telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
ZPP.050.93.2024.DJZ
Warszawa, 08 listopada 2024
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
odpowiadając na interpelację nr 5526, Pana Posła Michała Wosia i grupy posłów
w sprawie wysokiego współczynnika samobójstw mężczyzn w Polsce oraz działań rządu
mających na celu poprawę sytuacji, uprzejmie proszę o przyjęcie następujących informacji.
W odniesieniu do przedmiotu interpelacji dotyczącej „liczby samobójstw wśród mężczyzn”
jest ona wyraźnie wyższa niż wśród kobiet, co potwierdzają zarówno bieżące statystyki,
jak i historyczne trendy. Dane Głównego Urzędu Statystycznego za rok 2023 wskazują,
że aż 3895 mężczyzn odebrało sobie życie, co stanowiło (85%) wszystkich przypadków
samobójstw, przy 658 przypadkach samobójstw wśród kobiet, co oznacza stosunek 7:1
na niekorzyść mężczyzn. Wyższy wskaźnik zgonów samobójczych wśród mężczyzn w
Polsce utrzymuje się od lat, co historycznie można prześledzić od okresu transformacji
ustrojowej – w 1989 roku wskaźnik ten wynosił 20,9 na 100 tys. mężczyzn, a w 1992 r.
przekroczył już 27 na 100 tys., osiągając najwyższe wartości do momentu wejścia Polski
do Unii Europejskiej, kiedy to nastąpiło stopniowe zmniejszenie do poziomu 23 na 100 tys.
(Moskalewicz, 2021).
Na podstawie wyników badania EZOP II (Kompleksowe badanie stanu zdrowia
psychicznego społeczeństwa i jego uwarunkowań) można zauważyć, że rozpowszechnienie
myśli, planów i prób samobójczych jest podobne dla obu płci. Jednak wyższy wskaźnik
zgonów samobójczych wśród mężczyzn może wynikać z faktu stosowania przez mężczyzn
metody o wysokiej skuteczności, takie jak powieszenie, które prowadzą do większej liczby
samobójstw zakończonych zgonem. Dodatkowo, w Polsce śmierć samobójcza jest silnie
stygmatyzowana, co może wpływać na statystyki – rodziny często starają się ukryć
samobójstwo, jeżeli jest to możliwe.
Analizy pokazują, że mężczyźni rzadziej korzystają z pomocy psychologicznej niż kobiety,
co może wynikać ze stygmatyzacji związanej z poszukiwaniem wsparcia i społecznych

-- 1 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
2
oczekiwań dotyczących "męskości". W obliczu kryzysu wielu z nich nie szuka pomocy,
obawiając się oceny lub negatywnych reakcji otoczenia. Zamiast tego częściej wybierają
destrukcyjne formy radzenia sobie, co w połączeniu z wyższą skutecznością stosowanych
metod zwiększa liczbę przypadków śmiertelnych. Ponadto mężczyźni są bardziej narażeni
na trudności finansowe, stres zawodowy i presję związaną z rolą „głowy rodziny”, co może
zwiększać ryzyko kryzysów psychicznych. Badania wskazują, że aż 40% pracujących
mężczyzn w Polsce doświadcza długotrwałego stresu zawodowego, co w połączeniu
z ograniczonym wsparciem społecznym może prowadzić do zwiększenia ryzyka
samobójstw.
W odpowiedzi na te statystyki, w wyniku prac Ministerstwa Zdrowia z funkcjonującym
Zespołem roboczym ds. prewencji samobójstw i depresji przy Radzie do spraw Zdrowia
Publicznego ujęto w Narodowym Programie Zdrowia na lata 2021-2025 łącznie
do realizacji wskazanych zostało 10-zadań mających na celu zapobieganie zachowaniom
samobójczym (jak poniżej):
1. Rozwijanie odpowiedzialnej polityki informacyjnej na temat zachowań samobójczych
oraz czynników ryzyka i czynników chroniących z nimi związanych, w tym
monitorowanie mediów, stosowanie zaleceń specjalistów (np. suicydologów,
specjalistów zdrowia publicznego) w opracowywaniu materiałów informacyjnych
i innych przekazów o charakterze medialnym przez instytucje publiczne oraz media
publiczne.
2. Ograniczanie dostępu do metod dokonywania samobójstw w celu zmniejszenia liczby
zachowań samobójczych we wszystkich grupach wiekowych, w tym wspieranie
inicjatyw mających na celu poprawę bezpieczeństwa w różnych obiektach,
np. mostach, wiaduktach, w obszarze infrastruktury kolejowej (m.in. stacje kolejowe,
przejazdy, perony) i budynkach, a także podejmowanie racjonalnych działań
w obszarze dostępności leków (OTC), środków medycznych i innych toksycznych
substancji chemicznych wykorzystywanych w celach samobójczych.
3. Opracowanie, wdrażanie i ewaluacja programów profilaktyki uniwersalnej,
wskazującej i selektywnej ukierunkowanych na zapobieganie zachowaniom
samobójczym, dostosowanych do potrzeb różnych populacji.
4. Zapewnienie dostępu do pomocy w kryzysie psychicznym przez dostęp do konsultacji
za pośrednictwem narzędzi teleinformatycznych (w tym telefony wsparcia
i zaufania, poradnie internetowe, infolinie i linie wsparcia), dostosowanej do potrzeb
osób w różnym wieku.
5. Opracowanie (przy udziale suicydologów i specjalistów zdrowia publicznego),
aktualizacja, upowszechnianie i monitorowanie wdrażania standardów postępowania
w przypadku ryzyka zachowań samobójczych skierowanych do adekwatnych grup
osób i instytucji, m.in. służby zdrowia, opieki społecznej, kadry pedagogicznej,
rodziców, służb mundurowych, mediów i osób duchownych.
6. Rozwój kompetencji pracowników ochrony zdrowia, pracowników oświaty, pomocy
społecznej, służb mundurowych, osób duchownych i innych grup zawodowych,
w zakresie wczesnego wykrywania symptomów zachowań samobójczych oraz
podejmowania interwencji wobec osób przejawiających zachowania samobójcze.

