę i pobyt, zostaną wprowadzone w procedurze obsługi wniosków, który zostanie oparty o narzędzia cyfrowe. Wyeliminowana zostanie możliwość obejmowania przez cudzoziemców akcji przedsiębiorstw „dla pozoru”, celem obejścia zatrudnienia na podstawie umowy o pracę. Zostanie dokonany przegląd regulacji w zakresie uznawania i potwierdzania kwalifikacji, aby ograniczyć negatywne konsekwencje niepełnego wykorzystywania potencjałów zawodowych cudzoziemców zatrudnionych na polskim rynku pracy. Przedstawiając powyższe pragnę jednocześnie wskazać, że ww. główne cele i kierunki strategiczne polskiej polityki migracyjnej wymagają opracowania programu implementacyjnego, nad którym toczą się prace. Odnosząc się natomiast do kwestii współpracy z innymi państwami unijnymi w zakresie zarządzania migracją i zabezpieczenia granic zewnętrznych UE, pragnę zapewnić, że Polska prowadzi intensywną współpracę i dialog z państwami członkowskimi UE, które podzielają ocenę Polski w odniesieniu do wyzwań i zagrożeń dla bezpieczeństwa, takich jak sztucznie wykreowana presja migracyjna w postaci instrumentalizacji migracji ze strony Białorusi i Rosji. W tym miejscu warto nadmienić, że państwa like-minded od wielu miesięcy pracują nad rozwiązaniami, które stanowiłyby adekwatną odpowiedź na zagrożenia migracyjne. Efektem ww. współpracy jest m.in. list 15 państw członkowskich UE[2] z 15 maja 2024 r. do Komisji Europejskiej, przedstawiający koncepcje nowych rozwiązań, wykraczających poza istniejące mechanizmy zarządzania migracjami. Z poważaniem z up. Maciej Duszczyk Podsekretarz Stanu Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji [1] Dalej: Strategia. Dokument stanowi załącznik do uchwały Rady Ministrów nr 120 z 15 października 2024 r. [2] Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Finlandii, Danii, Grecji, Włoch, Malty, Cypru, Austrii, Czech, Rumunii, Bułgarii i Niderlandów.