-- 2 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
3
7. Rozwój kompetencji przedstawicieli środków masowego przekazu, w szczególności
dziennikarzy, redaktorów, sekretarzy redakcji, wydawców.
8. Monitorowanie sytuacji epidemiologicznej, zachowań samobójczych, postaw
społecznych.
9. Prowadzenie działalności naukowo-badawczej, w tym prowadzenie badań
ukierunkowanych na monitorowanie zachowań samobójczych w różnych populacjach,
z uwzględnieniem metod dokonywania zamachów samobójczych, a także prowadzenie
badań ukierunkowanych na identyfikację nowych i monitorowanie znanych czynników
ryzyka i czynników chroniących, w tym prowadzenie badań w zakresie wpływu
mediów na zachowania samobójcze.
10. Zadanie 10 Koordynacja działań na rzecz zapobiegania zachowaniom samobójczym
określonych w Programie, z uwzględnieniem możliwości utworzenia i prowadzenia
Biura do Spraw Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym.
Dla spójności realizacji ww. zadań, wyodrębniony został Koordynator tj. Instytut Psychiatrii
i Neurologii oraz powstało Biuro ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym
Podkreślenia wymaga, iż funkcjonują Centra wsparcia dla osób w różnym wieku.
Dla osób dorosłych dostępna jest LiniaWsparcia.pl pod numerem 800 70 22 22, oferująca
całodobową pomoc osobom w kryzysie, zarówno przez rozmowę telefoniczną, jak i chat,
w tym dyżury specjalistów tj.: psychiatry, prawnika, pracownika socjalnego, terapeuty
uzależnień, asystenta zdrowienia, seksuologa. Realizatorem zadania jest Fundacja ITAKA.
Dla dzieci i młodzieży funkcjonuje Centrum wsparcia dla dzieci i młodzieży w kryzysie
psychicznym, która również zapewnia wsparcie psychologiczne przez telefon oraz chat
online. Dzieci mogą uzyskać całodobową pomoc pod numerem 116 111 (dyżury
psychologa, prawnika, pedagoga, terapeuty uzależnień, seksuologa, dietetyka oraz lekarza
psychiatry dzieci i młodzieży). Realizatorem zadania jest Fundacja Dajemy Dzieciom Siłę.
Obie linie wsparcia są finansowane ze środków Narodowego Programu Zdrowia przez
Ministerstwo Zdrowia, co zapewnia ich bezpłatny i stały charakter, umożliwiając osobom
potrzebującym uzyskanie wsparcia w dyskretny sposób, także online.
W mediach przekazywane są także informacje dotyczące możliwości korzystania z pomocy
psychologicznej, stanowiący krok w kierunku siły i zdrowia, a nie oznakę słabości (materiały
na temat zapobiegania samobójstwom, w tym ramka pomocowa dostępne są na stronie
ww. Biura, pod linkiem: https://zapobiegajmysamobojstwom.pl/biblioteka/.
Działania te mają na celu zwiększenie wiedzy na temat dostępnych form pomocy.
W ramach przeciwdziałania zjawisku stygmatyzacji, realizowana jest od 2022 r.
przez Fabrykę Komunikacji Społecznej kampania edukacyjno-informacyjna pt. „Zobacz
człowieka”, której celem jest przeciwdziałanie stygmatyzacji i autostygmatyzacji osób
doświadczających zaburzeń i chorób psychicznych. Kampania skierowana jest do całego
społeczeństwa, a przede wszystkim młodzieży i młodych dorosłych w wieku 16-30 lat,
a także mężczyzn w wieku 30-45 lat,

-- 3 of 4 --

telefon: +48 22 250 01 46 ul. Miodowa 15
adres email: kancelaria@mz.gov.pl 00-952 Warszawa
www.gov.pl/zdrowie
4
ze szczególnym uwzględnieniem osób zamieszkujących mniejsze miejscowości, poniżej
5 tys. mieszkańców. Więcej informacji na jej temat można znaleźć na stronie internetowej:
www.zobaczczlowieka.pl.
Ponadto, mając na uwadze, że zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym
człowieka, wiodące jest prowadzenie spójnych, działań w perspektywie wieloletniej na
rzecz osiągnięcia zakładanych zmian zdrowotnych. Dlatego też zakres międzysektorowych
działań oraz zalecanych rozwiązań organizacyjnych w systemie ochrony zdrowia
psychicznego, został wskazany w ramach Narodowego Programu Ochrony Zdrowia
Psychicznego na lata 2023-2030, przyjętego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia
30 października 2023 r. w sprawie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego
na lata 2023-2030 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2480). Priorytetowe zadania Programu są skupione
na zapewnianiu osobom z zaburzeniami psychicznymi, w tym osobom uzależnionym oraz
doświadczającym kryzysu psychicznego, wszechstronnej i kompleksowej opieki, wsparcia
adekwatnych do ich potrzeb, poprzez rozwój środowiskowej opieki psychiatrycznej dla
osób dorosłych realizowanych przez centra zdrowia psychicznego oraz tworzeniu nowych
ośrodków opartych na trzech poziomach referencyjnych na rzecz rozwoju psychiatrii dzieci
i młodzieży.
Z wyrazami szacunku
z upoważnienia Ministra Zdrowia
Wojciech Konieczny
Sekretarz Stanu
/dokument podpisany elektronicznie/

-- 4 of 4 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
BM-II.059.1.574.2024
Warszawa, /elektroniczny znacznik czasu/
Pan
Szymon Hołownia
Marszałek Sejmu
Rzeczypospolitej Polskiej
Szanowny Panie Marszałku,
w odpowiedzi na interpelację nr 5526 Pana Posła Michała Wosia wraz z grupą posłów
„w sprawie wysokiego współczynnika samobójstw mężczyzn w Polsce oraz działań rządu
mających na celu poprawę sytuacji”, proszę przyjąć poniższe wyjaśnienia.
Należy podkreślić, że opieka psychiatryczna nad osobami dorosłymi realizowana jest na
gruncie systemu ochrony zdrowia, a wsparcie oferowane w ramach leżącego we właściwości
Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej systemu pomocy społecznej pełni w tym
wypadku wyłącznie funkcję uzupełniającą. Świadczenia z pomocy społecznej mają zatem,
w stosunku do działań podejmowanych w ramach systemu ochrony zdrowia, charakter
subsydiarny, a formy wsparcia, które za sprawą regulacji ustawowych przynależą do innych
systemów, nie mogą być tymi świadczeniami zastępowane.
Poradnictwo specjalistyczne
Zgodnie przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r.,
poz. 1283, z późn. zm.) jedną z form świadczeń niepieniężnych w ramach systemu pomocy
społecznej jest poradnictwo specjalistyczne. Świadczone jest osobom i rodzinom, które mają
trudności lub wykazują potrzebę wsparcia w rozwiązywaniu trudności życiowych i jest
świadczone bez względu na posiadany dochód.
Art. 46 ustawy wprost wskazuje, iż poradnictwem specjalistycznym jest w szczególności
poradnictwo prawne, psychologiczne czy rodzinne. Poradnictwo prawne realizuje się przez
udzielanie informacji o obowiązujących przepisach z zakresu prawa rodzinnego
i opiekuńczego, zabezpieczenia społecznego, ochrony praw lokatorów. Poradnictwo
psychologiczne realizuje się przez procesy diagnozowania, profilaktyki i terapii. Poradnictwo
rodzinne obejmuje problemy funkcjonowania rodziny, w tym problemy opieki nad osobą
niepełnosprawną, a także terapię rodzinną.
Prowadzenie specjalistycznego poradnictwa należy do zadań własnych powiatu (art. 19
pkt 2). Placówka specjalistycznego poradnictwa zgodnie z art. 6 pkt 5 ustawy o pomocy
społecznej jest jednostką organizacyjną pomocy społecznej, a rejestr jednostek
specjalistycznego poradnictwa prowadzony jest przez wojewodę.
Interwencja kryzysowa
Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej interwencja kryzysowa stanowi zespół
interdyscyplinarnych działań podejmowanych na rzecz osób i rodzin będących w stanie
kryzysu.
Interwencja jest świadczeniem niepieniężnym przyznawanym bez względu na posiadany
dochód oraz bez konieczności wydania decyzji administracyjnej.

-- 1 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
W ramach interwencji kryzysowej udziela się:
 natychmiastowej specjalistycznej pomocy psychologicznej,
 w zależności od potrzeb – poradnictwa socjalnego lub prawnego,
 w sytuacjach uzasadnionych – schronienia do 3 miesięcy.
Zgodnie z art. 19 pkt 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej do realizacji działań w zakresie
interwencji kryzysowej wyznaczone zostały powiaty, do zadań których należy prowadzenie
ośrodków interwencji kryzysowej. Decyzja w zakresie sposobu realizacji tego zadania należy
do samorządu. Jeżeli powiat nie prowadzi samodzielnie tego typu placówek, może zlecić ich
prowadzenie podmiotowi niepublicznemu, który działa w tym zakresie na jego terenie
lub podpisać porozumienie z inną jednostką samorządu terytorialnego w celu
zabezpieczenia realizacji tego zadania.
Z danych ze sprawozdań MRPiPS-06 wynika, że w roku 2024 w całej Polsce funkcjonowało
167 ośrodków interwencji kryzysowej. Występujące na terenie poszczególnych powiatów
potrzeby w zakresie zapewnienia schronienia i specjalistycznego wsparcia w ośrodkach
interwencji kryzysowej mogą być różne. Niemniej jednak w opinii Ministerstwa samorządy
powinny być organizacyjnie przygotowane na wystąpienie potrzeb w tym zakresie, bowiem
osobom znajdującym się w stanie kryzysu przysługuje prawo do uzyskania schronienia
w wyspecjalizowanej placówce.
Współpraca na szczeblu lokalnym
Współpraca instytucji pomocy społecznej (OPS, PCPR, OIK) ze służbami takimi jak policja
jest kluczowym elementem skutecznej pomocy osobom i rodzinom w kryzysie, szczególnie
w kontekście przeciwdziałania przemocy w rodzinie, interwencji kryzysowych, wsparcia
dzieci oraz osób z zaburzeniami psychicznymi czy zagrożonych bezdomnością. Jest
niezbędna w działaniach interwencyjnych i kryzysowych, formalnie uregulowana przepisami
prawa, realizowana codziennie w praktyce terenowej oraz kluczowa dla zapewnienia
bezpieczeństwa ofiarom przemocy, dzieciom i osobom w kryzysie.
Ponadto, Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej realizuje projekt pt. „Wsparcie
instytucji zajmujących się pomocą i integracją społeczną” w ramach Programu Fundusze
Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027. Jego celem jest wsparcie kadr
i podnoszenie kompetencji pracowników instytucji zajmujących się tworzeniem oraz
wdrażaniem polityki z zakresu pomocy i integracji społecznej na poziomie regionalnym
i umożliwienie im wymiany doświadczeń.
Jednym z działań projektu jest wypracowanie modelowych procedur wsparcia osób
w kryzysie oraz wypracowanie procedur funkcjonowania ośrodków interwencji kryzysowej
w zakresie standardu usług świadczonych przez te ośrodki.
Z uwagi na różny zakres oferowanej obecnie pomocy, sposób funkcjonowania i organizację
istniejących placówek konieczne jest wypracowanie modelowych procedur wsparcia
w ramach interwencji kryzysowej oraz wypracowanie modelowego funkcjonowania
ośrodka interwencji kryzysowej oferującego różnorodną i efektywną pomoc osobom
w kryzysie.
Model będzie służył organom prowadzącym tego typu placówki jako przykład
do udoskonalania przyjętych rozwiązań w zakresie wsparcia osób w kryzysie oraz będzie
pomocny dla nowych placówek. Odpowiedni standard usług w tym zakresie w istotnym
stopniu zależny jest od kwalifikacji kadr, dlatego też zasadne jest wypracowanie zaleceń
dotyczących standardu wykształcenia pracowników udzielających wsparcia w ramach
interwencji kryzysowej. Wypracowanie modelowych wytycznych dla kadry ośrodków

-- 2 of 3 --

tel. 222-500-108 ul. Nowogrodzka 1/3/5
info@mrips.gov.pl 00-513 Warszawa
https://www.gov.pl/web/rodzina
interwencji kryzysowej jest również istotne w kontekście obecnej sytuacji geopolitycznej
oraz aktualnego zapotrzebowania na efektywną pomoc interwencyjną.
Z wyrazami szacunku
z up. Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej
Małgorzata Baranowska
Podsekretarz Stanu
/-kwalifikowany podpis elektroniczny-/

-- 3 of 3 --